Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 października 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 613/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Burmistrz Gminy K., na postawie art. 104, art. 107 i art. 108 kpa, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 106 i art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2015 r. poz. 163 ze zm., u.p.s.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2012 r., poz. 823, dalej rozporządzenie), odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup gazu do butli i dopłaty do prądu. Organ ustalił, że skarżący z wyprzedzeniem dokonał opłaty rachunku za zużycie energii elektrycznej i nie posiada żadnych zaległości w opłatach za prąd za poprzedni okres rozliczeniowy, zaś kolejny termin płatności następnej raty w wysokości 141,79 zł przypada dopiero na dzień 5 marca 2015 r. Ponadto ustalił także, że skarżący z własnych środków finansowych dokonał zakupu posiadanego aktualnie gazu do butli.
Organ uznał, że w tej sytuacji przerzucanie przez skarżącego na ośrodek pomocy społecznej obowiązku sfinansowania każdego wydatku i składanie comiesięcznych wniosków o pomoc na wszelkie potrzeby, nie znajduje uzasadnienia w ustawie o pomocy społecznej i jest sprzeczne z jej celami, nawet w przypadku posiadania dochodu poniżej kryterium dochodowego. Burmistrz podkreślił, że skarżący korzysta z pomocy społecznej od kwietnia 2009 r., objęty jest stałym wsparciem finansowym w postaci zasiłku stałego w maksymalnej wysokości, a ponadto udzielane jest mu dodatkowe wsparcie na niezbędne i podstawowe potrzeby bytowe, tj. zakup żywności, środków czystości, opału, obuwia, odzieży. W sytuacji gdy skarżący nie zalegał w opłatach za prąd, a ilość zakupionego gazu do butli była wystarczająca, to wydatki objęte rozpatrywanym wnioskiem skarżący był w stanie ponieść z posiadanych środków finansowych, tym bardziej że nie zaistniały w jego sytuacji osobistej wyjątkowe okoliczności.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. podnosząc, że jest inwalidą, którego stan zdrowia ciągle się pogarsza, zaś organy pomocy społecznej niezasadnie wymagają od niego samodzielnego radzenia sobie z trudną sytuacją życiową, zarzucając mu wyłudzanie świadczeń oraz pozostawiają bez opału przez cały kwartał.
Zaskarżoną decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 8, art. 39 i art. 41 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu drugiej instancji. Kolegium przedstawiło zasady przyznawania zasiłków celowych, wskazując, że decyzja w tym przedmiocie jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznało także, że rozstrzygnięcie wydane przez organ pierwszej instancji było uzasadnione prawnie i opierało się na prawidłowych ustaleniach faktycznych w zakresie sytuacji finansowej, mieszkaniowej i zdrowotnej skarżącego. Kolegium podkreśliło, że ośrodki pomocy społecznej posiadają ograniczone środki finansowe, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Ponadto organ odwoławczy wskazując na decyzję Burmistrza, w której przyznano skarżącemu zasiłek celowy na żywność i środki czystości, stwierdził że nie został on pozostawiony sam ze swoimi problemami. Dodatkowo podkreślił, że skarżącemu przyznano zasiłek celowy na zakup gazu i dopłatę do prądu w listopadzie 2014 roku i nie posiada on żadnych zaległości z opłatą za prąd, natomiast z własnych środków finansowych dokonał zakupu posiadanego aktualnie gazu do butli, co pozwala na ogrzewanie mieszkania. Zatem, w ocenie Kolegium, skarżący był w stanie zaspokoić we własnym zakresie potrzeby bytowe.
W skardze na powyższą decyzję B.P. zarzucił organowi naruszenie jego interesu poprzez wydanie krzywdzącej dla niego decyzji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Oddalając skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), wymienionym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyjaśnił, że zasiłek celowy może być przyznany po spełnieniu przez wnioskującego kryterium dochodowego, ale również po dokonaniu przez organy pomocy społecznej oceny czy w rozpatrywanym przypadku przyznanie wnioskowanego świadczenia będzie zgodne z zasadami ogólnymi pomocy społecznej. Podkreślił, że w niniejszej sprawie organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup gazu do butli i dopłaty do prądu i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego organy uwzględniły wszystkie osiągane przez skarżącego dochody, jego stan zdrowia i sytuację życiową oraz otrzymywane przez skarżącego wsparcie ze strony organów pomocy społecznej.
Jednocześnie uwzględniły one też własne możliwości finansowe oraz wskazały na to, że zobowiązane są do udzielania wsparcia większej ilości beneficjentów i dlatego wsparcie udzielane poszczególnym osobom nie zawsze będzie odpowiadało oczekiwaniom wnioskodawców.
