Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 4 września 2020 r., III SA/Kr 550/20 oddalił skargę J[...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 9 marca 2020 r. nr SKO[...]utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 25 października 2019 r. nr S[...], uchylającą J[...]prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko Jan[...], ustalone decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 16 sierpnia 2019 r. znak: S[...].
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł J[...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
- 1. art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U.2018.2134 ze zm.), dalej jako "ustawa 500+", przez błędną wykładnię i uchylenie się przez Sąd I instancji od wyrażenia zapatrywania odnośnie normatywnego znaczenia przesłanki nabycia prawa do świadczenia wychowawczego w rozumieniu tejże ustawy, które to prawo przysługuje zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu pod warunkiem, że dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca;
- 2. art. 22 ustawy 500+ przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż zachodzi w realiach niniejszej sprawy zbieg prawa obydwojga rodziców sprawujących opiekę nad dzieckiem, podczas gdy prawidłowe zastosowanie ww. przepisu ma miejsce tylko i wyłącznie wówczas gdy dziecko pozostaje pod opieką i na utrzymaniu obydwojga, a nie tylko jednego z rodziców;
- 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. przez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, w sytuacji pominięcia przez Sąd I instancji twierdzeń i dowodów zaoferowanych przez skarżącego na okoliczność pozostawania małoletniego na utrzymaniu tylko jednego z rodziców, tj. skarżącego, która to ocena legła u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze wskazane powyżej zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.
Ocenę zasadności zarzutów kasacyjnych wypada rozpocząć od zarzutu dowolnej oceny materiału dowodowego w zakresie okoliczności wskazujących na utrzymywanie małoletniego syna wyłącznie przez skarżącego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a.). Odniesienie się do tej kwestii wypada poprzedzić przybliżeniem treści art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy 500+. Regulacje te wskazują, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W sytuacji gdy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego domagają się rodzice dziecka, świadczenie to przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Użyty w przepisie art. 4 ust. 1 ustawy 500+ zwrot "w tym", ma podwójne znaczenie.
Po pierwsze wskazuje na zakresy, w których ponoszone wydatki są związane z wychowywaniem dzieci. Po drugie zaś oznacza, iż ustawodawca zakres znaczeniowy pojęcia "wychowywanie dziecka" zakreśla przez odwołanie się ogólnych pojęć opieki nad dzieckiem i zaspokojenia jego potrzeb życiowych. W projekcie ustawy – do którego odwołuje się także autor skargi kasacyjnej – wskazano, iż celem ustawy jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Powyższe oznacza, iż na gruncie ww. ustawy sprawowanie nad dzieckiem opieki oraz zaspokajanie jego potrzeb życiowych mają komplementarny charakter, wypełniając treścią pojęcie "wychowywanie dziecka". Ponoszenie wydatków na wychowanie dziecka ma zatem miejsce zarówno wtedy gdy odbywa się w związku z opieką na dzieckiem jak i w trakcie zaspokajania jego potrzeb życiowych. Współcześnie jest to immanentna cecha procesu wychowywania dziecka.
Nieuprawnione jest zatem przeciwstawianie wydatków związanych z opieką nad dzieckiem, wydatkom służącym zaspokojeniu potrzeb życiowych dziecka, w kontekście wypełnienia warunku ponoszenia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka. W realiach niniejszej sprawy okoliczność, iż skarżący jako ojciec dziecka finansuje wydatki związane z jego wychowaniem, nie oznacza jeszcze, iż matka dziecka nie ponosi tego rodzaju wydatków. Skarżący przyznał, iż matka dziecka posiada własne dochody, a nadto otrzymuje od skarżącego określone środki "w celu dokonania (...) ewentualnych zakupów". Posiada więc realne możliwości ponoszenia wydatków związanych z wychowaniem syna. Zakres ponoszonych wydatków przez każdego z rodziców nie ma znaczenia dla możliwości uznania, iż ponosi on wydatki na wychowanie dziecka w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy 500+. Przepisy tej ustawy nie wskazują, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest ten z rodziców, który ponosi wszystkie wydatki związane z wychowaniem dziecka albo wydatki konkretnie wskazane.
Tym samym Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż organy oceniając okoliczności niniejszej sprawy prawidłowo zastosowały art. 80 k.p.a. uznając, iż zarówno matka jak i ojciec dziecka ponoszą wydatki związane z jego wychowywaniem.
Konsekwencją powyższego ustalenia jest konieczność przyznania świadczenia wychowawczego zgodnie z zasadą pierwszeństwa wskazaną w art. 22 ustawy 500+, skoro oboje rodzice sprawujący opiekę nad dzieckiem i zaspokajający jego potrzeby życiowe złożyli wniosek o przyznanie świadczenia. Tym samym zarzut kasacyjny naruszenia tegoż przepisu uznać należy za bezzasadny.
Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy 500+ przez błędną wykładnię. Analiza rozumienia tegoż przepisu zaprezentowana w motywach zaskarżonego wyroku nie odbiega od tego co zostało wskazane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej dla wyjaśnienia treści tegoż przepisu. Należy natomiast dostrzec, iż ww. przepis odwołując się do celu świadczenia wychowawczego wskazuje na "częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych". Z kolei kwestię przyznania świadczenia wychowawczego matce albo ojcu dziecka reguluje art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+ odwołujący się do przesłanek: wspólnego zamieszkiwania i pozostawania dziecka na utrzymaniu matki albo ojca. Przepis ten nie jest jednak uznawany przez autora skargi kasacyjnej za naruszony, a to nie pozwala uznać, iż wykładnia art. 4 ust. 1 ustawy 500+ winna prowadzić do literalnego rozumienia przesłanek innego przepisu, tj. art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Uzasadnienie wyroku sporządzono zgodnie z art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.