Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 10 października 2019 r., sygn. akt I OSK 468/18

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Warszawie wyrokiem z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 359/17 oddalił skargę E.R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Minister Rolnictwa i Reform Rolnych zarządzeniem z [...] stycznia 1949 r. znak [...] (dalej Zarządzenie) przejął nieruchomość [...], objętą lwh [...], liczącą 16,4881 ha podkreślając, że nie podlegała ona przejęciu w trybie przepisów dekretu rolnego, ale ponieważ została faktycznie rozparcelowana przed 1 sierpnia 1945 r., to uzasadniało to jej nacjonalizację na podstawie przepisów dekretu z 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz.U. R.P. z 1945 r. nr 57, poz. 321, dalej dekret z 28 listopada 1945 r.).

Pismem z 18 czerwca 2011 r. E.R. (dalej skarżący) wniósł o stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] stycznia 1949 r. znak [...] kwestionując faktyczne rozparcelowanie nieruchomości przed 1 sierpnia 1945 r. Skarżący podniósł, że "trudno tę okoliczność uznać za jednoznacznie wykazaną".

Decyzją z [...] maja 2014 r. nr [...] Minister Rolnictwa i

Rozwoju Wsi (dalej Minister): 1. odmówił stwierdzenia nieważności zarządzenia

Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949 r. nr [...] w części dotyczącej dawnych parcel gruntowych: [...] o łącznej powierzchni 9,68 ha, objętych ww lwh [...];

1. 2. stwierdził nieważność zarządzenia w pozostałej części.

Minister uznał, że nie było przesłanek do przejęcia całej resztówki [...] w trybie dekretu z 28 listopada 1945 r., gdyż jej część nie została rozparcelowana przed 1 sierpnia 1945 r. Podniósł, że na parcelę gruntową [...] liczącą 0,68 ha oraz na parcele gruntowe [...] (liczące po 1 ha) okolicznym rolnikom zostały wydane akty nadania ziemi a zatem ta część gruntu licząca łącznie 9,68 ha została faktycznie rozparcelowana przed 1 sierpnia 1945 r. mimo że regulacja stanu prawnego przez wydanie aktów nadania ziemi została dokonana w grudniu 1946 r.

Powołując pismo Starostwa Powiatowego w [...] z 14 maja 1947 r. Minister dodatkowo zawęził zakres działek uznanych za rozparcelowane tylko do tych, na które zostały wydane akty nadania ziemi. W pozostałej części, co do działek, które nie zostały rozparcelowane przed 1 sierpnia 1945 r. organ uznał, że zarządzenie rażąco narusza art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945 r. Stwierdzając nieważność zarządzenia w tej części, organ nadzorczy podkreślił trudności w ustaleniu parametrów obecnych działek, gdyż oznaczenia katastralne parcel i oznaczenia ewidencyjne działek ulegały licznym zmianom.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy E.R. złożył w zakresie punktu 1 decyzji z [...] maja 2014 r., tj. w części odmawiającej stwierdzenia nieważności zarządzenia co do pgr [...] o łącznej powierzchni 9,68 ha. Zarzucił, że zarządzenie nacjonalizacyjne było wydane w oparciu o nieprawdziwe informacje uzyskane ze Starostwa Powiatowego w [...]. Podniósł, że nie ma jednoznacznych dowodów na to, czy i jakie działki zostały faktycznie rozparcelowane, zwłaszcza że dokumenty nadania ziemi dla 10 rolników pochodzą z 16 grudnia 1946 r., a zatem są późniejsze niż wymagana prawem data parcelacji (1 sierpnia 1945 r.).

Skarżący zarzucił brak aktu nadania ziemi na parcele [...], w zakresie których odmówiono stwierdzenia nieważności zarządzenia. Według skarżącego, akty nadania ziemi wydane [...] grudnia 1946 r. przez Starostę w [...] są sprzeczne z wcześniejszym orzeczeniem WUZ w [...] z [...] listopada 1946 r. (wyłączającym lwh [...] spod reformy rolnej). Podniósł, że nie otrzymał należnego ekwiwalentu (nieruchomości zamiennej), wskutek jeszcze surowszego orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] lipca 1949 r.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] grudnia 2016 r.) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3, art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2016 r., poz. 23 [ze zm.], dalej kpa)

1. 1. uchylił w zaskarżonej części [tj. w punkcie 1] decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r. nr [...];
2. 2. stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] stycznia 1949 r. nr [...] w części dotyczącej dawnych parcel gruntowych [...], objętych lwh [...] księgi gruntowej gminy katastralnej [...];
3. 3. odmówił stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] stycznia 1949 r. nr [...] w części dotyczącej dawnych pgr [...], objętych lwh [...] księgi gruntowej gminy katastralnej [...].

W uzasadnieniu Minister wskazał, że nie było oczywistych (ewidentnych) przeszkód do przejęcia tej części nieruchomości objętej lwh [...] [...] w trybie dekretu. Wskazał na szereg okoliczności i dokumentów świadczących o faktycznym rozparcelowaniu działek przez rolników w już marcu 1945 r. Podniósł, że kwestionowane przez skarżącego Zarządzenie zawiera rozstrzygnięcie o nacjonalizacji, ale też uprawnia do nieruchomości zamiennej (ekwiwalentu). W konsekwencji uznał, że nie doszło do naruszenia przepisów dekretu a zwłaszcza naruszenia oczywistego i wywołującego skutki niemożliwe do tolerowania w państwie prawnym (w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister uwzględnił zarzuty odnośnie do dawnych pgr [...] i w tym zakresie stwierdził nieważność Zarządzenia podnosząc, że nie było podstaw do uznania tej części nieruchomości za rozparcelowaną, jak tego wymaga art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945 r. Za trafne Minister uznał zarzuty, że co do pgr [...] nie było dowodów ich rozparcelowania, w szczególności dokumentów nadania ziemi. Podał, że w zakresie obu tych parcel Zarządzenie nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, gdyż aktualne prawa do tych działek są bezpośrednim efektem zdarzeń prawnych późniejszych niż [...] stycznia 1949 r.

