Uzasadnienie
Wyrokiem z 27 października 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę R. H. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. (Kolegium) z [...] czerwca 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami; konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przed przystąpieniem do ustosunkowania się zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę zaistniałego w sprawie sporu.
Organy obu instancji odmówiły przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Organ pierwszej instancji uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uregulowane w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; powoływanej dalej w skrócie jako: "ustawa"), bowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji, co do możliwości odmowy świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b z uwagi na uznanie częściowej niekonstytucyjności owego przepisu wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.
Kolegium uznało natomiast, że skoro Skarżąca zrezygnowała z jakiekolwiek formy zatrudnienia na kilka lat przed tym, jak jej mąż stał się osobą niepełnosprawną, to w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między przesłanką nie podejmowania/rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, co uzasadnia odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Kolegium.
W skardze kasacyjnej podniesiony został wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu wskazać należy, że przyczyną dla której odmówiono Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było ustalenie przez Kolegium, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą pracy a opieką na niepełnosprawnym mężem. Ustalenia te podzielone zostały przez Sąd pierwszej instancji.
Oddalając skargę Sąd wyjaśnił, że jak wynika z ustaleń faktycznych organów, Skarżąca zarejestrowana była od 1996 r. do 6 grudnia 2011 r. w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie odnotowano informacji na temat jakiejkolwiek jej aktywności zawodowej. Sama Skarżąca, ani w odwołaniu, ani w skardze nie wskazywała, by kiedykolwiek pracowała. Sąd wskazał, że wziął również pod uwagę fakt, że niepełnosprawność męża Skarżącej istnieje od 1998 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od maja 2011 r. trudno zatem uznać, że Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Przychylił się do stanowiska Kolegium, że w rozpatrywanej sprawie istnieją uzasadnione wątpliwości, co do tego, że Skarżąca chciałaby podjąć aktywność zawodową, lecz jej nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki. Wskazał, że Skarżąca nigdy nie była aktywna zawodowo.
Co prawda od 1996 r. zarejestrowana była w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, jednakże nie można przyjąć, że rejestracja ta miała na celu poszukiwanie pracy, bowiem posiadała ona status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku przez prawie 15 lat. Traciła ten status z powodu braku stawiennictwa w Powiatowym Urzędzie Pracy w wyznaczonym terminie.
Podsumowując Sąd nie zakwestionował faktu, że mąż Skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby. Sąd nie dał jednak wiary twierdzeniom Skarżącej, że nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad mężem.
Wobec tego Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez Skarżącą opieki nad mężem a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Skarżąca kasacyjnie nie podniosła w skardze kasacyjnej żadnych zarzutów naruszenia przepisów postępowania. W konsekwencji, zaakceptowane przez Sąd ustalenia Kolegium co do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez Skarżącą opieki nad mężem a rezygnacją przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej muszą stać się podstawą oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego.
Wbrew stanowisku wyrażonemu w petitum skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji nie stanął na stanowisku, że niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki nie wypełnia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej sprawy zarobkowej. Sąd stanął na stanowisku, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Sąd kasacyjny pogląd ten w pełni podziela. Co istotne, pogląd ten nie jest kwestionowany w skardze kasacyjnej. Skarżąca sama wskazuje, że jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych istotne jest, czy istnieje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia bądź rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą.
Sąd pierwszej instancji poszukiwał związku pomiędzy zaprzestaniem przez Skarżącą aktywności zawodowej a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną i uznał, że w rozpoznawanej sprawie związek ten nie wystąpił. Zatem zarzut naruszenia prawa materialnego podniesiony w skardze kasacyjnej uznać należało za niezasadny.
Zakwestionowanie stanowiska Sądu, co do braku związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną na etapie skargi kasacyjnej wymagało zakwestionowania ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji za podstawę orzekania. Skarżąca kasacyjnie nie podjęła próby podważenia powyższych ustaleń, pomimo że już w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji zwrócono uwagę na brak podjęcia przez fachowego pełnomocnika Skarżącej jakichkolwiek działań mających na celu zakwestionowanie ustaleń fatycznych poczynionych przez Kolegium, które następnie zaakceptowane zostały przez Sąd.
W końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazano jedynie, że nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece stałej i długoterminowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Argument ten w stanie faktycznym sprawy jest zupełnie niezrozumiały. Sprawa rozpoznawana przez Sąd dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem a nie nad matką i to na skutek niewykazania związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.