Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1877/10, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Cukrowni Guzów S. A. z siedzibą w Guzowie, reprezentowanej przez kuratora, na decyzję Ministra Gospodarki z dnia 30 lipca 2010 r., nr BOL-II-461-22-07-JW/10 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego Cukrowni Guzów S.A. z siedzibą w Guzowie zwrot kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że Minister Gospodarki decyzją z dnia 13 maja 2010 r., nr BOL-I-461-22-07-SM/10, na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku A. S. - kuratora spółki pn. Cukrownia Guzów S.A. z siedzibą w Guzowie zastępowanego przez adwokata J. F., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr 2 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 17 czerwca 1947 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Cukrownia "Guzów" Spółka Akcyjna – Guzów. Organ stwierdził, że A. S. - kurator spółki akcyjnej pn. Cukrownia Guzów S.A., zastępowany przez adwokata J. F., nie legitymuje się interesem prawnym uprawniającym go do wystąpienia w imieniu wskazanej osoby prawnej z wnioskiem o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej.
W dniu 27 maja 2010 r. adwokat J. F., wystąpił w imieniu spółki pn. Cukrownia Guzów S.A. z siedzibą w Guzowie, reprezentowanej przez kuratora A. S. z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia 13 maja 2010 r.
Minister Gospodarki decyzją z dnia 30 lipca 2010r., nr BOL-II-461-22-07-JW./10, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. umorzył postępowanie z wniosku Spółki Akcyjnej pn. Cukrownia Guzów S.A. w Guzowie, złożonego przez adwokata J. F. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ uznał, że z kwestionowanej decyzji Ministra Gospodarki z dnia 13 maja 2010r. nie wynikają dla spółki pn. Cukrownia Guzów S.A., żadne uprawnienia bądź obowiązki, które uprawniałyby spółkę do żądania ponownego rozpatrzenia sprawy, gdyż wymieniona decyzja zajmowała się wyłącznie kwestią badania legitymacji prawnej A. S. – kuratora spółki pn. Cukrownia Guzów S.A., zastępowanego przez adwokata J. F. Decyzja Ministra Gospodarki z dnia 13 maja 2010r., została skierowana do adwokata J. F. działającego, jako pełnomocnik kuratora spółki Cukrownia Guzów S.A. – A. S., a nie do adwokata J. F. - pełnomocnika spółki pn.
Cukrownia Guzów S.A. Minister zwrócił uwagę, iż adwokat J. F. nie posiada stosownego pełnomocnictwa uprawniającego go do działania w imieniu osoby prawnej, w tym do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem takie uprawnienie nie wynika z treści pełnomocnictwa z dnia 15 marca 2007 r. Zdaniem organu, w postępowaniu zakończonym wydaniem przez Ministra Gospodarki kwestionowanej decyzji nie uczestniczyła spółka akcyjna pn. Cukrownia Guzów S.A. i nie była ona stroną tego postępowania. Tym samym, brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, iż spółka akcyjna pn. Cukrownia Guzów S.A. jest uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia 13 maja 2010 r. Takich uprawnień, zdaniem organu, nie posiada również adwokat J. F., wskazujący siebie, jako działającego w niniejszym postępowaniu w imieniu spółki akcyjnej pn. Cukrownia Guzów S.A. Z uwagi na fakt, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją z dnia 13 maja 2010 r. nie pochodzi od strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w ocenie organu, zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Cukrownia Guzów S.A. w Guzowie, reprezentowana przez kuratora A. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Według Sądu organ naruszył art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. umarzając postępowanie odwoławcze, gdyż - jak wynika z akt sprawy - z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił ten sam podmiot, który wnioskował o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr 2 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 17 czerwca 1947 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Cukrownia "Guzów" Spółka Akcyjna - Guzów. Bez znaczenia, zdaniem Sądu, pozostaje fakt, w jaki sposób zredagowany został nagłówek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W ocenie Sądu mimo, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy napisano, iż z wnioskiem występuje "Cukrownia "Guzów" S. A. z siedzibą w Guzowie zastąpiona przez A. S. - kuratora sądowego spółki Cukrowania Guzów S.A. reprezentowana przez pełnomocnika adwokata J. F.", to nie ma podstaw do przyjęcia, jak uczynił to Minister Gospodarki, iż tym razem jako strona postępowania występuje samodzielnie Spółka Akcyjna Cukrownia Guzów. Sposób zredagowania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle akt sprawy oraz treści tego wniosku, nie budzi w ocenie Sądu wątpliwości, iż mamy do czynienia z tożsamym podmiotem zarówno w przypadku wniosku o wszczęcie postępowania nieważnościowego, a następnie składającego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z wnioskami tymi wystąpił kurator A. S. reprezentujący Spółkę Akcyjną Cukrownię Guzów.