Jeśli chodzi o odmowną część swojej decyzji Minister podkreślił m.in., że stwierdzenie nieważności jest wyjątkiem od domniemanej legalności orzeczeń i zasady trwałości (art. 16 § 1 kpa) oraz że po tylu latach może ono mieć miejsce tylko wtedy, gdy orzeczenie jest niewątpliwie dotknięte wadą wyliczoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa tj. w razie zaistnienia oczywistej sprzeczności pomiędzy normą prawną a rozstrzygnięciem. Podniósł, że chodzi o takie naruszenie prawa, które ma następstwa tak drastyczne, że podważa to fundamenty państwa prawnego.

W nawiązaniu do powyższego Minister przywołał art. 1 pkt "1" [winno być "4"] dekretu z 28 listopada 1945 r., zgodnie z którym na cele reformy rolnej oraz osadnictwa mogły być przejęte nieruchomości [ziemskie] niepodpadające pod działanie dekretu rolnego, jeżeli w toku przeprowadzenia reformy rolnej zostały faktycznie rozparcelowane do dnia 1 sierpnia 1945 r. Bezspornie wnioskowane parcele z realności lwh [...] [...] nie podpadały pod dekret rolny, gdyż liczyły zaledwie 9,68 ha (a cała ta nieruchomość liczyła 16,4881 ha), nie spełniały zatem kryteriów obszarowych 50 lub 100 ha. Uznał zatem, że spełniona była pierwsza przesłanka przejęcia tych parcel z dekretu z 28 listopada 1945 r. a więc że sporne Zarządzenie nie naruszało w sposób rażący prawa w tym zakresie. Minister podał, że nie ma oczywistych dowodów na to, że nie odbyła się faktyczna parcelacja wnioskowanych działek przed 1 sierpnia 1945 r. a w konsekwencji przyjął, że w nadzwyczajnym postępowaniu nieważnościowym nie można uznać, że podstawy przejęcia tej części nieruchomości były dowolne.

Minister wskazał na przeciwne ustalenia i podał, m.in., że parcele gruntowe [...] zostały rozparcelowane między okolicznych rolników, co wynika z dokumentów nadania ziemi, postanowień Sądu Grodzkiego w [...] o wpisie nabywców do ksiąg wieczystych, i z protokołu Komisji Parcelacyjnej w [...] z 22 kwietnia 1945 r. [podał poszczególne karty z akt sprawy]. Faktyczne rozparcelowanie tych działek już w marcu 1945 r. potwierdził Wojewódzki Urząd Ziemski w [...] w piśmie z 31 lipca 1945 r. konkludując, że "A.R. wystąpił z wnioskiem do Sądu o oddanie mu w posiadanie nie tylko realności w [...], lecz i w [...], która została rozparcelowana...". Znamiennie Sąd Grodzki w [...] dnia [...] czerwca 1946 r. postanowił przywrócić posiadanie na rzecz A.R. tylko co do realności objętych lwh [...] gminy kat. [...], a nie w zakresie wnioskowanych parcel z lwh [...] gminy katastralnej [...], choć parcele w [...] były zajęte w tym samym czasie [k. 11/127-128, 136-139 akt].

Wg Ministra działki musiały być więc rozparcelowane i nie były zwrócone zanim zostały co do nich wydane akty nadania ziemi. Minister wskazał, że rozparcelowanie ww gruntów przez Pełnomocnika dla Spraw Reformy Rolnej potwierdza Komisarz Ziemski w [...] w piśmie z 8 sierpnia 1946 r., skierowanym do Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa RP Oddziału w [...] [k. 11/130 akt] i osobne pisma Starostwa w [...] z 14 maja 1947 r., 15 września 1947 r. i 23 lipca 1948 r. Wynika z nich, że "majętność A.R. położona w gminie kat. [...], Łęki i [...], rozparcelowana została jeszcze w marcu 1945 r. przez Pełnomocnika

Reformy Rolnej i prawomocnym aktem nadania ziemi nadana została tamtejszym obywatelom. R. pozostawiono na własność realność objętą whl [...] ks. gr. gm. kat. [...] o powierzchni 8 ha 10 arów ziemi ornej, młyn i cegielnię, zaś w gminie kat. [...] pozostawiono mu z lwh [...] tej samej gminy parcele budowlane [...] wraz z budynkami oraz parcele gruntowe [...]. Z wykazu hipotecznego liczba [...] ks. gr. gm. kat. [...] rozparcelowano tylko dwie parcele gruntowe, a to pgr [...]...". Podobnie

Związek [...], działający na rzecz A.R., w piśmie z 26 marca 1949 r., wspominał Ministerstwu Przemysłu i Handlu o "dzikiej bez podstaw prawnych" parcelacji własności A.R. przez ludność Gromady [...], która nastąpiła "zaraz po ustąpieniu okupanta" [k. 11/163 akt].

