Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 grudnia 2008r., sygn. akt II SA/Wa 1194/08, oddalił skargę T. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] czerwca 2008r., nr [...], w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zwolnienia ze służby celnej.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Dyrektor Izby Celnej w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2008r. nr [...] zwolnił T. S. ze służby w Izbie Celnej w Warszawie. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w dniu 30 listopada 2007r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w P. skierował przeciwko funkcjonariuszowi akt oskarżenia o popełnienie przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego, co stanowi obligatoryjną przesłankę zwolnienia funkcjonariusza ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. Wobec niewniesienia odwołania decyzja ta stała się ostateczna.
Pismem datowanym na 3 marca 2008r. (data nadania przesyłki w urzędzie pocztowym 4 kwietnia 2008r.) T.S. wniósł do Dyrektora Izby Celnej w Warszawie o przywrócenie do Służby Celnej na dotychczas zajmowanym stanowisku. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, iż wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] lutego 2008r. sygn. akt [...] T. S. został uznany winnym popełnienia wykroczenia. Tym samym ustała przesłanka zwolnienia ze Służby Celnej opisana dyspozycją art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej.
Następnie, po uzyskaniu negatywnej odpowiedzi na wniosek o przywrócenie do służby, pismem z dnia 25 kwietnia 2008r. (data wpływu do organu 28 kwietnia 2008r.) T. S. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] stycznia 2008r. nr [...]. W uzasadnieniu pisma, powołując się na treść wyroku Sądu Rejonowego w C.sygn. akt [...], stwierdzono, iż zarówno w dniu 30 listopada 2007r. jak i w dacie wydania decyzji o zwolnieniu T. S. ze służby nie istniały okoliczności pozwalające na skierowanie przeciwko wnioskodawcy aktu oskarżenia o popełnienie przestępstwa umyślnego ściganego z urzędu.
Zatem już w chwili wydania decyzji o zwolnieniu ze służby istniały takie okoliczności faktyczne, nieznane wówczas organowi administracyjnemu, które wskazywały na to, iż skierowany przeciwko w/w akt oskarżenia okazał się bezzasadny i nie obejmował okoliczności pozwalających na jego zwolnienie ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. Wnioskodawca podkreślił, iż nie można obciążać funkcjonariusza celnego oczywiście błędną kwalifikacją prawną zarzucanego mu czynu, która w przypadku prawidłowych ustaleń nigdy nie stanowiłaby podstawy do skierowania przeciwko w/w aktu oskarżenia.
Dyrektor Izby Celnej w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] odmówił wznowienia postępowania w sprawie zwolnienia T. S. ze Służby Celnej. W uzasadnieniu organ wskazał, że z informacji uzyskanych z Sądu Rejonowego w C. wynika, iż T. S. był obecny podczas ogłoszenia wyroku z dnia [...] lutego 2008r. sygn. akt [...]. Zatem o treści wyroku i okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 148 § 1 k.p.a., strona dowiedziała się podczas rozprawy sądowej w dniu [...] lutego 2008r. W tej sytuacji wniosek o wznowienie postępowania został złożony z naruszeniem jednomiesięcznego terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a., co stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, T. S. podniósł, że w uzasadnieniu decyzji pominięto okoliczność, iż pismem z dnia 3 marca 2008r. organ został powiadomiony o treści nieprawomocnego jeszcze wyroku Sądu Rejonowego w C. Tym samym w terminie jednego miesiąca od zaistnienia okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia niniejszego postępowania, tj. wydania powołanego wyroku w sprawie karnej, Dyrektor Izby Celnej w Warszawie został powiadomiony o okolicznościach faktycznych opisanych dyspozycją art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W konsekwencji znając podstawę do wznowienia tego postępowania przed upływem terminu z art. 148 § 1 k.p.a., organ nie dopełnił obowiązku wszczęcia postępowania z urzędu.