Sąd uznał, że organ naruszył jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego tj. zasadę dwuinstancyjności (art.15 k.p.a.). W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, że istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Minister Gospodarki umarzając postępowanie na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pozbawił stronę możliwości merytorycznego rozpoznania jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny wstrzymał się od rozstrzygnięcia kwestii, czy w ramach uprawnień kuratora wyznaczonego przez Sąd dla spółki pozbawionej organów mieści się prawo do skutecznego żądania wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. W pierwszej kolejności musi dojść do merytorycznego zakończenia postępowania administracyjnego. Sąd doszedł do przekonania, że sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy we wskazanym wyżej kierunku, sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, których w niniejszej sprawie nie poczyniono. Dlatego Sąd Wojewódzki, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p. p. s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister Gospodarki, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art.174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucił naruszenie:
- 1) art. 99 p.p.s.a. polegające na przyjęciu, iż nieobecność pełnomocnika organu na posiedzeniu Sądu w dniu 24 listopada 2010 r. z powodu konieczności reprezentowania organu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, którego posiedzenie zostało wyznaczone wcześniej niż posiedzenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie — na ten sam dzień i godzinę, nie stanowiła ważnej przyczyny usprawiedliwiającej nieobecność pełnomocnika organu i jednocześnie uzasadniającej odroczenie posiedzenia Sądu wyznaczonego na dzień 24 listopada 2010 r.,
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 15 k.p.a. polegające na przyjęciu, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do uznania, że osoba prawna - spółka akcyjna nie jest legitymowana do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej po rozpoznaniu wniosku wniesionego przez kuratora tej osoby prawnej, ponieważ wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji złożony przez kuratora osoby prawnej - spółki akcyjnej oraz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony przez osobę prawną - spółkę akcyjną reprezentowaną przez jej kuratora należało potraktować za pochodzący od tego samego podmiotu, podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do przyjęcia, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji oraz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy pochodził od tej samej osoby, skoro profesjonalny pełnomocnik kuratora osoby prawnej wyraźnie wskazał kuratora osoby prawnej - spółki akcyjnej, a nie osobę prawną - spółkę akcyjną, jako wnioskodawcę wnoszącego o stwierdzenie nieważności decyzji. Dlatego też skoro organ w decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ocenił dopuszczalność złożenia takiego wniosku przez kuratora osoby prawnej brak było podstaw do przyjęcia, iż osoba prawna, miała interes prawny w złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji,
- 3) art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. oraz art. 29 k.p.a. i art. 28 k.p.a. polegające na przyjęciu, iż kurator osoby prawnej posiada zdolność administracyjnoprawną oraz legitymację prawną do skutecznego złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, podczas gdy zdolność administracyjnoprawną posiada wyłącznie osoba prawna, a nie jej przedstawiciel ustawowy, dlatego też w sytuacji, gdy decyzja o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oceniała dopuszczalność – nie podlegającego w świetle przepisów k.p.a. konwalidacji — wniosku kuratora osoby prawnej o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, należało uznać, że osoba prawna nie ma legitymacji prawnej do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji rozstrzygającej o zdolności administracyjnoprawnej i legitymacji prawnej kuratora.
Powołując się na powyższe podstawy w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także orzeczenie o kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa prawnego, według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego złożył kurator skarżącej spółki, a nie skarżąca spółka reprezentowana przez kuratora. Powyższe w sposób jednoznaczny wynika z wniosku z dnia 26 marca 2007 r., w którym jako wnioskodawca został wskazany A. S. - kurator spółki Cukrownia Guzów S.A., reprezentowany przez pełnomocnika adwokata J. F. Autor skargi kasacyjnej zwrócił uwagę że z treści pełnomocnictwa z dnia 15 marca 2007 r. udzielonego adwokatowi J. F. przez kuratora spółki wyraźnie wynika, że zostało nim udzielone umocowanie do zastępstwa w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnych dotyczących Cukrowni Guzów S.A. z wniosku kuratora spółki. W treści pełnomocnictwa z dnia 7 września 2010 r. - załączonego do skargi - wskazano natomiast, że udziela się nim umocowania do zastępstwa w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnych dotyczących Cukrowni Guzów S.A. z wniosku Cukrowni Guzów, a nie jak poprzednio kuratora spółki.
Z tego Minister Gospodarki wywiódł, że interes prawny we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności o przejęciu na własność Państwa danego przedsiębiorstwa posiada wyłącznie jego właściciel - spółka Cukrownia Guzów S.A. Takiego interesu nie posiadał jej kurator, który jest wyłącznie przedstawicielem ustawowym osoby prawnej. Ponadto kurator, zgodnie z art. 29 k.p.a., nie posiadał zdolności administracyjnoprawnej. Wobec złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy już przez samą spółkę reprezentowaną przez kuratora organ uznał, iż spółka nie ma interesu prawnego w złożeniu takiego wniosku, skoro decyzja o odmowie wszczęcia nie była wynikiem oceny dopuszczalności wniesienia wniosku spółki reprezentowanej przez kuratora, lecz samego kuratora tej spółki, jako przedstawiciela ustawowego osoby prawnej.
W skardze kasacyjnej ponadto podniesiono, że nieuwzględnienie wniosku pełnomocnika organu o odroczenie posiedzenia Sądu, które uniemożliwiło pełnomocnikowi organu przedstawienie powyższej argumentacji również mogło mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. W ocenie skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji naruszył art. 99 p.p.s.a., brak bowiem było podstaw do przyjęcia, iż nieobecność pełnomocnika organu na posiedzeniu Sądu w dniu 24 listopada 2010 r. z powodu konieczności reprezentowania organu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w tym samym dniu i godzinie, nie stanowiła ważnej przyczyny uzasadniającej odroczenie rozprawy.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 4 kwietnia 2012 r. pełnomocnik organu oświadczył, że prostuje oczywistą omyłkę, polegającą na wskazaniu zarzutu naruszenia art.99 p.p.s.a., zamiast naruszenia art. 106 p.p.sa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art.183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (tekst jedn. Dz.U. 2012 r., poz.270), powoływanej dalej, jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie wystąpiły przesłanki nieważności, które wymienia §2 powołanego przepisu, zatem Naczelny Sąd Administracyjny zbadał zasadność podnoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania.
Najistotniejszy z podnoszonych zarzutów - naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 138 §1 pkt 3 k.p.a. i art.127§3 k.p.a. sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, polegającego na uznaniu, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej i wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy pochodzą od tego samego podmiotu – kuratora A. S., reprezentującego Spółkę Akcyjną Cukrownia Guzów. Zarzut ten jest nietrafny. Jeśli zważy się na treść wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 26 marca 2007 r., to wynika z niego, że: " Dotyczy: Fabryki Cukru i Rafinerii w Guzowie S.A. (własność rodziny S.). Wnioskodawcą jest A. S., kurator spółki Cukrownia Guzów S.A. reprezentowany przez pełnomocnika adwokata J. F.".
Z kolei w nagłówku wniosku z dnia 27 maja 2010 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako wnioskodawcę wskazano: " Cukrownię Guzów S.A. z siedzibą w Guzowie zastąpioną przez A. S. – kuratora sądowego spółki Cukrownia Guzów S.A., reprezentowaną przez adwokata J. F.". Z treści postawionych zarzutów we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie budzi żadnych wątpliwości, że adwokat J. F. działa w imieniu A. S. kuratora Cukrowni Guzów S.A. (str.2 wniosku), co też koresponduje z treścią udzielonego mu w dniu 15 marca 2007 r. Również z treści uzasadnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, iż autor tego wniosku prezentuje pogląd, że w imieniu spółki Cukrownia Guzów występuje jej kurator.
Zatem Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że Minister Gospodarki błędnie przyjął, iż powyższe wnioski zostały złożone przez inny podmiot, co w konsekwencji spowodowało niezasadne umorzenie postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność dotycząca treści udzielonego adwokatowi F. pełnomocnictwa z dnia 7 września 2010 r., załączonego do skargi, nie ma żadnego znaczenia przy dokonywaniu oceny legalności decyzji Ministra Gospodarki, skoro w obu instancjach wymieniony adwokat legitymował się tym samym pełnomocnictwem udzielonym mu w dniu 15 marca 2007 r. W postępowaniu zakończonym zaskarżoną do Sądu I instancji decyzją doszło tym samym do naruszenia art. 138 §1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art.127 §3 k.p.a. W tej kwestii stanowisko Sądu I instancji jest słuszne i prawidłowo uzasadnione.
Podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art.145 §1 pkt 1 lit. c w zw. z art.29 k.p.a. i art.28 k.p.a. uznać należy za przedwczesny. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji stwierdził, iż na tym etapie postępowania wstrzymuje się od rozstrzygnięcia kwestii, czy w ramach uprawnień kuratora wyznaczonego przez sąd dla spółki pozbawionej organów mieści się prawo do skutecznego żądania wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. Sąd I instancji uznał, że w pierwszej kolejności musi dojść do merytorycznego zakończenia postępowania administracyjnego.
Ponadto istota zasady dwuinstancyjności postępowania polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy, a Minister Gospodarki umarzając postępowanie pozbawił stronę możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy z wniosku o ponowne jej rozpatrzenie. Wobec takiego stwierdzenia, wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie mogło dojść do naruszenia art.29 i 28 k.p.a., gdyż Sąd w kwestii legitymacji kuratora do reprezentowania spółki w postępowaniu nadzorczym nie zajął żadnego stanowiska. Przy tym skarżący organ nie postawił w skardze kasacyjnej Sądowi pierwszej instancji zarzutu nie odniesienia się do powyższej w kwestii. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej i przestrzegając zasady dwuinstancyjności postępowania zarzut naruszenia art.145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art.28 k.p.a. i art.29 k.p.a. uznał za nieuzasadniony.
Niewłaściwie postawiony został w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 99 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że Sąd na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny. