Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, wyrokiem z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt II SA/Go 582/19 - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. D., zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej jako "u.p.s."), poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie (zastosowanie nieadekwatnie do stanu faktycznego) polegające na przyjęciu, iż dochody skarżącej kwalifikują ją do ponoszenia opłat za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej, w sytuacji gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż dochód skarżącej nie przekracza 300% odpowiedniego kryterium dochodowego (organ ustalił, iż łączny dochód w rodzinie strony wynosi [...] euro, kryterium dochodowe dla rodziny wynosi [...] zł ([...] X 3 osoby), a 300% kryterium dochodowego wynosi [...] zł, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego oddalenia skargi.
Wobec powyższego zarzutu skarżąca wnosiła o (cyt.): "uchylenie zaskarżonego wyroku i obu poprzedzających go decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi", a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Ponadto skarżąca kasacyjnie oświadczyła, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był rozpoznać skargę kasacyjną w granicach jej podstaw.
W skardze tej podniesiono jedynie zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a w związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny był w analizowanej sprawie związany stanem faktycznym, przyjętym przez Sąd I instancji. Wypada zatem tylko przypomnieć, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] o ustaleniu K.D. odpłatność za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] od dnia 1 kwietnia 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium bowiem podniosło, że - zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. - zstępni ponoszą odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej tylko w przypadku jeżeli posiadany dochód w rodzinie na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Odnosząc powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy, Kolegium zaś wskazało, że skarżąca w trakcie prowadzonego postępowania ujawniła jedynie dochód uzyskiwany przez nią ([...] euro miesięcznie), a nie wyraziła zgody na ujawnienie dochodu męża – obywatela Niemiec. W tej sytuacji zatem organ I instancji zasadnie przyjął, że dochód rodziny składającej się z trzech osób (skarżąca, jej mąż i 15-letni syn) przekracza kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 u.p.s.. Kolegium podkreśliło przy tym, że w przypadku, jeżeli dochód rodziny skarżącej byłby niższy od 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, to skarżąca powinna na tę okoliczność przedstawić stosowny dowód.
Rozpoznając skargę K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim podzielił pogląd Kolegium, iż wobec braku współdziałania skarżącej z organem pomocy społecznej w zakresie ujawnienia dochodów męża, organ ten miał nie tylko prawo, ale i obowiązek ustalenia opłatności, na podstawie zgromadzonych danych o wysokości dochodu osiąganego tylko przez skarżącą. Brak współdziałania skarżącej z organem pomocy społecznej uniemożliwił bowiem organowi dokonanie oceny, czy istnieją przesłanki uzasadniające zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty z uwagi na nieustaloną, aktualną na dzień wydania decyzji sytuację majątkową. W rezultacie, skoro skarżąca nie przedstawiła dowodów, iż dochód jej rodziny jest niższy od 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, organy – zdaniem Sądu Wojewódzkiego - słusznie przyjęły, iż w przypadku K. D. zachodziła przesłanka do zastosowania art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. a zatem winna ona ponosić opłatę za pobyt matki w DPS.
Z tym stanowiskiem Sądu I instancji nie zgodziła się K.D., twierdząc, iż przy ustalaniu wysokości opłaty doszło do naruszenia art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s. Jej sytuacja dochodowa nie pozwala bowiem na obciążenie opłatą za pobyt matki w domu pomocy społecznej albowiem jej dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego.
W związku z powyższym skład orzekający pragnie przede wszystkim wyjaśnić, że podstawą materialnoprawną ustalenia przez organy odpłatności za pobyt matki skarżącej w Domu Pomocy Społecznej był w niniejszej sprawie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1508) regulujący zasady ponoszenia przez członka rodziny podopiecznego opłat za jego pobyt w domu pomocy społecznej, gdy osoba zobowiązana do opłat nie jest osobą samotnie gospodarującą a nie - jak wskazano w skardze kasacyjnej - " art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a" ustawy, gdyż ten ostatni przepis dotyczy osób zobowiązany do ponoszenia w/w opłat, jeśli samotnie gospodarują. Z uwagi jednak na to, że analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwoliła na samodzielne zidentyfikowanie zarzutu naruszenia prawa jako naruszenie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. (autor skargi kasacyjnej odnosił się w jej uzasadnieniu do kwestii przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie skarżącej), Naczelny Sąd Administracyjny, pomimo powyższego uchybienia skargi kasacyjnej, dokonał jej rozpoznania.
Zgodnie z treścią art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (ust. 2 art. 61 u.p.s.).
Z powyższych przepisów wynika zatem, że zstępni pozostający w rodzinie ponoszą odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej podopiecznego tylko w sytuacji, jeżeli posiadany dochód w rodzinie na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
W myśl natomiast art. 6 pkt 3 u.p.s., dochód na osobę w rodzinie oznacza dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie, zaś dochód rodziny to suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie (pkt 4). Rodzina natomiast to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14).
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca nie jest osobą samotnie gospodarującą, zaś w skład jej rodziny wchodzi mąż i 15-letni syn. Zatem na dochód w rodzinie składają się dochody skarżącej oraz jej męża. Nie ulega przy tym wątpliwości, że to skarżąca powinna w prowadzonym postępowaniu przedstawić dowody, na podstawie których organy pomocy społecznej mogłyby ocenić rzeczywistą wysokość dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę. W interesie zatem skarżącej, domagającej się zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt jej matki w DPS, leżało więc wykazanie, że dochód rodziny skarżącej jest niższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Chcąc zatem uniknąć negatywnych dla niej skutków prawnych odnoszących się do ustalenia odpłatności za pobyt matki w DPS, skarżąca była zobligowana do współpracy z organem pomocy społecznej w zakresie ustalenia wysokości dochodu jej rodziny.
Winna zatem poinformować organ zarówno o wysokości swoich dochodów, jak również dochodów męża. Tymczasem skarżąca w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym oraz w piśmie z dnia 18 stycznia 2019 r. wskazała, iż nie wyraża zgody na ujawnienie dochodów męża. Taka postawa skarżącej uniemożliwiła ostatecznie organom ustalenie dochodu rodziny – przesłanki, której wykazanie zależało wyłącznie od woli skarżącej. Zaznaczyć w tym miejscu przy tym należy, że - jak wynika z akt administracyjnych – skarżąca została pouczona przez organy o prawie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, nie wyraziła jednak chęci zmiany stanowiska w zakresie ujawnienia informacji o wysokości dochodów męża.
Mając na względzie powyższe okoliczności, skład orzekający podzielił zatem stanowisko Sądu I instancji, iż stan faktyczny niniejszej sprawy uprawniał organy pomocy społecznej do przyjęcia, iż dochody na osobę w rodzinie skarżącej przekraczały 300 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. i brak było tym samym podstaw do zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej. Nie można było przy tym zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy, organy winny wziąć pod uwagę jedynie dochód skarżącej i odnieść go do wysokości obowiązującego kryterium dochodowego. Skoro bowiem skarżąca pozostaje w rodzinie i mąż jej osiąga dochód (co było okolicznością bezsporną), to ustalenie dochodu rodziny tylko w oparciu o dochód skarżącej byłoby contra legem.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut obrazy art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. nie był zasadny, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej – na podstawie art. 184 p.p.s.a.