Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 r., oddalił skargę A. B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu wyroku przedstawiono następujący stan faktyczny sprawy.
Minister Obrony Narodowej postanowieniem z dnia [...] wszczął postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego Ministerstwa Obrony Narodowej z dnia [...] o wypowiedzeniu A. B. stosunku zawodowej służby wojskowej. W ramach tego postępowania Minister wydał decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku zawodowej służby wojskowej. W uzasadnieniu decyzji organ podał między innymi, że A. B. po otrzymaniu decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej nie kwestionował zasadności tego wypowiedzenia. Wystąpił tylko o skrócenie mu okresu wypowiedzenia o 7 miesięcy i otrzymał z tego tytułu odszkodowanie, niezależnie od wszystkich innych należności przysługujących mu w ramach tego wypowiedzenia. Zarzut skarżącego o podjęciu przez organ decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej na 8 miesięcy przed przeformowaniem Wojskowej Komendy Uzupełnień w O. organ uznał za chybiony przy uwzględnieniu, że obowiązująca wówczas ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, przewidywała aż 9-miesięczny okres wypowiedzenia.
Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję.
Od decyzji tej A. B. złożył skargę do sądu administracyjnego, w której zarzucił wydanie kwestionowanego aktu z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 7, 8, 9 i 10 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. wskazał, że zgodnie z art. 78 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.) dokonanie wypowiedzenia stosunku służbowego przez właściwy organ wojskowy może nastąpić, jeżeli jednostka wojskowa, w której żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową podlega rozformowaniu lub zmniejszył się jej stan etatowy, a brak jest możliwości wyznaczenia go na inne stanowisko służbowe. Jak wynika z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy, bezpośrednio przed wypowiedzeniem stosunku służbowego, skarżący pełnił zawodową służbę wojskową w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w O. na stanowisku kierownika Sekcji Administracji Rezerw Oficerskich i Chorążych. Na podstawie rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia 26 lipca 2002 r. określona jednostka wojskowa uległa przeformowaniu, w wyniku czego nastąpiło zmniejszenie jej stanu etatowego. Brak możliwości wyznaczenia skarżącego na inne stanowisko służbowe pociągnął za sobą podjęcie decyzji o wypowiedzeniu mu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż decyzja organu pierwszej instancji stała się decyzją ostateczną, z uwagi na to, iż A. B. nie skorzystał z przysługującego mu prawa do złożenia odwołania. Dlatego też, w świetle tych okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenił wypowiedzenie stosunku zawodowej służby wojskowej skarżącemu jako dokonane zgodnie z obowiązującym prawem. Zarzut skarżącego, zgodnie z którym wypowiedzenia wobec niego dokonano przedwcześnie, bo przed zmniejszeniem się stanu etatowego jednostki wojskowej, w ocenie Sądu nie zasługiwał na uwzględnienie. Wypowiedzenia stosunku służbowego, jak wywodził dalej Sąd pierwszej instancji, można dokonać w trakcie likwidacji jednostki wojskowej lub zmniejszenia się jej stanu etatowego, a nie tylko po zakończeniu tych procesów.
Skargę kasacyjną od tego wyroku złożył skarżący, w której zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego i procesowego.
Naruszenia prawa materialnego A. B. upatrywał w naruszeniu art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez jego błędną wykładnię i błędne zastosowanie wobec skarżącego.
Naruszenia zaś przepisów postępowania upatrywał w naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit a/ i c/ ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegającego na nieuwzględnieniu skargi mimo dającego się stwierdzić naruszenia prawa materialnego przez organ. Pełnomocnik skarżącego zarzucił ponadto zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 133 § 1 w związku z art. 106 § 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 134 powołanej powyżej ustawy.
