Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Sz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu skargi R. K. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Szczecinie z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu różnicy w opłatach czynszowych uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w C. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...].
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Dyrektor Aresztu Śledczego w C., po rozpoznaniu wniosku R. K. z dnia [...] października 2006 r., decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] przyznał R. K. zwrot różnicy w opłatach czynszowych w wysokości 149,40 zł miesięcznie wypłacane raz na kwartał począwszy od 1 października 2006 r. oraz odmówił przyznania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres od 1 lipca 2001 r. do 30 września 2006 r. Decyzja powyższa została wydana na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 4 i art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej oraz §3 ust. 2 i ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych. Organ wydając decyzję uwzględnił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt P 6/06 stwierdzającego niezgodność §3 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia z art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej w zakresie w jakim przyznaje prawo do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych jedynie tym osobom, które są najemcami lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy lub innych jednostek samorządu terytorialnego oraz stanowiących własność Skarbu Państwa lub innych państwowych osób prawnych, nie będących w administracji jednostki organizacyjnej Służby Więziennej, ponieważ w ten sposób pominięto m.in. najemców mieszkań prywatnych i lokali towarzystw budownictwa społecznego. Organ orzekając o prawie do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego wszedł w życie w dniu 14 września 2006 r. i nie wywiera skutków wstecz. Z tego powodu, skoro wniosek R. K. został złożony w dniu [...] października 2006 r., to zwrot różnicy w opłatach czynszowych przysługuje mu od [...] października 2006 r. zwłaszcza, że wcześniej nie składał wniosków w przedmiotowej sprawie.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł R. K. kwestionując ją w części dotyczącej odmowy wyrównania różnicy w opłatach czynszowych przed 1 października 2006 r. oraz powołując się na art. 103 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej wprowadzającego ogólną zasadę, że roszczenia z tytułu prawa do uposażenia oraz innych świadczeń, a także należności pieniężnych, ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.
Po rozpoznaniu odwołania R. K. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Szczecinie decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i sprawę przekazał organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji wskazano na błędne ustalenie daty, od której przysługuje zwrot różnicy w opłatach czynszowych, a także nieudokumentowanie stawki czynszu opłacanego przez R. K. Za istotne uznał również organ drugiej instancji ustalenie utraty mocy obowiązywania §3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, zarówno w wyniku wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r., jak i wejścia w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 grudnia 2006 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.
Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] Dyrektor Aresztu Śledczego w C. po ponownym rozpatrzeniu sprawy przyznał R. K. zwrot różnicy w opłatach czynszowych w wysokości 532,86 zł oraz odmówił przyznania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres od 1 lipca 2001 r. do 13 września 2006 r. W uzasadnieniu swojej decyzji podtrzymał argumentacje z uzasadnienia decyzji z dnia [...] grudnia 2006 r. oraz uznał, że po uchyleniu §3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, brak jest podstawy prawnej do dalszego wypłacania różnicy w opłatach czynszowych. Organ nie znalazł również podstaw do wypłaty różnicy w opłatach czynszowych za okres poprzedzający datę złożenia wniosku.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł R. K. ponownie podnosząc, że jego roszczenie przedawnia się dopiero po upływie lat trzech od daty wymagalności, co uzasadnia wypłatę różnicy w opłatach czynszowych za okres przed złożeniem przez niego wniosku w tej sprawie.
Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Szczecinie po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy uznał za własne ustalenia organu pierwszej instancji, a także zgodził się z interpretacją prawną przepisów dokonaną przez organ pierwszej instancji. Odnosząc się do wskazanego przez R. K. okresu przedawnienia roszczeń stwierdzono, że przed datą [...] września 2006 r. (data złożenia wniosku) odwołujący się nie miał prawa do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, a tym samym nie przysługuje mu roszczenie o ich wypłatę.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniósł R. K. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy wyrównania należności pieniężnej w postaci zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres wynikający z art. 103 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w C. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] uznając, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Stan faktyczny sprawy, na podstawie którego organy obu instancji wydawały swoje decyzje jest bezsporny. Skarżący złożył swoje podanie [...] września 2006 r. czyli po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 31 sierpnia 2006 r. stwierdzającego niezgodność §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych z art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej. Skarżący domagał się wypłaty zwrotu różnicy w opłatach czynszowych z wyrównaniem od 1 lipca 2001 r., czyli od daty kiedy został funkcjonariuszem Aresztu Śledczego w Szczecinie.