Minister podkreślił, że M.R. w piśmie z 17 listopada 1991 r., protestował przeciwko łączeniu majątku spółki "E.R. i spółka "A" w [...]" z "przejętą kilka lat wcześniej na Skarb Państwa parcelą w innej gminie [...] /16,5 ha/" [k. 1/23 akt] i że rozparcelowanie wskazanych działek z lwh [...] [...] przyznał A.R. i E.R. Wynika to z pisma z 24 maja 1945 r. do Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...] o zwrócenie mienia, po dowiedzeniu się o parcelacji gruntów lwh [...] w [...] oraz z wniosku z 8 czerwca 1945 r. [o przywrócenie posiadania], gdzie pisał o "częściowej parcelacji folwarku [...]" "o czym dowiedział się przypadkowo w drugiej połowie maja 1945 r., że zostały razem z innymi gruntami upaństwowionymi rozparcelowane". Wnosił też do Sądu Grodzkiego w [...] "o przywrócenie mnie w posiadanie nieruchomości objętej lwh [...] ks. gr. gm. kat. [...]" [k. 11/123 akt]. Odpierając argumentację skarżącego Minister wskazał na jego uprzednie (a także składane w toku tego postępowania) oświadczenia (np. protokół przesłuchania z 15 listopada 1991 r.), w którym wskazał m.in., że "po przejściu frontu nieruchomość ziemska w [...] została na dziko rozparcelowana, a następnie na naszą interwencję o zwrot, gdyż ta nieruchomość nie podlegała reformie rolnej /16,4881 ha/ Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z [...].1.1949 r. nr [...] zatwierdziło to bezprawie" [k. 11/12 i 1 akt administracyjnych].

Nie można uznać argumentacji z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] listopada 1946 r. (wyłączające realność lwh [...] [...] spod reformy rolnej), treść księgi gruntowej z 1 kwietnia 1946 r. i wykaz stanu posiadania gruntów z 3 czerwca 1946 r. wykluczają rozparcelowanie tychże gruntów w 1945 r. Orzeczenie o niepodpadaniu nieruchomości na reformę rolną i wpisy w rejestrach odzwierciedlały bowiem stan prawny nieruchomości, a nie przesądzały stanu faktycznego na gruncie. Nawet obecnie dane zgromadzone w ewidencji nie są wiążące w zakresie władania gruntem, a tym bardziej były zawodne w realiach powojennych.

Co do zarzutu, że Starostwo [...] chciało zalegalizować proces samowolnej, bezpodstawnej parcelacji nieruchomości i wydało dokumenty niezgodne z prawdą, Minister uznał, że jest on nieadekwatny do trybu, który wybrał skarżący. Stwierdzenia nieważności decyzji z art. 156 § 1 kpa nie można oprzeć na przyczynach wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 1-2 i 5 kpa. Celem dekretu z 28 listopada 1945 r. było zalegalizowanie parcelacji nieruchomości, dokonan[ych] przed 1 sierpnia 1945 r. a zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych dotyczyły wybranych przypadków takiej parcelacji, były konstytutywne i przyznawały właścicielowi roszczenie o nieruchomość zamienną (ekwiwalent). Jeżeli spełniona była dekretowa przesłanka takiej faktycznej parcelacji i Minister [Rolnictwa i Reform Rolnych] wydał zarządzenie o przejęciu nieruchomości, to było ono skuteczne niezależnie od dobrej wiary parcelantów i motywacji organu, którego zarządzenie było oparte na uznaniu administracyjnym [powołał: J. Paliwoda, Przebudowa ustroju rolnego. Zakres działania administracji rolnej, Warszawa 1964, s. 41-44; J. Paliwoda, Rola aktu administracyjnego w kształtowaniu stosunków własnościowych w rolnictwie,

Warszawa 1965, s. 67-71; W. Góra, Reforma rolna PKWN, Warszawa 1969, s. 215-219].

Za niezasadny Minister uznał zarzut wskazujący na to, że skoro aktem notarialnym z [...] października 1948 r. A.R. sprzedał pgr [...] innemu właścicielowi, to jeszcze w 1948 r. wykonywał swe uprawnienia właścicielskie odnośnie do nieruchomości objętej lwh [...] gm. kat. [...]. Minister zarzucił w tym zakresie, że pgr [...] nie jest objęta wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a podpisanie umowy dowodzi tylko tego, że strony uznały A.R. za właściciela pgr [...]. Zdaniem organu nie przesądza to jednak, kto posiadał całą realność lwh [...] [...], a zwłaszcza parcele inne niż pgr [...] a zarządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych (i w ogóle nacjonalizacja wg dekretu) było oparte na kryterium faktycznego rozparcelowania wybranych działek i władania gruntem (a więc na czynniku "fizycznym" [winno być "faktycznym"] a nie prawnym). Faktyczne rozparcelowanie dotyczyło parcel [...], dlatego nadzorowana część Zarządzenia nie narusza rażąco prawa i nie dotyczą jej inne przyczyny nieważności.

Decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2016 r. nr [...] skarżący zaskarżył w części - jej punkcie 3. Zarzucił organowi rażące naruszenie art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945 r. a także naruszenie przepisów postępowania. Podniósł, że nie zostało w należyty sposób wyjaśnione czy, a jeśli tak

1. - to kiedy oraz w jakim zakresie miała miejsce "faktyczna parcelacja" nieruchomości ziemskiej położonej w [...] a objętej lwh [...]. W oparciu o te zarzuty wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i zasądzenie od Ministra zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Ponownie podniósł, że organ administracji nie dysponuje jednoznacznymi i przekonującymi dowodami na to, że parcelacja miała być faktycznie dokonana przed datą 1 sierpnia 1945 r. a zatem, że dekret z 28 listopada 1945 r. istotnie mógł mieć w sprawie zastosowanie.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Ponownie przywołał dowody wskazujące na mającą miejsce parcelację i podkreślił, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było w trybie nadzwyczajnym. Obowiązkiem Ministra nie było przeprowadzenie postępowania mającego miejsce w 1949 r. od początku a jedynie sprawdzenie czy wówczas mogło dojść do rażącego naruszenia prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organ administracji w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrał materiał dowodowy, a następnie dokonał prawidłowej jego oceny pod względem zastosowania przepisów dekretu z 28 listopada 1945 r. i art. 156 kpa. W kontrolowanej sprawie postępowanie było prowadzone w oparciu o art. 156-158 kpa, a zatem jego przedmiotem było ustalenie, czy kwestionowane Zarządzenie z 1949 r. zostało wydane z wadami, o których stanowi art. 156 § 1 kpa. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 1 ust. 4 dekretu z 28 listopada 1945 r. przy czym skargą objęta jest tylko część zaskarżonej decyzji, tj. ta część, w której Minister odmówił stwierdzenia nieważności Zarządzenia.