Zdaniem pełnomocnika skarżącego, Sąd pierwszej instancji wadliwie przyjął, że art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wskazuje, na istnienie związku przyczynowego pomiędzy zmniejszeniem się stanu etatowego, a wypowiedzeniem żołnierzowi zawodowemu stosunku służbowego. W ocenie pełnomocnika A. B., Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał racji twierdząc, że wypowiedzenia stosunku służbowego można dokonać w trakcie likwidacji jednostki wojskowej lub zmniejszenia się jej stanu etatowego. Dokonanie ewentualnie tych czynności, a więc wypowiedzenie stosunku służbowego powinno nastąpić po zakończeniu procesów likwidacji jednostki lub po zakończeniu zmniejszenia stanu etatowego. W rozpoznawanej sprawie, jak wywodził pełnomocnik, organ wojskowy nie wykazał dokumentem urzędowym faktu zmniejszenia się stanu etatowego jednostki skarżącego przed datą dokonania wypowiedzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawą w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę tylko enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu przesłanki nieważności postępowania.
Zarzut nieważności postępowania został podniesiony dopiero na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 13 marca 2008 r., ale ponieważ jest on brany pod rozwagę z urzędu i ponieważ jest to zarzut najdalej idący, należy stwierdzić w pierwszej kolejności, iż nie jest on usprawiedliwiony.
Pełnomocnik skarżącego wskazując na przesłankę nieważności wymienił art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. i stwierdził, że skład Sądu nie był właściwy, ponieważ członkiem składu orzekającego był asesor a nie sędzia.
Zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania dotyczących składu orzekającego, nie może być uwzględniony. Na mocy art. 26 § 2 P.u.s.a. Prezes Naczelnego Sadu Administracyjnego może za zgodą Kolegium Sądu, powierzyć asesorowi sądowemu pełnienie czynności sędziowskich, tj. orzekanie w sprawach, w tym sądzie na czas określony. Zatem fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznawał skargę na rozprawie w składzie dwóch sędziów i jeden asesor, nie oznacza, że naruszone zostały przepisy postępowania, a dokładniej art. 16 ust. 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zważywszy zaś, że [...] został mianowany asesorem w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie właśnie w trybie określonym w art. 26 § 2 P.u.s.a., nie można podzielić stanowiska strony o niezgodności składu orzekającego, do którego został wyznaczony asesor.
Jednocześnie należy zaznaczyć, że Trybunał Konstytucyjny już się wypowiadał w tym zakresie. Bowiem wyrokiem z dnia 24 października 2007 r. sygn. akt SK 7/06 orzekł o niezgodności art. 135 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazał jednak ponadto, że przepis ten traci moc z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, a czynności asesorów sądowych, o których mowa w zakwestionowanym przepisie nie podlegają wzruszeniu na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji, tj. w trybie wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W uzasadnieniu tegoż wyroku, Trybunał wskazał, iż dopiero po upływie osiemnastomiesięcznego terminu odroczenia, w wypadku braku zmiany przez ustawodawcę zakwestionowanej normy - niniejsze orzeczenie doprowadzi do eliminacji niekonstytucyjnego przepisu z systemu prawa. Do tego jednak czasu rozstrzygnięcia wydawane przez asesorów są - z konstytucyjnego punktu widzenia - dopuszczalne.
Zważywszy zaś, że powierzenie asesorowi sądowemu pełnienie czynności sędziowskich w wojewódzkim sądzie administracyjnym ma zbliżony charakter, jak w sądzie rejonowym, zasadnym wydaje się odniesienie treści, a co za tym idzie także skutków przedstawionego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, również do instytucji asesora przewidzianej w Prawie o ustroju sądów administracyjnych i Prawie o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Tym samym, za dopuszczalne w świetle Konstytucji należy uznać pełnienie czynności sędziowskich przez asesorów, na zasadach określonych w powołanych ustawach regulujących organizację oraz procesowanie sądów administracyjnych do czasu upływu określonego przez Trybunał osiemnastomiesięcznego terminu odroczenia.
Tym samym stwierdzić należy, że postępowanie przed Sądem pierwszej instancji nie jest dotknięte nieważnością. Rozważania wymagają zarzuty w tej sytuacji skargi kasacyjnej.