Wskazując na art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej Sąd stwierdził, że prawo funkcjonariusza Służby Więziennej do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych nie budzi wątpliwości oraz ma znaczenie przy szeroko rozumianym prawie funkcjonariuszy do posiadania lokalu mieszkalnego, którego koszt utrzymania znajduje się na porównywalnym poziomie z kosztem utrzymania mieszkania służbowego. Tym samym, uprawnienie do otrzymania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych wynika z treści samej ustawy, a jedynie zasady jego wypłacania miały w zamyśle ustawodawcy znaleźć doprecyzowanie w akcie wykonawczym. Trafnie więc organy orzekające stwierdziły, że data ogłoszenia w dzienniku ustaw wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. o niezgodności §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. z art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej stanowi, zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, datę wejścia w życie tego wyroku, a zatem stanowi również datę utraty przez zakwestionowany przepis mocy obowiązującej.
Zdaniem Sądu, koncepcja o utracie mocy prawnej przepisu zawartego w akcie podustawowym dopiero od chwili uznania tego przepisu za wadliwy przez Trybunał Konstytucyjny nie zmienia jednak faktu, że stan niekonstytucyjności przepisu, czy też stan niezgodności przepisu niższej rangi z ustawą istnieje od samego początku obowiązywania zakwestionowanego przepisu i właśnie ze względów konstytucyjnych nie powinien ujemnie oddziaływać na rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach. Celem wyeliminowania takich sytuacji, ustrojodawca przewidział w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP odpowiednie środki prawne umożliwiające usunięcie skutków takiego niezgodnego z konstytucją, lub ustawą albo umową międzynarodową stanu wywołanego prawomocnym orzeczeniem sądowym, ostateczną decyzją administracyjną lub rozstrzygnięciem w innych sprawach wydanym na podstawie wadliwego aktu normatywnego.
Z zasady legalizmu określonej w art. 6 kpa wynika, że organy administracji publicznej przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw kierują się przepisami prawa, co oznacza, że organy te nie są uprawnione do samodzielnej oceny zgodności z Konstytucją, ustawą lub ratyfikowaną umową międzynarodową podustawowych przepisów prawa, a tym bardziej do odmowy ich stosowania w odniesieniu do roszczeń dotyczących należności za okres poprzedzający datę utraty mocy obowiązującej przez ten przepis. Jednakże wniesienie skargi do sądu administracyjnego umożliwia usunięcie przez sąd wadliwej decyzji, jako opartej na przepisie aktu wykonawczego, który wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego uznany został za niezgodny z ustawą. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się bowiem, że sąd może, na podstawie art.190 ust. 4 w związku z art.178 ust. 1 Konstytucji RP, odmówić stosowania przepisu aktu rangi podustawowej, jeśli przepis ten jest niezgodny z ustawą lub konstytucją. W takiej zaś sytuacji ocena prawna i wskazówki co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiążą sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
W przedmiotowej sprawie, §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. przestał więc obowiązywać dopiero od chwili ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ale stan niezgodności tego przepisu z art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej istniał od samego początku jego obowiązywania. Już zatem od tej daty nie było podstaw do różnicowania prawa funkcjonariuszy Służby Więziennej do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych ze względu na to, do jakiego podmiotu należą wynajmowane przez nich lokale mieszkalne.