Dyrektor Izby Celnej w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, że fakt skazania T. S. w dniu [...] lutego 2008r. za popełnienie czterech wykroczeń, nie zaś za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego (kwalifikacja przyjęta w akcie oskarżenia) nie stanowi przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego z urzędu. Zwolnienie funkcjonariusza ze służby nastąpiło bowiem na podstawie obowiązującego wówczas art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, nakazującego zwolnienie funkcjonariusza celnego ze służby w związku z wniesieniem aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego - nie zaś - na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy. Dyrektor Izby Celnej w Warszawie podał, że okoliczności wskazywane przez stronę w składanych obecnie wnioskach mogłyby być istotne i mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, jedynie w przypadku zwolnienia T.S. ze służby w związku ze skazaniem prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo popełnione umyślne, zaś w przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] zarzucając jej naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, tj.:
- 1. art. 147 k.p.a. poprzez niewznowienie z urzędu postępowania w przedmiocie zwolnienia T. S. ze Służby Celnej, pomimo znajomości treści wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] lutego 2008r., wskazującego na brak podstaw do skierowania przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia o popełnienie, w myśl art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego, co stanowiło przesłankę wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.,
- 2. art. 148 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż żądanie skarżącego o wznowienie postępowania nastąpiło z naruszeniem terminu przewidzianego w powołanym przepisie pomimo, iż podanie o wznowienie postępowania zostało złożone w ciągu miesiąca od uprawomocnienia się powołanego wyroku, a więc w chwili w której skarżący mógł w sposób skuteczny powoływać się na treść prawomocnego orzeczenia stanowiącego o istnieniu przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi przytoczył argumenty przedstawione już we wnioskach złożonych w toku postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Warszawie wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie stąd też na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę tę oddalił.
W motywach wyroku Sąd wskazał, że zgodnie z art. 16 k.p.a. decyzje, od których nie przysługuje odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylanie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Stosownie do art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie 1 miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.
W świetle powyższego, właściwy organ administracji jest zobligowany w pierwszej kolejności zbadać, czy żądanie wznowienia postępowania zostało zgłoszone przez stronę, czy powołuje ona podstawy wznowienia, wymienione w art. 145 § 1 k.p.a., oraz czy został zachowany termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania, określony w art. 148 k.p.a.
Przypomniano, iż jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 października 1997r., sygn. akt IV SA 1676/97 (Lex 48747), treść art. 148 § 1 k.p.a. wyraźnie nawiązuje do dnia "dowiedzenia się" o podstawie wznowienia.
W niniejszej sprawie, mając na uwadze, iż jako podstawę żądania wznowienia postępowania skarżący wskazał treść wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] lutego 2008r. sygn. akt [...], za dzień dowiedzenia się o nowej okoliczności należy uznać datę [...] lutego 2008r. Bezspornym bowiem jest, iż o treści wyroku Sądu Rejonowego w C. skarżący dowiedział się w dniu [...] lutego 2008r. będąc obecny przy jego ogłoszeniu. Zasadnie zatem przyjął organ, iż kierując w dniu 25 kwietnia 2008r. podanie o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] stycznia 2008r. nr [...], skarżący nie dochował terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a.
Twierdzenia skarżącego, iż termin ten należy liczyć od dnia uprawomocnienia się postanowienia byłby zdaniem Sądu interpretacją, która nie znajduje oparcia w przepisie art. 148 § 1 k.p.a. W myśl stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w powołanym wyżej wyroku, nie do przyjęcia byłby pogląd, według którego należy "oczekiwać" na uprawomocnienie się wyroku i dopiero od daty prawomocności liczyć termin do zgłoszenia żądania wznowienia postępowania. Istota unormowania z art. 148 § 1 k.p.a. polega na dowiedzeniu się o nowej okoliczności, a więc dotarciu do strony wiadomości o wydaniu orzeczenia. Uprawomocnienie się tego orzeczenia, jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku, jest już kwestią podlegającą badaniu, lecz w toku postępowania o wznowienie postępowania.
