Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 listopada 2004 r. sygn. akt I SA 1683/03 oddalił skargę K. D., J. S. i A. S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za grunt.
Z uzasadnienia wyroku wynika, iż w sprawie tej [...] Starosta Powiatu Warszawskiego wydał decyzję, odmawiającą przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...]. Nieruchomość ta położona jest na terenie objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu grunt ten stał się własnością Gminy m.st. Warszawy, a następnie Skarbu Państwa.
Spadkobiercy dawnej właścicielki – K. D., J. i A. S. wystąpili o przyznanie odszkodowania za grunt, który to wniosek podlegał rozpoznaniu na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.).
Zgodnie z art. 215 ust. 2 istnieje możliwość ustalenia odszkodowania za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
W prowadzonym postępowaniu organ ustalił, że plan ogólny zabudowania m.st. Warszawy umożliwiał przeznaczenie przedmiotowej działki przed dniem 21 listopada 1945 r. pod budownictwo jednorodzinne; spełniony jest więc pierwszy z warunków wymienionych w art. 215 ust. 2.
Natomiast z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że byli właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania wyżej wymienioną działką przed dniem 5 kwietnia 1958 r., bowiem Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa "[...]" objęła w posiadanie teren położony przy ul. [...], [...] i [...] w dniu 3 października 1957 r. Tym samym nie został spełniony drugi warunek umożliwiający ustalenie odszkodowania na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów.
Decyzję Starosty utrzymał w mocy Wojewoda Mazowiecki, podzielając ustalenia i ocenę organu I instancji.
W skardze do Sądu na powyższą decyzję K. D., A. S. i J. S. zarzucili naruszenie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez błędne przyjęcie, że J. S. utraciła władanie nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Powołano się na wyrok Sądu Grodzkiego w Warszawie z 13 listopada 1947 r., przywracający właścicielce posiadanie przedmiotowej działki oraz decyzję Ministra Gospodarki Komunalnej z 15 maja 1961 r., odmawiającą przyznania prawa własności czasowej. Dokumenty te świadczą, że do końca 1960 r. J. S. faktycznie władała nieruchomością. Do czasu zakończenia postępowania o przyznanie prawa własności czasowej brak było podstaw do dysponowania działką na rzecz Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" i w związku z tym przyjęcia, że J. S. była pozbawiona władania przed 5 kwietnia 1958 r.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że decyzja nie narusza przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten przewiduje przyznanie odszkodowania tylko za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu, tj. przed dniem 21 listopada 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli były właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Uznając, że J. S. została pozbawiona faktycznej możliwości władania przedmiotową działką przed dniem 5 kwietnia 1958 r., organ uzasadnił swe stanowisko, że okoliczności przez niego powołane znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym.
W aktach sprawy na k. 4 znajduje się zaświadczenie lokalizacyjne nr 5748 z 3 października 1957 r., zezwalające Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" na budowę budynku mieszkalnego na terenie obejmującym przedmiotową działkę. Protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 16 października 1957 r. (którego kserokopia znajduje się na k. 5 akt administracyjnych) Stołeczny Zarząd Gospodarki Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie przekazał Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" powyższy grunt w zarząd i użytkowanie.
W piśmie skierowanym do Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia 30 września 1959 r. Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa "[...]" podaje, że w dniu 3 października 1957 r. objęła w posiadanie teren położony przy ul. [...], [...] i [...] i wybudowała na tym terenie budynek mieszkalny o trzech kondygnacjach (k. 10 akt administracyjnych). Powołane dokumenty wskazują jednoznacznie, że pozbawienie faktycznej możliwości władania przez J. S. przedmiotową nieruchomością nastąpiło przed 5 kwietnia 1958 r., gdyż przed tą datą nieruchomość znajdowała się już w użytkowaniu Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]", która wybudowała na niej budynek mieszkalny o trzech kondygnacjach.