Odnosząc się do kwestii charakteru roszczenia, jego wymagalności oraz przedawnienia Sąd stwierdził, że data złożenia wniosku nie ma zasadniczego znaczenia dla ustalenia wymagalności roszczenia, gdyż uprawnienie do świadczenia wynika z samego prawa, jako związane ze stosunkiem pracy regulowanym w sposób administracyjnoprawny, w jakim pozostaje skarżący. Oznacza to, że data wymagalności roszczenia wynika z prawa administracyjnego materialnego i jest tożsama z datą, z którą skarżący zaczął spełniać przesłanki do uzyskania określonego świadczenia. Złożenie wniosku jest natomiast tylko przejawem tego, że funkcjonariusz chce skorzystać z przysługującego mu uprawnienia i domaga się jego uwzględnienia przez organ. Skoro zaś wniosek skarżącego dotyczy roszczenia, które według art. 103 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej ulega przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym stało się wymagalne, to rzeczą organu będzie ustalenie, od jakiej daty roszczenie powinno być uwzględnione, a za jaki okres jest ono przedawnione, przy czym uwzględniając specyficzną sytuację faktyczną i prawną, organ powinien rozważyć możliwość nie uwzględnienia przedawnienia.
Konsekwencją uznania, że uprawnienie do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych przysługuje z mocy prawa i jest przewidziane w art. 95 ust. 2 ustawy, to materialnoprawna podstawa roszczenia nadal istnieje, co podważa zgodność z prawem stanowiska organu o braku podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku. Skoro jednak cały §3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. został uchylony od 1 stycznia 2007 r., to o ile nadal istnieje podstawa prawna uprawnienia, o tyle z powodu nie wydania nowego rozporządzenia w zakresie, w jakim Minister Sprawiedliwości został do tego upoważniony w art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, nie jest możliwa jego realizacja. Pamiętać jednak trzeba, że bieg terminu przedawnienia roszczeń wskazanych w art. 103 ust 1 ustawy o Służbie Więziennej przerywają okoliczności wymienione w ust. 3, a zatem złożenie przez skarżącego przedmiotowego wniosku przerwało bieg przedawnienia roszczenia. W tej sytuacji, wobec uchylenia §3 rozporządzenia, organ powinien rozważyć jakie środki o charakterze procesowym, należałoby podjąć aby, co do roszczenia obejmującego okres od 1 stycznia 2007 r. albo wydać decyzję na podstawie samej ustawy albo zawiesić w tej części postępowanie administracyjne w oparciu o art. 97 §2 kpa do czasu wydania odpowiedniego aktu prawnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Szczecinie zaskarżając ten wyrok w całości oraz zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP, art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej poprzez uznanie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt P 6/06 wywiera skutki prawne także do stanu faktycznego sprzed daty wejścia w życie wyroku. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 141 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako przepisu postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania, poprzez nie zawarcie oceny prawnej zastosowanej we wskazaniach sądu, iż organy powinny rozważyć jakie środki i o jakim charakterze należałoby podjąć, aby co do roszczenia obejmującego okres od 1 stycznia 2007 r. albo wydać decyzję na podstawie samej ustawy, albo zawiesić postępowanie do czasu wydania odpowiedniego aktu prawnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że prawo do wypłaty różnicy w opłatach czynszowych przysługuje funkcjonariuszom Służby Więziennej jedynie po spełnieniu określonych prawem wymogów. Powołując się na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnoszący skargę kasacyjną podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko stwierdzając, że zasadnicze znaczenie dla ustalenia wymagalności roszczenia ma data złożenia wniosku. Skarżący kasacyjnie stwierdził, że moc obowiązująca wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. wyznacza granicę obowiązywania przepisu, którego to przepisu należy przestrzegać tak długo, dopóki na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego przestanie obowiązywać. Tym samym, w przedmiotowej sprawie brak jest możliwości dokonania wypłaty różnicy w opłatach czynszowych za okres przed [...] października 2006 r., czyli przed datą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. Zdaniem organu wnoszącego skargę kasacyjną, po dniu 1 stycznia 2007 r. brak jest natomiast podstawy prawnej do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych funkcjonariuszom, emerytom i rencistom Służby Więziennej, skoro uchylenie z tym dniem całego §3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r., pozbawiło organy administracji Służby Więziennej możliwości wydawania decyzji w tym przedmiocie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej P.p.s.a., z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a.
Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył swoje rozważania do oceny zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej.
Zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP i art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, jako przepisów prawa materialnego, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ wbrew twierdzeniom skargi, Sąd pierwszej instancji nie wskazał, aby orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt P 6/06 wywierało skutki prawne także do stanu faktycznego sprzed daty wejścia w życie tego orzeczenia. Wręcz przeciwnie, w zaskarżonym wyroku słusznie podkreślono, iż według art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – co do zasady – wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia, skutkiem czego konsekwencją uznania niezgodności określonego aktu podustawowego z ustawą nie jest jego nieważność od samego początku obowiązywania tego aktu, lecz utrata mocy obowiązującej tego aktu z chwilą wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, którą może być dzień ogłoszenia tego orzeczenia albo późniejszy termin określony przez Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP.
W zaskarżonym wyroku Sąd wywiódł natomiast, iż konstytucyjnie określone w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP granice sądowego stosowania prawa uprawniają Sąd do uznania istnienia wadliwości zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny przepisu aktu podustawowego od samego początku obowiązywania tego aktu. Pogląd ten należy w pełni podzielić. Jeżeli bowiem - zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP - sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom, to znaczy, iż w ramach sądowego stosowania prawa, sąd jest nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany do rozstrzygania sprawy w granicach norm prawnych mających swoje źródło w Konstytucji i w ustawach. Z tego wynika dla sądu uprawnienie i zarazem obowiązek dokonywania we własnym zakresie na użytek konkretnej rozpatrywanej sprawy oceny zgodności aktu podustawowego z ustawą, na podstawie której akt ten został wydany. Ocena ta służy bowiem zachowaniu konstytucyjnego wymogu stosowania tylko takich aktów wykonawczych do ustaw lub w takiej ich części, które według art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, wydane zostały na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Zakres regulacji aktu podustawowego musi więc zawierać się w granicach norm możliwych do ustalenia w drodze wykładni ustawy, której wykonaniu dany akt służy. Brak takiego zakotwiczenia aktu wykonawczego w ustawie, na podstawie której akt ten został wydany, oznacza bowiem, iż akt ten nie służy wykonaniu ustawy, lecz kreuje samodzielną normę, do czego organ wydający ten akt nie jest upoważniony, i dlatego sąd nie może zastosować takiej normy, jako pozbawionej umocowania w ustawie, której to ustawie sąd podlega w orzekaniu.
Jakkolwiek więc, ocena zgodności aktów podustawowych z ustawami została przypisana w art. 188 pkt 3 Konstytucji RP Trybunałowi Konstytucyjnemu, to jednak takie uprawnienie na użytek rozpatrywanej sprawy przysługuje z mocy art. 178 ust. 1 Konstytucji RP także sądom, w tym sądom administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2006 r. sygn. akt I OPS 4/05 - ONSAiWSA z 2006 r. Nr 6, poz. 32, oraz wyrok NSA z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05, w których przedstawiono szerokie uzasadnienie wskazanego poglądu). Uprawnienie Sądu nie polega zatem na ocenie obowiązywania przepisu aktu podustawowego w powszechnym obrocie prawnym, lecz na ocenie dopuszczalności jego zastosowania w ramach norm ustawowych jedynie na użytek rozpatrywanej sprawy. Takiego właśnie uprawnienia sądu, wbrew skardze kasacyjnej, nie wyłącza – określona w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP - wzruszalność rozstrzygnięć sądowych i administracyjnych wydanych na podstawie przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją lub ustawami, ponieważ omawiane uprawnienie sądu jest odrębnym w Konstytucji RP instrumentem stosowania prawa – wynikającym z art. 178 ust. 1 tej Konstytucji - od normy wynikającej z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.
Nie ulega więc wątpliwości, iż stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt P 6/06 niezgodności §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, z art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, spowodowało utratę mocy obowiązującej powołanego §3 ust. 1 dopiero od dnia ogłoszenia wskazanego wyroku w Dzienniku Ustaw z 2006 r. Nr 164 poz. 1165, tj. od dnia 14 września 2006 r. Do tego dnia powołany §3 ust. 1 zachował zatem moc powszechnie obowiązującą. Jednakże uznanie przez Trybunał Konstytucyjny powołanego §3 ust. 1 za nie spełniający konstytucyjnych wymogów tworzenia prawa zobowiązywało Sąd pierwszej instancji do odmowy zastosowania tego przepisu w przedmiotowej sprawie, właśnie ze względu na podleganie Sądu w rozpatrywaniu sprawy normom wynikającym z ustawy o Służbie Więziennej, stosownie do art. 178 ust. 1 Konstytucji RP. Nie jest bowiem w sprawie sporne, co przyznał także skarżący kasacyjnie, iż uprawnienie do otrzymania przez funkcjonariusza służby więziennej zwrotu różnicy w opłatach czynszowych – o czym traktował także omawiany §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. – wynikało z ustawy o Służbie Więziennej w powiązaniu z pozostałą treścią §3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r., która to treść nie zawierała takich ograniczeń przedmiotowych, które zostały określone w omawianym §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002r.