W świetle powyższego nie budzi wątpliwości Sądu pierwszej instancji, że T. S. uchybił terminowi i w tej sytuacji organ był obowiązany odmówić wznowienia postępowania administracyjnego. Wszczęcie bowiem postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek, pomimo uchybienia terminu, stanowiłoby rażące naruszenie prawa.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ art. 147 k.p.a., poprzez zaniechanie wznowienia postępowania z urzędu, Sąd stwierdził, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem organ dokonał analizy przedstawionych przez skarżącego okoliczności nie znajdując podstaw do wznowienia postępowania z urzędu. Podniesiono, iż wznowienie postępowania z urzędu przez organ jest jego prawem. Oznacza to, że organ nie ma obowiązku wszczynać postępowania w każdej prawomocnie zakończonej sprawie celem sprawdzenia, czy nie zachodzą podstawy do wznowienia (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2002r. sygn. akt II SA 2791/00). Obowiązek wznowienia ma natomiast miejsce w razie wykrycia przyczyny wznowienia. Organ wszczyna z urzędu postępowanie wznowieniowe, jeżeli na podstawie znanych mu okoliczności faktycznych uzna, że zaistniała jedna z przyczyn wznowienia określonych w art. 145 § 1-3, 5-8 k.p.a. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 czerwca 2006r. sygn. akt II OSK 915/05 (niepubl.) zaniechanie wznowienia postępowania z urzędu nie może stanowić podstawy zarzutu w sprawie odmowy wznowienia postępowania z powodu uchybienia przez stronę terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego T. S. i zaskarżając go w całości zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) lub lit. c) ustawy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przez organ administracyjny w toku postępowania:
- - art. 147 k.p.a. poprzez nie wznowienie z urzędu postępowania w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej starszego kontrolera celnego-młodszego dyspozytora celnego T. S. na podstawie obecnie uchylonego art. 25 ust. 1 pkt.8a ustawy o Służbie Celnej nr decyzji [...] z [...] stycznia 2008r. pomimo znajomości treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] lutego 2008r. sygn. akt [...] wskazującego na brak podstaw do skierowania przeciwko T. S. aktu oskarżenia o popełnienie w myśl art. 25 ust. 1 pkt.8a ustawy o Służbie Celnej przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego, co stanowiło konkretną i znaną organowi administracyjnego przyczynę wznowienia z urzędu postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a.
- - art. 148 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż żądanie skarżącego o wznowienie postępowania opisanego wyżej nastąpiło z naruszeniem terminu przewidzianego w powołanym przepisie pomimo, iż podanie o wznowienia postępowania złożył on w ciągu miesiąca od uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] lutego 2008r. sygn. akt [...], a więc chwili w której skarżący mógł w sposób skuteczny powoływać się na treść prawomocnego orzeczenia stanowiącego o istnieniu przesłanki z art. 145 § 1 pkt.5 k.p.a.
Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W motywach skargi kasacyjnej podniósł, iż Sąd nie przychylił się do argumentacji skarżącego, iż przy wydaniu przedmiotowej decyzji organ administracyjny w istocie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 147 k.p.a. poprzez nie wznowienie z urzędu postępowania w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej T. S. na podstawie obecnie uchylonego art. 25 ust 1 pkt.8a ustawy o Służbie Celnej nr decyzji [...] z [...] stycznia 2008r. pomimo znajomości treści wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] lutego 2008r. sygn. akt [...] co najmniej od 28 kwietnia 2008r. wskazującego na brak podstaw do skierowania przeciwko w/w aktu oskarżenia o popełnienie w myśl art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego, co stanowiło konkretną przesłankę wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. oraz art. 148 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż żądanie skarżącego o wznowienie postępowania opisanego wyżej nastąpiło z naruszeniem terminu przewidzianego w powołanym przepisie pomimo, iż podanie o wznowienia postępowania złożył on w ciągu miesiąca od uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] lutego 2008r. sygn. akt [...], a więc chwili, w której skarżący mógł w sposób skuteczny powoływać się na treść prawomocnego orzeczenia stanowiącego o istnieniu przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Skarżący podniósł, iż Sąd pierwszej instancji pominął oczywiste uchybienia procesowe organu administracyjnego polegające, z jednej strony na jego bezczynności co do obowiązku wznowienia postępowania - zgodnie z treścią art.147 kpa - z drugiej zaś w przedmiocie nieuwzględnienia okoliczności, iż zasady praworządności wskazują w oczywisty sposób, że jedynie wyrok prawomocny w prowadzonej przeciwko skarżącemu sprawie karnej może wywołać jakiekolwiek skutki w sferze realizacji jego prawa do powrotu do służby celnej na zajmowane dotychczas stanowisko. W szczególności podniesiono, iż zgodnie z chronologią wymiany poszczególnych pism pomiędzy stronami, skarżący najpierw zwrócił się do organu administracyjnego o przywrócenie do służby z uwagi na treść zapadłego prawomocnie wyroku z dnia [...] lutego 2008r.