Zaskarżona decyzja nie narusza prawa; została rzeczowo i wyczerpująco uzasadniona - odpowiednio do wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Ustalenia i ocena prawna dokonana przez Ministra nie budzą wątpliwości Sądu. Szczegółowo, punkt po punkcie, z odniesieniem się do konkretnych znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów oraz oświadczeń ustnych i pisemnych skarżącego czy jego rodziny - Minister ustalił istotny dla kontrolowanego Zarządzenia stan faktyczny i przywołał właściwy stan prawny. Minister przytoczył treść art. 1 "ust." [winno być "punkt"] 4 dekretu z 28 listopada 1945 r.; odniósł się do każdej przesłanki w przepisie tym zawartej i odpowiednio odniósł to do zaistniałego w sprawie stanu faktycznego. W tym zakresie, ponieważ skarga nie stawia jednoznacznych zarzutów konkretnym ustaleniom czy pojedynczym elementom toku rozumowania Ministra - Sąd uznał, że nie ma potrzeby ponownego przytaczania stanu prawnego czy przywoływania ponownie dowodów wymienionych przez organ w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji a przywołanych skrótowo przez Sąd w części historycznej niniejszego uzasadnienia.

Zarzuty sformułowane w skardze są jedynie przypuszczeniami. Negują dokumenty z akt sprawy i stanowią w istocie polemikę z treścią w nich zawartą i wskazanie, że dokumenty te nie dowodzą tego, co w nich zostało stwierdzone bądź też nie dowodzą konkretnej powierzchni konkretnych gruntów podlegających parcelacji. Tego rodzaju argumentacja jest nie do przyjęcia w nadzwyczajnym postępowaniu nieważnościowym prowadzonym ponad 50 lat po wydaniu spornego zarządzenia. Istotne jest także, że przez lata sam skarżący i jego rodzina w swoich oświadczeniach powoływali się na faktyczną parcelację (uznając ją za grabieżczą) i domagali się przywrócenia im ww gruntów a po ponad pół wieku skarżący (niejako z założenia) zaprzecza każdemu dokumentowi, na który powołuje się organ parcelację tę dowodząc. Jednocześnie skarżący nie przedstawia na tę okoliczność kontrargumentów a wskazując jedynie na brak wystarczających i jednoznacznych (w jego ocenie) dowodów.

Skoro postępowanie w kontrolowanej sprawie toczyło się w trybie nadzwyczajnym, to zasadnie Minister przyjął, że rolą organu administracji w takim przypadku nie jest prowadzenie postępowania od początku lecz jedynie ustalenie czy mogło dojść do naruszenia prawa w sposób oczywisty i rażący. Zresztą, co ewidentnie wynika z treści całego orzeczenia zapadłego w sprawie (a nie jedynie tej zaskarżonej części) minister w znacznej mierze uwzględnił zarzuty skarżącego i w znacznej mierze jego wniosek o stwierdzenie nieważności zarządzenia z 1949 r. został rozpoznany pozytywnie. Zwrócił na to uwagę pełnomocnik Ministra podczas rozprawy sądowo-administracyjnej. Podniósł, że zostały uwzględnione wszystkie możliwe do uwzględnienia zarzuty jak również, że wszystkie wątpliwości zostały rozstrzygnięte na korzyść skarżącego. W pozostałym zakresie, tym będącym przedmiotem skargi - akta sprawy administracyjnej zawierają jednoznaczne (w ocenie organu i Sądu I instancji) i nie budzące wątpliwości dokumenty wskazujące na to, że Zarządzenie w ww zakresie nie naruszało prawa, a tym bardziej w sposób rażący. Minister dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego a swoje stanowisko jednoznacznie wyłożył.

Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść aktu pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste zestawienie ich ze sobą, a nadto gdy tak wydana decyzja czy orzeczenie nie może być zaakceptowane przez organy praworządnego państwa i winno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść orzeczenia jest jednoznacznie sprzeczna z treścią przepisu prawa, a owo rażące naruszenie prawa jest przy tym oczywiste. W sprawie, gdy chodzi o zaskarżoną część, nie mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa ani nawet z innego rodzaju naruszeniem prawa - skoro organ powołując się na konkretne dokumenty wskazał na zaistnienie przesłanek z dekretu.

Bez znaczenia dla wyniku kontrolowanej sprawy pozostaje zawarte w skardze pytanie "po co w 1946 r. Wojewódzki Urząd w [...] wydał orzeczenie, że cała nieruchomość objęta lwh [...] nie podpada pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej" skoro przedmiotem kontrolowanego postępowania nie jest kwestia podpadania nieruchomości pod dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej lecz pod inny dekret, tj. dekret z 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa. Okoliczności tej Minister nie kwestionuje i wyłuszczył to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odnosząc się do norm obszarowych właściwych dla reformy rolnej. Orzeczenie z 1946 r., o którego sens stawia skarżący pytanie w skardze, zostało wydane w stosownym trybie na wniosek właściciela. Twierdzenie, że "takie orzeczenie byłoby zbędne jeżeli w 1945 r. cześć tej nieruchomości została faktycznie rozparcelowana" nie znajduje uzasadnienia normatywnego.

Faktyczna parcelacja gruntów nie wykluczała wydania stosownego orzeczenia w trybie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej [Dz.U. z 1944 r. nr 4, poz. 17, dalej dekret o reformie rolnej] oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu [PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej] (Dz.U. z 1945 r. nr 10, poz. 51 ze zm., dalej rozporządzenie) - w szczególności gdy z wnioskiem o wydanie tego typu orzeczenia występował sam właściciel.