W przypadku wniosku uwzględnione zostały jego wnioski co do udzielenia zasiłku na zakup żywności i środków czystości. Jednocześnie ustalono także, że obecnie skarżący nie ma problemu z ogrzewaniem mieszkania i przy użyciu własnych zasobów był wstanie uiszczać regularnie rachunki za prąd oraz zakupić butlę z gazem. W chwili obecnej nieuzasadnionym byłoby więc udzielenie skarżącemu zasiłku na celowego na zakup gazu i dopłaty do prądu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł B.P. zaskarżając go w części objętej punktem I tego wyroku, domagając się jego uchylenia we wskazanym zakresie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały opłacone w jakiejkolwiek części. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi naruszenie przepisów postępowania tj.: 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy organ w toku postępowania dopuścił się mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak udowodnienia, że załatwienie sprawy kolidowałby z interesem społecznym lub przekraczałoby możliwości organu, jak też przez uwzględnienie okoliczności irrelewantnych dla oceny sytuacji skarżącego, a w konsekwencji przekroczenie granic uznania administracyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że faktyczną podstawę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku celowego stanowiło posiadanie przez ośrodek pomocy społecznej ograniczonych środków finansowych. Jednocześnie podkreślono, że w tym zakresie nie przeprowadzono jakiekolwiek postępowania dowodowego. Autor skargi kasacyjnej zaznaczył również, że dla oceny wniosku nie powinno mieć znaczenia czy skarżący zalega z opłatami za prąd, ani czy posiada gaz pozwalający mu na ogrzanie mieszkania. Skarżący wystąpił bowiem ze stosownym wnioskiem o zasiłek celowy na zabezpieczenie potrzeb bytowych z pewnym wyprzedzeniem, wiedząc że w niedługim czasie potrzeby te zostaną niezaspokojone.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł okoliczności mogących wskazywać na nieważność postępowania, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
W skardze kasacyjnej zarzucono organowi naruszenie przepisów k.p.a. poprzez brak wskazania, że pozytywne rozpoznanie wniosku skarżącego kolidowałoby z interesem społecznym, poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie ustalenia możliwości finansowych organu, a także poprzez bezzasadne uwzględnienie aktualnej sytuacji bytowej skarżącego, bez uwzględnienia jego przyszłych potrzeb. Z zarzutami tymi nie można się zgodzić.
Wskazać należy, że wydając decyzje uznaniową organ ma, stosownie do brzmienia art. 7 k.p.a., obowiązek rozważania zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu wnioskującego. Rozważając powyższą kwestię pamiętać należy, że pomoc społeczna służy wsparciu wszystkich osób tego wymagających, dlatego wysokość tej pomocy jest determinowana ilością osób potrzebujących i wielkością posiadanych przez organ pomocy społecznej środków finansowych. Nie może być traktowana, jako forma uzyskiwania dochodów czy nawet zarobków, lecz jedynie, jako sposób wsparcia w takiej sytuacji życiowej, która mając najczęściej charakter przejściowy, uniemożliwia zapewnienie najbardziej elementarnych potrzeb życiowych, których niezapewnienie mogłoby być uznane za naruszające godność ludzkiego życia. Przy tak rozumianej roli pomocy społecznej, organy administracji orzekające w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę sytuację materialną skarżącego oraz prawidłowo uznając, iż posiadane środki finansowe muszą wystarczyć nie tylko na zaspokojenie potrzeb oczekiwanych przez skarżącego, ale także na potrzeby również innych osób, których sytuacja życiowa również wymaga wsparcia, dokonały słusznego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego, a w konsekwencji uznały że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu w obecnym stanie faktycznym zasiłku celowego na opłaty za energię elektryczną i zakup gazu do butli. Tym bardziej, że w niniejszej sprawie skarżący zwrócił się o przyznanie kilku zasiłków celowych i organ zdecydował o przyznaniu mu zasiłku na zakup żywności oraz zasiłku na zakup środków czystości.
Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej zasadnym było także uwzględnienie przez organ aktualnej sytuacji bytowej wnioskującego. Przyznawany zasiłek celowy ma bowiem umożliwiać osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ustawy o pomocy społecznej). Skoro zatem wnioskodawca był w stanie samodzielnie zapewnić sobie odpowiednie warunki bytowe, tj. opłacić rachunki za prąd oraz zakupić za posiadane środki gaz do butli, to w chwili wydawania decyzji przez organ pierwszej instancji nie istniały okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskodawcy zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb bytowych. Kontrolowane rozstrzygnięcie nie uniemożliwiało skarżącemu staranie się, o wnioskowane w niniejszej sprawie świadczenia, w przyszłości.
W rezultacie należy uznać, że organy administracji swoje rozstrzygnięcie oparły na ustaleniach dokonanych po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania dowodowego, w trakcie którego prawidłowo ustalono sytuację materialną, mieszkaniową i zdrowotną skarżącego.
Stosownie do treści art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Okolicznością powszechnie znaną jest to, że ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, niewystarczającymi na zaspokojenie wszystkich potrzeb swoich podopiecznych. W okolicznościach niniejszej sprawy, w szczególności w sytuacji udzielania skarżącemu przez ośrodek pomocy społecznej w zasadzie stałej pomocy na zaspokajanie jego podstawowych potrzeb życiowych, nie było niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy szczegółowe ustalanie sytuacji finansowej organu udzielającego pomocy.
Zatem uchybienie organów w tym zakresie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy a co było, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., wymogiem koniecznym do uwzględnienia skargi przez Sąd Wojewódzki.
Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy zebrały w sposób wyczerpujący materiał dowodowy i dokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy oraz oceniły zebrany materiał dowodowy biorąc pod uwagę słuszny interes skarżącego, jak i interes społeczny, zaś uzasadnienie faktyczne decyzji zostało sporządzone w sposób zgodny z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Nie można zgodzić się zatem, iż wydane w spawie decyzje naruszają art. 7 i art. 77 § 1 czy art. 107 § 3 k.p.a.
Z wyżej przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o wniosku o przyznanie wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez adwokata, bowiem kwestia ta należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych (art. 254 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).