Tym samym informacja jaką organ administracyjny powziął co do przyczyny wznowienia zakończonego prawomocną decyzją postępowania o zwolnienie ze służby T. S. nie miała wówczas jakiegokolwiek związku z wnioskiem o wznowienie przedmiotowego postępowania. Zatem Dyrektor Izby Celnej w Warszawie daleko wcześniej przed złożeniem skargi o wznowienie postępowania, dysponował klarowną, jednoznaczną i zarazem nie budzącą wątpliwości informacją, iż oskarżenie przeciwko T. S., które stanowiło jedyną podstawę jego zwolnienia ze służby nie potwierdziło się. Stąd organ administracyjny mając odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w C. nie miał potrzeby poszukiwania przyczyny wznowienia postępowania bowiem posiadał jej materialne potwierdzenie, w postaci odpisu wyroku, z chwilą wpływu wniosku skarżącego o przywrócenie do służby.
Tym samym w świetle art. 147 - zdaniem skarżącego - organ administracyjny miał prawny obowiązek wznowienia postępowania bowiem przyczyna wznowienia postępowania była mu co najmniej od [...] kwietnia 2008r. znana. Wiązanie zatem, przez Wojewódzki Sąd Administracyjny powyższej okoliczności bezpośrednio z drugim z zarzutów wniesionych przez skarżącego w zakresie naruszenia przez organ administracyjny dyspozycji art. 148 k.p.a., nie znajduje podstaw w realiach dowodowych niniejszej sprawy, a w szczególności chronologii kierowanych do Dyrektora Izby Celnej w Warszawie poszczególnych wniosków skarżącego.
Tym samym przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji stanowiska, iż zarzut naruszenia przez organ administracyjny art.147 k.p.a. jest jedynie konsekwencją wcześniejszego uchybienia przez skarżącego terminowi z art.148 k.p.a. jest nieuprawniony, bowiem oba zarzuty wynikają zarówno z odmiennych naruszeń prawa w działaniu organu administracyjnego jak również okoliczności natury faktycznej, które z uwagi na ekonomie procesową znalazły swoje miejsce w jednym piśmie procesowym w postaci wniesionej skargi.
Nadto, zdaniem skarżącego również względy ekonomii procesowej wskazują na to, iż jedynie prawomocny wyrok karny jaki zapadł w sprawie skarżącego mógł stanowić jedynie skuteczną podstawę wznowienia postępowania. W przeciwnym razie, brak jakiegokolwiek znaczenia prawnego charakterystyczny dla nieprawomocnego wyroku karnego powodowałby, iż przyczyna wznowienia opisana dyspozycją art. 148 k.p.a. w istocie w sferze formalnoprawnej nie zaistniała, a więc nie może stanowić żadnej skutecznej podstawy do dalszego procedowania w zakresie przyjęcia bądź zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby. Dopiero uprawomocnienie zapadłego orzeczenia, również z punktu widzenia art. 147 k.p.a. powoduje zaistnienie wyroku w powszechnym obrocie prawnym ze wszystkimi negatywnymi bądź pozytywnymi skutkami dla skarżącego.