Uchylenie przez Sąd pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie decyzji organów obu instancji ze wskazaniem na konieczność ponownego rozpatrzenia wniosku R.K. z pominięciem przedmiotowego ograniczenia uprawnienia do otrzymania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres przed dniem 14 września 2006 r. – wynikającego z obowiązującego uprzednio §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. - należy uznać za prawidłowe, jako nie naruszające zarzuconych w skardze kasacyjnej art. 190 ust. 3 i 4 Konstytucji RP oraz art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej.
Za niezrozumiały należy natomiast uznać zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 141 §2 P.p.s.a., jako przepisu postępowania i to w stopniu mającym mieć wpływ na wynik postępowania. Z powołanego art. 141 §2 wynika bowiem, iż w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku.
W przedmiotowej sprawie przepis ten nie ma jednak zastosowania, skoro zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 stycznia 2008 r. Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżone decyzje organów obu instancji.
Jeżeli jednak przyjąć, co wynikałoby z użytych w skardze kasacyjnej sformułowań, iż omawiany zarzut tej skargi dotyczy nieprawidłowo sformułowanej w zaskarżonym wyroku oceny prawnej o konieczności rozważenia przez organy orzekające przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, jakie środki o charakterze procesowym należałoby podjąć wobec roszczenia R. K. obejmującego okres od dnia 1 stycznia 2007 r., to w ramach tak skonstruowanego zarzutu kasacyjnego mogącego być odnoszonym do art. 141 §4 P.p.s.a., należy zauważyć, iż Sąd błędnie przyjął istnienie podstaw prawnych do przysługiwania R. K. uprawnienia do uzyskania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres po dniu 1 stycznia 2007 r.
Z dniem 1 stycznia 2007 r. uchylony bowiem został cały §3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych. Pozostała treść tego rozporządzenia nie dotyczy zaś problematyki zwrotu różnicy w opłatach czynszowych. Również w ustawie z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej brak jest samodzielnej normy prawa materialnego o przysługiwaniu funkcjonariuszowi służby więziennej uprawnienia do uzyskania zwrotu różnicy w ponoszonych przez niego opłatach czynszowych. W szczególności, nie stanowi takiej normy art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, skoro w przepisie tym ustawodawca upoważnił jedynie Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia wydawanego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej oraz z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, m.in. zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych przy uwzględnieniu w szczególności sposobu obliczania różnicy w opłatach czynszowych oraz przypadki, w których zwrot nie przysługuje, a także tryb wypłaty tych należności.
Tak skonstruowana norma jedynie o charakterze kompetencyjnym do wydania aktu wykonawczego, sama nie stanowi materialnoprawnego źródła do ubiegania się o wypłatę stosownych kwot z tytułu zwrotu różnicy w opłatach czynszowych. Skoro więc brak jest takich podstaw w pozostałym tekście ustawy o Służbie Więziennej, to wbrew ocenie przyjętej przez Sąd pierwszej instancji, brak jest podstaw do orzekania w tym zakresie przez organy administracji za okres po dniu 1 stycznia 2007 r.
Wskazane uchybienie Sądu pierwszej instancji nie mogło mieć jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro zaskarżone do sądu administracyjnego decyzje i tak podlegały uchyleniu z powodów wyżej wskazanych. Wykazanie tego uchybienia stało się jednak konieczne, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy orzekające nie były związane oceną prawną Sądu pierwszej instancji w tej części.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego stosownie do art. 184 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.