Skarga ta nie zawiera jednak uzasadnionych podstaw. Postawiony zaskarżonemu orzeczeniu zarzut naruszenia art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy pragmatycznej, poprzez jego "błędne zastosowanie", nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, że zaskarżona decyzja Ministra Obrony Narodowej z [...] została wydana w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji, a zatem wskazany w skardze przepis prawa materialnego mający zastosowanie w sprawie, mógł być analizowany wyłącznie w kontekście przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, o których jest mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a konkretnie przesłanki rażącego naruszenia prawa. Zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie przyjmuje się, że sankcja w postaci stwierdzenia nieważności decyzji nie jest możliwa do zastosowania, gdy decyzja została wydana na podstawie przepisów prawa, których stosowanie wymaga złożonego procesu wykładni i której wynik jest sporny w judykaturze (zob. glosa B. Adamiak do wyroku NSA z dnia 6 lutego 2006 r. I FSK 439/05, OSP 2007/9/100). Na gruncie przepisu art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy pragmatycznej, taka sytuacja ma miejsce. W wyroku z dnia 15 października 2007 r., I OSK 1986/06 Naczelny Sąd Administracyjny w ślad za orzeczeniami NSA z dnia 23 września 2004 r. OSK 397/04 i z dnia 5 stycznia 2006 r. I OSK 587/05 przyjął, że użycie w drugim członie omawianego przepisu czasu przeszłego i czasownika dokonanego ("zmniejszył się") oznacza, że w dacie wypowiedzenia stan ten musi już zaistnieć, a zatem jednostka winna mieć w tym czasie zmniejszony stan etatowy, co przy braku możliwości wyznaczenia żołnierza na inne stanowisko uniemożliwia trwanie stosunku służbowego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażano jednak również stanowisko, do którego przychyla się również skład orzekający w rozpoznawanej sprawie, w świetle którego żołnierzowi zawodowemu można wypowiedzieć stosunek służbowy na podstawie art. 78 ust. 2 ustawy pragmatycznej, również w trakcie zmniejszania stanu etatowego jednostki wojskowej, a nie tylko po zakończeniu tego procesu (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2001 r. sygn. akt II SA 2673/00, Lex nr 77681, wyrok NSA z dnia 10 września 2001 r., sygn. akt II SA 1530/01, Lex nr 140906, wyrok NSA z dnia 11 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 1061/06 niepubl.).
W tych warunkach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż wykładnia art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy pragmatycznej dokonana przez Ministra Obrony Narodowej, zaakceptowana przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu była dopuszczalna, co wyklucza zarzut rażącego naruszenia tego przepisu w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Nie można zgodzić się ze skarżącym, że dopiero od 1 listopada 2003 r. istniała podstawa do wypowiedzenia mu stosunku służbowego, albowiem do tej daty musiały się zakończyć okresy wypowiedzenia stosunków zawodowej służby wojskowej żołnierzom, których stanowiska służbowe zostały zlikwidowane na mocy rozkazu z dnia 26 lipca 2002 r. Wbrew zarzutom strony, zmniejszenie stanu etatowego jednostki, które doprowadziło do wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego, nastąpiło na mocy rozkazu z dnia 26 lipca 2002 r. Wskazany w tym rozkazie dzień 1 listopada 2003 r. był jedynie dniem faktycznego zakończenia procesu zmniejszania stanu etatowego jednostki.
Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał także zasadności zarzutów dotyczących naruszenia powołanych w postawach kasacyjnych przepisów postępowania. Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 133 § 1 zd. 1 P.p.s.a. zaskarżone orzeczenie zapadło bowiem w granicach sprawy i na podstawie przedstawionych Sądowi akt sprawy. Zarzut naruszenia art. 106 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów nie jest uzasadniony, bowiem Sąd pierwszej instancji nie przeprowadzał uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie wynikającym z przepisu art. 106 § 3 P.p.s.a., zaś w skardze kasacyjnej nie postawiono zarzutu naruszenia tego ostatniego przepisu. Art. 106 § 5 P.p.s.a. i art. 233 § 1 k.p.c., bez powiązania go z art. 106 § 3 P.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Ponadto należy zauważyć, że poza obszarem uzupełniającego postępowania dowodowego, brak jest normatywnego ujęcia zasady swobodnej oceny dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym (zob. wyrok NSA z 11 października 2005 r., FSK 2326/04, Lex nr 173127). Zadaniem sądu administracyjnego jest bowiem ustalenie, czy materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym oceniony został przez organy zgodnie przepisami tego postępowania, a zatem czy swobodna ocena dowodów nie została przekroczona w postępowaniu administracyjnym przez organy, które rozpoznawały sprawę.
Uznając, że skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.