Tym samym, zdaniem skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie zauważyć, iż postrzeganie woli ustawodawcy w zakresie oznaczenia przyczyny wznowienia postępowania w rozumieniu wskazanego przepisu (art. 148 k.p.a.) nie może ograniczać się jedynie do okoliczności (daty) wydania nieprawomocnego wyroku karnego, ale przede wszystkim do momentu od którego okoliczność ta wywołuje jakiekolwiek skutki prawne również w sferze prawa administracyjnego. Nieprawomocny wyrok karny w żadnym razie, co jest oczywiste, nie mógł stanowić podstawy do wznowienia postępowania z tej przyczyny, iż w żaden sposób nie zmieniał sytuacji prawnej skarżącego w odniesieniu do stanu, na chwilę zwolnienia go ze służby. Związku z tym wątpliwym jest, iż intencją ustawodawcy, w przypadku art. 148 k.p.a. było nadanie nieprawomocnemu wyrokowi karnemu znaczenia jako zdarzenia (okoliczności) wywołującego bezpośrednie skutki w sferze praw i obowiązków skarżącego, (a także w sferze obowiązków organu administracyjnego) w przedmiocie postępowania o przywrócenie T. S. do służby.
Nieprawomocny wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] lutego 2008r. nie dawał bowiem żadnych podstaw do przyjęcia, iż sprawa przeciwko T. S. w istocie dobiegła do końca, a jego treść świadczy o definitywnej niewinności oskarżonego co do stawianego mu zarzutu popełnienia czynu ściganego z oskarżenia publicznego, tym bardziej, iż w terminie 30 dni od chwili wydania wyroku skarżący nie miał możliwości ustalenia czy oskarżyciel publiczny będzie apelował w niniejszej sprawie jak również nie była mu znana treść uzasadnienia zapadłego orzeczenia. Stąd wbrew stanowisku sądu, świadomość skarżącego co do ostatecznej treści zapadłego wyroku nastąpiła dopiero po jego uprawomocnieniu i dopiero od tego momentu miał on możliwość powoływania się na niego także wobec swojego dotychczasowego pracodawcy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej wyżej ustawy tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Natomiast skarga kasacyjna analizowana pod tym katem nie zasługiwała na uwzględnienie albowiem nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.
Zgodnie z art. 145 § 1 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie między innymi, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję (pkt 5). Stosownie zaś do treści art. 147 zdanie 1 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony.
Wznowienie z urzędu następuje z własnej inicjatywy organu, w wyniku złożenia sprzeciwu przez prokuratora (art. 184 § 1 w zw. z art. 186 k.p.a.), w wyniku wniosku organizacji społecznej (art. 31 § 1 w zw. z art. 31 § 2 k.p.a.), jak też w wyniku skargi powszechnej złożonej przez osobę trzecią (art. 235 § 1 w zw. z art. 233 k.p.a.). Tak więc, organ wszczyna z urzędu postępowanie wznowieniowe, jeżeli na podstawie znanych mu okoliczności faktycznych uzna, iż zaistniała jedna z przyczyn wznowienia, z wyjątkiem przyczyn określonych w przepisach art. 145 § 1 pkt 4 i art. 145a k.p.a.
Niewątpliwie naruszenie w procesie wydawania decyzji norm prawa procesowego, które zostały wyliczone w art. 145 § 1 k.p.a. powoduje bezwzględny obowiązek wszczęcia przez organ postępowania w sprawie wznowienia postępowania. Stanowisko to wypływa wprost z zacytowanego wyżej sformułowania art. 145 §1 k.p.a.
Jak powszechnie przyjmuje się w judykaturze trudno uznać, iż organ ma obowiązek wszcząć postępowanie w stosunku do każdego prawomocnie zakończonego postępowania celem sprawdzenia, czy nie zachodzą podstawy do wznowienia. Jest to raczej tylko jego prawo a obowiązek dotyczy tylko w razie znalezienia przyczyny. (porównaj Komentarz B. Adamiak. /J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego C.H. Beck wydanie 8 Warszawa 2006r. str. 668).
W rozpoznawanej sprawie wbrew zarzutom skargi kasacyjnej poinformowanie przez skarżącego organu o treści wyroku z dnia [...] lutego 2008r. Sądu Rejonowego w C.Wydział II Karny sygn. akt [...], nie stanowiło bezwzględnej przesłanki do wznowienia z urzędu postępowania zakończonego ostateczną decyzją Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] stycznia 2008r. o zwolnieniu T. S. ze służby w Izbie Celnej w Warszawie na podstawie art. 25 ust. 1 pkt.8a ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej z uwagi na skierowanie przez Prokuratora Rejonowego w Płocku do Sądu Rejonowego w P. przeciwko stronie aktu oskarżenia w sprawie 2Ds [...] o umyślnie popełnione przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego tj. o czyn z art. 291 § kodeksu karnego.
To, że doszło do zmiany kwalifikacji czyny i uznania skarżącego winnym popełnienia wykroczenia nie stanowiło w opisanych okolicznościach bezwzględnej przesłanki do wznowienia z urzędu postępowania w sprawie zwolnienia ze służby. Jak wynika z zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji należycie ocenił takie działania organów administracji.
Dlatego też błędny jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przepisu art. 147 k.p.a. poprzez zaniechanie wznowienia postępowania z urzędu na skutek złożenia organowi [...] kwietnia 2008r. (z datą sporządzenia 3 marca 2008r.) pisma strony o przywrócenie do pracy wobec skazania go za popełnienie wykroczenia z art. 122 § 2 kodeksu wykroczenie.
Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, wznowienie postępowania z urzędu przez organ jest jego prawem, co oznacza, iż nie ma on obowiązku wszczynania postępowania w każdej prawomocnie zakończonej sprawie, celem sprawdzenia, czy nie zachodzą podstawy wznowienia. Obowiązek wznowienia ma natomiast miejsce w razie znalezienia przyczyny wznowienia.
Należy również podzielić pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 22 czerwca 2006r. sygn. akt II OSK 915/05 niepublikowany, a przywołany w zaskarżonym wyroku, iż w żadnym wypadku, zaniechanie wznowienia postępowania z urzędu, nie może być podstawą zarzutu w sprawie odmowy wznowienia postępowania z powodu uchybienia przez stronę terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania a z takim właśnie przypadkiem mamy do czynienia w tej sprawie. Gdyby przyjąć odmienny pogląd, to w każdej sprawie zakończonej decyzją o odmowie wznowienia postępowania z powodu uchybienia terminu do złożenia wniosku, właściwy organ powinien wznawiać postępowanie celem ustalenia, czy rzeczywiście istnieje przesłanka wznowienia postępowania. Taki obowiązek nie wynika jednak z żadnego przepisu prawa.
Również kolejny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 148 §1 k.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Odmowa wznowienia postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 149 § 3 k.p.a., następuje w drodze decyzji. Decyzję taką organ może wydać w tych wypadkach, gdy z żądaniem wystąpiła osoba, która nie jest stroną albo która wprawdzie stroną jest, ale wniosła żądanie po upływie terminu określonego w art. 148 § 1 i § 2 k.p.a., a nie ma podstaw do jego przywrócenia.
Mając na uwadze treść powołanego art. 149 § 3 k.p.a., a także treść art. 149 § 1 k.p.a., zgodnie z którym wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, wskazać należy, iż postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną można podzielić na dwie fazy. Pierwsza z nich polega na badaniu formalnych podstaw wznowienia, a w efekcie wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.) lub decyzji o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.). Ocena formalnych podstaw wznowienia sprowadza się do badania, czy żądanie wznowienia postępowania zostało zgłoszone przez stronę, czy powołuje ona podstawy wznowienia wymienione w art. 145 § 1 k.p.a. oraz czy został zachowany termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania, określony w art. 148 § 1 k.p.a. W toku drugiej fazy postępowania, prowadzonej po wydaniu postanowienia o jego wznowieniu, zgodnie z uregulowaniem zawartym w art. 149 § 2 k.p.a., prowadzone jest postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.
Tylko na tym etapie możliwy jest wgląd w materialnoprawny przedmiot sprawy, której wznowienie dotyczy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 1999 r., sygn. akt IV SA 2564/98, LEX nr 47856).