W ocenie Sądu ustaleń tych nie podważają dokumenty, na które powołują się skarżący. Przywrócenie posiadania przez Sąd Grodzki orzeczeniem z 13 listopada 1947 r. nie stało na przeszkodzie, że już przed dniem 5 kwietnia 1958 r. nieruchomością tą władała Spółdzielnia. Również późniejsza odmowa ustanowienia prawa własności czasowej nie dowodzi, że do 1961 r. nieruchomością władała J. S.. Sąd oddalił więc skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. S., reprezentowany przez radcę prawnego J. K., zarzucając naruszenie prawa materialnego art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez błędne przyjęcie, że spadkodawczyni – matka skarżących utraciła władanie nieruchomością położoną przy ul. [...] przed 5 kwietnia 1958 r. oraz rażące naruszenie art. 7 ust. 2 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przez przyjęcie, że decyzja lokalizacyjna nr 5748 z 3 października 1957 r. jest wiążąca w niniejszej sprawie w warunkach nierozpoznania wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.
Skarżący domaga się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenia kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że decyzja lokalizacyjna z 1957 r. nie wymienia przedmiotowej działki. J. S. faktycznie władała przedmiotową działką na podstawie wyroku z 13 listopada 1947 r. sygn. akt VII Co 791/47, którym przywrócono jej posiadanie do momentu uprawomocnienia się decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej nr [...] z dnia 15 maja 1961 r., odmawiającej przyznania prawa własności czasowej. Właścicielka opłacała podatki, przebywała na tej działce. W tym czasie na przedmiotowej działce osoba trzecia nie wykonywała żadnych robót, które mogłyby wzbudzić podejrzenie o naruszenie władania. Wydając decyzję lokalizacyjną Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy rażąco naruszyło art. 7 ust. 2 dekretu z 26 października 1945 r. poprzez ustanowienie prawa użytkowania na rzecz osoby trzeciej przed rozpoznaniem wniosku b. właściciela o ustanowienie na jego rzecz tego prawa. W tych warunkach przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcie decyzji lokalizacyjnej nie może przesądzać o utracie władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r., w sytuacji wykazania, że działka pozostawała w faktycznym władaniu b. właściciela.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny właściwie zastosował przepis art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.). Przewiduje on stosowanie przepisów dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Z ustaleń organu, które Sąd uznał za prawidłowe wynika, iż przedmiotowa działka spełniała warunki określone w tym przepisie, jednakże właścicielka została pozbawiona faktycznej możliwości władania nią przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Świadczyły o tym zarówno wydana lokalizacja na budowę budynku mieszkalnego przez Spółdzielnię, jak i przekazanie gruntu protokołem zdawczo-odbiorczym z 16 października 1957 r. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach wynika, iż na gruncie tym już od października 1957 r., będącego w posiadaniu Spółdzielni Mieszkaniowej, była realizowana budowa budynku mieszkalnego przez Spółdzielnię Budowlano-Mieszkaniową "[...]", znajdująca się we wrześniu 1959 r. na etapie robót wykończeniowych. Dawna właścicielka dopiero w październiku 1960 r. wystąpiła do organu o wyjaśnienie na jakiej podstawie Spółdzielnia zajęła grunt.
Powyższe zdarzenia świadczą niewątpliwie o tym, że J. S. już w 1957 r. nie władała faktycznie działką, chociaż na mocy orzeczenia sądowego z 13 listopada 1947 r. przywrócono jej posiadanie.
Na podstawie omawianego przepisu prawo do uzyskania odszkodowania nabyli tylko ci byli właściciele gruntów warszawskich, którzy zostali pozbawieni faktycznego władania gruntem po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Ustawodawca nakazał uwzględniać więc tylko istniejący stan faktyczny, nie zaś przysługujące byłym właścicielom prawa, w tym wynikające z art. 7 ust. 2 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy prawo do uzyskania użytkowania wieczystego gruntu. Odmowa przyznania prawa użytkowania wieczystego ostateczną decyzją Ministra Gospodarki Komunalnej z 15 maja 1961 r. pozbawiała J. S. prawa do gruntu, jednakże zmieniając jej sytuację prawną nie zmieniała stanu faktycznego w tej sprawie. Nie wywołała więc ona takich skutków o jakich mowa w skardze kasacyjnej, że dopiero z tą datą J. S. utraciła władztwo nad nieruchomością.
Nie doszło w tej sprawie do naruszenia przepisu art. 7 ust 2 dekretu z 26 października 1945r.
Z powyższych względów, uznając zarzuty skargi kasacyjnej za chybione, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).