Podnoszony w skardze brak uzyskania ekwiwalentu nie oznacza wadliwości samego orzeczenia a stanowi jedynie (o ile istotnie było tak jak twierdzi skarżący) o wadliwości wykonania ww Zarządzenia a nie o wadliwości jego samego, a tym bardziej o rażącej wadliwości, nie dającej się pogodzić z zasadami państwa prawa (k. 49, 56- 65 akt sądowych).

Skargę kasacyjną wywiódł E.R., reprezentowany przez adw. A.K., zaskarżając wyrok I SA/Wa 359/17 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:

1. I. prawa materialnego przez:
2. 1. błędną wykładnię art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa polegającą na przyjęciu przez Sąd I instancji, że ani wadliwość zastosowania art. 1 pkt 4 powołanego dekretu ani okoliczności faktyczne związane z wydaniem decyzji o nacjonalizacji w sytuacji, gdy w tej konkretnej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w akcie nacjonalizacyjnym, nie może stanowić przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji;
3. 2. błędne przyjęcie, że nieruchomości, co do których nie zachowano trybu parcelacji przewidzianego w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a podział majątku miał nastąpić w ramach czynności związanych z wprowadzeniem reformy rolnej - przechodziły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa i wystarczające było wręczenie aktów nadania ziemi chociaż akty te wydane zostały już po dniu 1 sierpnia 1945 r.;
4. 3. wadliwe przyjęcie, że wydanie aktu administracyjnego o nacjonalizacji nieruchomości, w przypadku braku podstaw do nacjonalizacji w oparciu o określony przepis prawa, nie stanowi rażącego naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności tego aktu administracyjnego względnie - w przypadku zachodzenia przesłanek z art. 158 § 2 kpa – stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa;
5. II. przepisów postępowania:
6. 1. art. 134 § 1 i art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 156 § 1 pkt 2 kpa, polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, że okoliczności i dowody wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie stanowią podstawy do przyjęcia, że zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] stycznia 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskiej [...] zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa;
7. 2. art. 134 § 1 i art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 156 § 1 pkt 2 kpa, polegające na przyjęciu, że zarządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform

Rolnych z [...] stycznia 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskiej [...] nie można zarzucić rażącej wadliwości w zakresie uzasadnienia w sytuacji, gdy w uzasadnieniu tego zarządzenia Minister w ogóle nie dokonał wykładni pojęcia "faktycznej parcelacji", o której mowa w art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa poprzestając na arbitralnym stwierdzeniu, że taka parcelacja miała nastąpić przed dniem 1 sierpnia 1945 r., podczas gdy z całą pewnością całkowitej parcelacji nieruchomości ziemskiej [...] nie było, co jednoznacznie przyjmują teraz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a za nim ustalenie to w pełni podziela Sąd I instancji, nie wyprowadzając z tego właściwych wniosków co do wadliwości badanej w nadzorczym trybie decyzji;

3. art. 134 § 1 i art. 141 § 4 ppsa w powiązaniu z art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa w zakresie określenia co należy rozumieć pod pojęciem "faktyczna parcelacja" i czy każde działanie samowolne, któremu można przypisać pewne cechy parcelacji jest tą parcelacją faktyczną czy tylko taka parcelacja, która dokonana została z zachowaniem przepisów regulujących postępowanie w zakresie wykonania przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

4. art. 151 ppsa przez wydanie wyroku oddalającego skargę w sprawie, w której zachodziły przesłanki do wydania wyroku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, zwłaszcza przy uwzględnieniu, że kontrolowana przez Wojewódzki Sąd

Administracyjny w Warszawie decyzja jest decyzją nadzorczą dotyczącą zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w okolicznościach budzących poważne wątpliwości co do rzeczywistego stanu rzeczy, zwłaszcza w zakresie ustalenia czasu oraz zakresu "faktycznej parcelacji" - co dla prawidłowości zastosowania przepisów dekretu z 28 listopada 1945 r. ma podstawowe znaczenie.

Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa prawnego poniesionych w postępowaniu kasacyjnym; rozpoznanie sprawy na rozprawie (k. 69-73 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Wszystkie 3 zarzuty, podniesione w ramach pierwszej postawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 ppsa) z uwagi na ich charakter i ich wzajemne powiazanie, wymagały wspólnego rozpoznania.

Zarzut naruszenia art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. nr 57, poz. 321) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa okazał się nieusprawiedliwony.

Przepisy dekretu z 28 listopada 1945 r. nie zawierają legalnej definicji faktycznego rozparcelowania nieruchomości ziemskich (art. 1 pkt 4 tego dekretu). W polskiej kulturze prawnej pojęcie parcelacja było znane z okresu zaborów i Dwudziestolecia Międzywojennego (A. Stelmachowski w: J. Selwa, A. Stelmachowski, Prawo rolne, PWN 1970, s. 38-47). W ustawie z dnia 15 lipca 1920 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. nr 70, poz. 462) ustawodawca użył pojęcia parcelacja, (a także: nierozparcelowane, parcelowanych, pacelant, plan parcelacyjny) w: art. 1 ust. 2, 7; art. 4, art. 11; Rozdziale III (art. 23-25; art. 27-33). W ustawie z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. z 1926 r. nr 1, poz.

1) ustawodawca użył pojęcia parcelacja, parcelowane grunty, kontyngent parcelacyjny i innych (odpowiednich), w szeregu przepisach - tym w szczególności w Dziale VI. Parcelacja (art. 46-67). Pojęcia te użyte zostały w rozporządzeniach wykonawczych do obu ustaw.

W języku polskim ogólnym, pod pojęciem parcelacja rozumie się "dzielenie większych obszarów ziemi lub lasów na mniejsze części lub działki" (red. W. Doroszewski, Słownik języka polskiego, PWN 1964, t. VI, s. 121). Z kolei pod pojęciem faktycznie rozumie się "jak wskazują fakty, zgodnie z faktami, w istocie, rzeczywiście, naprawdę, niewątpliwie" (red. W. Doroszewski - op. cit., PWN 1965, t. II, 794-795).