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko, zawarte w zaskarżonym wyroku co do uchybienia przez skarżącego terminowi przewidzianemu przez art. 148 § 1 k.p.a. Biorąc pod uwagę fakt, że T.S. był obecny na rozprawie w dniu [...] lutego 2008r. w Sądzie Rejonowym w C., po zamknięciu której ogłoszono wyrok w sprawie o sygn. akt [...], powoływany przez skarżącego jako źródło wiedzy o przesłankach "wznowieniowych", należy stwierdzić, że dniem, w którym skarżący dowiedział się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 148 § 1 k.p.a. był dzień tej rozprawy, to jest [...] lutego 2008 r. Pogląd taki koresponduje z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych w zakresie postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania. Judykatura wskazuje między innymi, że istota unormowania z art. 148 § 1 k.p.a. polega na dowiedzeniu się o nowej okoliczności, a więc dotarciu do strony wiadomości o wydaniu orzeczenia przez sąd (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1676/97, LEX nr 48747).
W badanej sprawie, już na rozprawie w dniu 19 lutego 2008 r., po zamknięciu której Sąd Rejonowy w C. ogłosił wyrok w sprawie o sygn. akt [...], skarżący powziął wiadomość o wydaniu orzeczenia, które zgodnie z wnioskiem o wznowienie postępowania stanowić ma źródło jego wiedzy o okolicznościach uzasadniających wznowienie postępowania.
Należy podkreślić, że miesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania opartej na wykryciu nowych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych biegnie od dnia, w którym strona w sposób wiarygodny dowiedziała się o ich istnieniu i mogła ocenić ich prawdopodobny wpływ na wynik sprawy (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1967 r., sygn. akt II CZ 128/66, OSP 1968/9/198). Niewątpliwie już w dniu 19 lutego 2008 r. znane były skarżącemu okoliczności będące przedmiotem rozważań Sądu w sprawie o sygn. akt II K 1261/07, ponieważ - jak powyżej wskazano - poznał w tym dniu treść ogłoszonego w powołanej sprawie orzeczenia oraz zasadnicze powody rozstrzygnięcia Sądu.
Wobec powyższego nie można tym samym podzielić stanowiska skarżącego, że dopiero po uprawomocnieniu się wyroku z dnia [...] lutego 2005 r. mógł skutecznie wnieść podanie o wznowienie postępowania. Mając na uwadze, że istota unormowania z art. 148 § 1 k.p.a. polega na dowiedzeniu się o nowej okoliczności, a więc dotarciu do strony wiadomości o wydaniu orzeczenia przez sąd, należy wyjaśnić, że uprawomocnienie się tego orzeczenia jest kwestią podlegającą badaniu, lecz w toku postępowania o wznowienie postępowania, to znaczy już po wydaniu postanowienia na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1676/97, LEX nr 48747).
Ponadto należy wskazać, że to strona żądająca wznowienia postępowania administracyjnego musi udowodnić, kiedy dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia, ze ścisłością dostateczną do ustalenia, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem terminu jednomiesięcznego od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia postępowania. Stanowisko to znajduje odzwierciedlenie w utrwalonym już orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: np., wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2000 r., sygn. akt I SA/Wr 1038/97, LEX nr 43046).
Zatem mając na uwadze, że o ustaleniu początku biegu terminu przewidzianego przez art. 148 § 1 k.p.a. nie decyduje subiektywne przekonanie strony o tym, kiedy powzięła wystarczającą wiedzę, by zażądać wznowienia postępowania, lecz obiektywna możliwość zapoznania się z okolicznością uzasadniającą wznowienie postępowania, należy stwierdzić, że w zaskarżonym wyroku prawidłowo uznano, że skarżący żądając wznowienia postępowania w dniu [...] kwietnia 2008 r. uczynił to ponad miesiąc po upływie terminu przewidzianego przez art. 148 § 1 k.p.a. zaś rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. należy uznać za zgodne prawem.
Skoro nie doszło w tej sprawie do naruszenia podniesionych w kasacji przepisów art. 147 k.p.a. oraz art. 148 § 1 k.p.a. to tym samym brak było podstaw do zastosowania przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pozwalającego na uwzględnienie skargi na decyzję z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania czy też z uwagi na inne naruszenia przepisów postępowania jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Dlatego też w tej sprawie wskazane w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego nie mogły spowodować jej uwzględnienia.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie został oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.