Tym samym "faktycznie rozparcelowane" to nieruchomości ziemskie, które w toku przeprowadzania reformy rolnej zostały w terminie do dnia 1 sierpnia 1945 r. rzeczywiście podzielone na mniejsze części lub działki. Ponieważ celem przeprowadzania reformy rolnej miało być w szczególności podzielenie gospodarstw wielkoobszarowych na gospodarstwa mniejsze, faktyczne rozparcelowanie nieruchomości ziemskiej dokonywane być musiało zgodnie z przepisami rozporządzenia. Skutkiem faktycznego rozparcelowania winno było być - po zatwierdzeniu projektu podziału zgodnie z § 29 oraz wydzieleniu działek na gruncie i podzieleniu inwentarza, wprowadzenie nabywców w posiadanie ziemi przez pełnomocnika powiatowego z komisarzem ziemskim i wręczenie nabywcom dokumentu nadania ziemi z podpisem pełnomocnika i komisarza ziemskiego (§ 33 ust. 1 rozporządzenia). Była to jednak jedna z ostatnich czynności, mająca na celu prawne uregulowanie statusu gruntów, przekazanych z Państwowego Funduszu Ziemi poszczególnym rolnikom, nie zaś element "faktycznego rozparcelowania" nieruchomości ziemskich w rozumieniu art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945 r.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. nr 10, poz.

1. 51) weszło w życie dnia 29 marca 1945 r.

Rozporządzenie to wydane zostało na podstawie art. 8 i 20 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r., o przeprowadzeniu reformy rolnej, w brzmieniu obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 stycznia 1945 r. (Dz. U. R. P. nr 3, poz. 13), zatem było aktem wykonawczym do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie zaś do dekretu z 28 listopada 1945 r.

Z faktu, że dekret o reformie rolnej wszedł w życie dnia 13 września 1944 r., a rozporządzenie dnia 29 marca 1945 r., jest rzeczą oczywistą, że rozporządzenie nie mogło być stosowane do pierwszych czynności związanych z wykonaniem dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w okresie od dnia 13 września 1944 r. do dnia 28 marca 1945 r. włącznie.

Ustawodawca postanowił, że "Nieruchomości ziemskie, przejęte w myśl art. 1, przechodzą na własność Skarbu Państwa na rzecz Państwowego Funduszu Ziemi i będą przydzielane w trybie przewidzianym w dekrecie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. nr 3, poz. 13)." (art. 5 dekretu z 28 listopada 1945 r.). Przez przydzielanie nieruchomości ziemskich, przejętych w myśl art. 1 dekretu z 28 listopada 1945 r. w trybie przewidzianym w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej rozumieć należy przydzielanie nieruchomości ziemskich zgodnie z odpowiednio stosowanymi przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak i odpowiednio stosowanymi przepisami rozporządzenia z 1 marca 1945 r.

W doktrynie wskazywano, że do zapasu ziemi mogły być nadto włączone (zakres fakultatywny) następujące nieruchomości ziemskie: 9) "wszelkie nieruchomości ziemskie, które w toku przeprowadzania reformy rolnej zostały w terminie do dnia 1 sierpnia 1945 r. faktycznie rozparcelowane" (art. 1 pkt 4 dekretu z 1945 r.), a nie podpadały pod znamiona zapasu ziemi; aby zachować taką faktycznie wykonaną (choć bez podstawy prawnej) parcelację, przewidziano tym przepisem możność przejęcia gruntów do zapasu ziemi i następnie odpowiedniego prawnego zadysponowania nimi.... przy takim fakultatywnym włączeniu do zapasu ziemi owych nieruchomości wymienionych pod 7) do 9), nabycie własności ich przez Skarb

Państwa odbywa się w innych warunkach, niż co do nieruchomości wymienionych pod 1) do 6) [5) "stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych..." (art. 2 ust. 1 lit. e >>dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej<<]. Po pierwsze, jest to nabycie własności już nie z mocy prawa, ale na podstawie odrębnego aktu administracyjnego (prawotwórczego), mianowicie zarządzenia

Ministra R.R.R., ewentualnie w porozumieniu z innymi ministrami (art. 3 i 5 dekretu z 1945 r.). Po wtóre, właścicielom wymienionych pod 7) do 9) przysługuje odszkodowanie w naturze... (F. Longchamps, Prawo agrarne, Gebethner i Wolff 1949, s. 50-51).

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały 7 Sędziów z 10.1.2011 r. I OPS 3/10 wskazał, że faktem jest, że realizacja reformy rolnej była często dokonywana w sposób wadliwy, albowiem przejmowane nieruchomości niejednokrotnie nie spełniały z różnych względów kryteriów określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 1944 r. Przepis § 5 rozporządzenia miał z założenia służyć naprawieniu skutków takich nieprawidłowości. Ówczesny ustawodawca, dostrzegając przypadki wadliwej realizacji reformy rolnej, dokonał kilku prób "konwalidacji" przejęć nieruchomości dokonanych niezgodnie z prawem, nie eliminując jednocześnie z systemu prawa § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. Chodzi o takie akty, jak dekret z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz.U. nr 57, poz. 321) oraz ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (uzasadnienie uchwały I OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2/23, s. 57-58).

Wbrew ocenie autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji trafnie uznał, że art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945 r. został prawidłowo zastosowany wobec nieruchomości ziemskich, stanowiących dawne parcele gruntowe: [...] o łącznej powierzchni 9,68 ha, objętych lwh [...], zatem w tej części zarządzenie z [...] stycznia 1949 r. w tej części nie naruszało rażąco prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

W kontrolowanej sprawie nie doszło do błędnego przyjęcia, że nieruchomości, co do których nie zachowano trybu parcelacji przewidzianego w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. nr 10, poz. 51), przechodziły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 28 listopada 1945 r. i wystarczające było wręczenie aktów nadania ziemi, choć te akty wydane były po 1 sierpnia 1945 r.

Jak wyżej wskazano, użycie w art. 5 in medio dekretu z 28 listopada 1945 r. zwrotu "Nieruchomości ziemskie... i będą przydzielone w trybie przewidzianym w dekrecie... o przeprowadzeniu reformy rolnej" wskazuje, że ustawodawca dostrzegał odstęp czasowy między przejęciem nieruchomości ziemskich, w myśl art. 1 dekretu z z 28 listopada 1945 r., przejściem tych nieruchomości na własność Skarbu Państwa na rzecz Państwowego Funduszu Ziemi, a wskazaniem, że dopiero w przyszłości

"będą przydzielone w trybie przewidzianym w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej" – zatem także z odpowiednim zastosowaniem rozporządzenia wykonawczego do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na ów odstęp czasowy (pomiędzy faktycznym rozparcelowaniem nieruchomości ziemskich a wykonaniem podziału w rozumieniu § 33 ust. 1 rozporządzenia) wskazał jednoznacznie F. Longchamps: "aby zachować taką faktycznie wykonaną (choć bez podstawy prawnej) parcelację, przewidziano tym przepisem możność przejęcia gruntów do zapasu ziemi i następnie odpowiedniego prawnego zadysponowania nimi."... "Do tej fazy należą też: wprowadzenie nabywców w posiadanie i wręczenie dokumentów nadania.

Pełnomocnik powiatowy (dziś powiatowa komisja ziemska) z powiatową władzą ziemską wprowadza nabywców w posiadanie i wręcza dokument nadania ziemi i inwentarza (§ 33 ust. 1 rozp. wyk)" - (op. cit. - s. 50-51 – Rozdział V cz. 2 lit. a) pkt 9;

s. 64-65 cz. 4 pkt 7). Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, ze wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej wzorców kontroli nie sposób wyprowadzić wniosku, że ustawodawca wymagał, by "do dnia 1 sierpnia 1945 r." prócz faktycznego rozparcelowania nieruchomości ziemskich, miały mieć miejsce wszystkie czynności, mające na celu utworzenie nowych gospodarstw drogą parcelacji – od przejęcia nieruchomości przez władze ziemskie aż po wykonanie podziału (F. Longchamps – op. cit., s. 58-65).

W kontrolowanej sprawie doszło do faktycznego rozparcelowania części nieruchomości ziemskich w marcu 1945 r. – zatem "w terminie do dnia 1 sierpnia 1945 r.", co spełniało przesłankę z art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945 r. Fakt ten potwierdziło przydzielenie 9 nieruchomości ziemskich w trybie przewidzianym w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej dokumentami nadania ziemi z 16 grudnia 1946 r., sporządzonymi na drukach o treści: "W wykonaniu Dekretu Polskiego

Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stwierdza się, że... Nadział ten uwidoczniony jest na planie sporządzonym przez Powiatowy Urząd Ziemski w [...] pod Nr.... i obejmuje pgr. Ikat...." (k. 75-84 t. VI akt administracyjnych); postanowienia Sądu Grodzkiego w [...] o wpisie każdego z tych 9 nabywców do ksiąg wieczystych (k. 90-100 t. III; k. 42-60 t. VI akt administracyjnych); protokół Komisji Parcelacyjnej w [...] z 22 kwietnia 1945 r. (k. 102-106 t. III akt administracyjnych).

Wydanie aktu administracyjnego w postaci zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] stycznia 1949 r. nr [...] na podstawie art. 1 pkt 4, art. i art. 5 dekretu z 28 listopada 1945 r., w przypadku braku podstaw do nacjonalizacji w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, było w pełni zgodne z art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945 r. co do nieruchomości ziemskich o pow. 9,68 ha, faktycznie rozparcelowanych przed dniem 1 sierpnia 1945 r. Celem tej regulacji było zachowanie takiej faktycznie wykonanej (choć bez podstawy prawnej) parcelacji (F. Longchamps – op. cit., s. 50-51, pkt 9). Skoro nie została spełniona przesłanka pozytywna nieważności zarządzenia z [...] stycznia 1949 r. w części dotyczącej dawnych pgr [...], objętych lwh [...] księgi gruntowej gminy katastralnej [...] (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), to nie zachodziła przesłanka negatywna z art. 156 § 2 kpa.

Zarzuty naruszenia art. 134 § 1 i art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 156 § 1 pkt 2 kpa (pkt II.1 i 2 petitum skargi kasacyjnej) nie zasługiwały na uwzględnienie.

Art. 3 § 1 ppsa ma charakter regulacji ustrojowej i nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej (art. 174 ppsa). Art. 3 § 1 ppsa zakreśla granice właściwości sądu administracyjnego do dokonywania kontroli legalności działalności administracji publicznej, nadto uprawnia do stosowania przewidzianych w ustawie środków. Jest to przepis, który w zasadzie może być naruszony w wyjątkowych tylko wypadkach, np. w razie zastosowania niewłaściwego środka kontroli. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 9.8.2016 r. II OSK 2929/14, Lex 2119367, art. 3 § 1 ppsa zawiera normę o charakterze ustrojowym, więc przesłanka wskazująca na naruszenie go mogłaby wystąpić, gdyby Sąd I instancji odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Żadna z tych sytuacji w wyroku I SA/Wa 359/17 nie miała miejsca.

Autor skargi kasacyjnej ani w zarzutach, ani w ich uzasadnieniu, nie wskazuje, w czym upatruje naruszenia art. 134 § 1 ppsa. W doktrynie i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że w świetle art. 134 § 1 ppsa, Sąd I instancji nie ma obowiązku badania wszelkich aspektów sprawy, w tym tych, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu. Brak szczegółowego odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach, nie jest wadliwe, o ile to te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (wyrok NSA z 24.6.2004 r. FSK 2633/04, Lex 173345). Obowiązek ten aktualizuje się jedynie w stosunku do aspektów istotnych (wyrok NSA z: 31.5.2016 r., II GSK 2858/14; 7.6.2011 r., II OSK 533/11, akceptowany przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, R. Stankiewicza, M. Grzywacza w: red.

R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 632-633, nb 3). To, że skarżący nie zgadzają się z oceną materiału dowodowego akceptowaną przez Sąd I instancji, nie oznacza, że doszło do naruszenia tego przepisu. Mimo że autor skargi kasacyjnej jako normę dopełnienia podnosi art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa, to nie wskazuje, jakich konkretnie dowodów organ nadzoru w postępowaniu nieważnościowym nie przeprowadził, naruszając zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), w czym upatruje naruszenia obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), które dowody organ nadzoru ocenił z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa) bądź w jakim zakresie uzasadnienie decyzji z [...] grudnia 2016 r. nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 kpa. Sąd I instancji prawidłowo rozpatrzył sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania.

Trafnie Sąd I instancji aprobował pogląd Ministra, że wnioskowane parcele z realności lwh [...] [...] nie podpadały pod dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż liczyły 9,86 ha (cała ta nieruchomość liczyła 16,4881 ha) – nie spełniały zatem kryteriów obszarowych 50 ha lub 100 ha i nie mogły zostać przejęte w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (art. 2 pkt 1 lit. e tego dekretu). Spełniona była pierwsza przesłanka przejęcia tych parcel z art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945 r.

Minister zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), a dowody te ocenił zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), przedstawiając w uzasadnieniu decyzji z [...] grudnia 2016 r. fakty, które Minister uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 kpa). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone zostało zgodnie z metodyką sporządzania uzasadnień. Minister prawidłowo wskazał każdy z dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, powołując konkretne karty tomów akt administracyjnych, na których te dowody się znajdują.

Żaden z zebranych dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nie został pominięty; żaden nie został przeinaczony. Minister rozpatrzył każdy z dowodów z osobna, jak i wszystkie dowody we wzajemnej łączności (B. Adamiak – op. cit., s. 465, nb 2).

Za tym, że do faktycznej parcelacji (w rozumieniu przedstawionym wyżej - przy analizie zarzutów z pierwszej podstawy kasacyjnej) doszło "z początkiem marca 1945 r." przemawiało pismo Starostwa Powiatowego [...] do Urzędu Wojewódzkiego [...] z 23 lipca 1948 r., wskazujące, że "Majętność położona w kat. [...]... została jeszcze z początkiem marca 1945 r. przez włościan gromady [...] samoczynnie rozparcelowana" (k. 167 t. II akt administracyjnych). W aktach brak dowodu przeciwnego bądź dowodu przeciwieństwa (H. Dolecki, Ciężar dowodu w polskim procesie cywilnym, W. Pr. PWN 1998, s. 126-128). Trafnie Sąd I instancji aprobował ustalenia dokonane przez organ nadzoru na podstawie dokumentów pochodzących od A.R. (odpis pisma z 24 maja 1945 r. do Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...], w którym wskazał: "dowiedziałem się, że moje grunta lwh [...] w [...] prowadzone przy Sądzie Grodzkim w [...] o łącznej po. 12 ha 3167 m2 z budynkiem mieszkalnym i stodołą zostały rozparcelowane" – k. 121 t. II akt administracyjnych; odpis wniosku z 8 czerwca 1945 r. do Sądu Grodzkiego w [...], w którym podniósł: "O gruntach w [...] dowiedziałem się przypadkowo w drugiej połowie b.r., że zostały razem z innymi gruntami upaństwowionymi rozparcelowane" – k. 123 t. II akt administracyjnych).

Powołane dokumenty, pochodzące z 1945 r. (bezpośrednio po faktycznym rozparcelowaniu części nieruchomości ziemskich w majątku [...]), trafnie przez organ nadzoru zostały ocenione jako wiarygodne i w powiązaniu z pozostałymi dokumentami (s. 5-6 decyzji z [...] grudnia 2016 r.), pozwoliły na ustalenie, że do faktycznego rozparcelowania nieruchomości ziemskich o pow. 9,86 ha z lwh [...] w [...] doszło w marcu 1945 r. Potwierdził to w swym zeznaniu w charakterze strony dnia 15 listopada 1991 r. skarżący, wskazując: "po przejściu frontu nieruchomość ziemska w [...] została na dziko rozparcelowana..." (k. 1 i 12 t. II akt administracyjnych).

Zaskarżony wyrok nie narusza art. 134 § 1 i art. 141 § 4 ppsa w powiązaniu z art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945 r. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku nie musi szczegółowo odnosić się do wszystkich argumentów powołanych w skardze, jeśli argumentacja sądu łącznie przesądza o ich bezzasadności. Wymagane jest bowiem, by uzasadnienie wyroku stanowiło logiczną, zwartą całość, a jednocześnie, by było ono jedynie syntezą stanowiska sądu (wyrok NSA z: 8.4.3008 r. II FSK 1695/06; 9.1. 2012 r. I OSK 62/11, Lex 1110127, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, R. Stankiewicza – op. cit. s. 587, nb 22). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku, choć nie koncentruje się na wykładni pojęcia "parcelacja faktyczna", jest staranne, zawiera wszystkie konieczne elementy, poddaje się kontroli instancyjnej i opiera się na prawidłowej wykładni pojęcia "nieruchomości ziemskie faktycznie parcelowane".

Skoro w sprawie nie zachodziły przesłanki zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, Sąd I instancji na podstawie art. 151 ppsa prawidłowo oddalił skargę.

Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić.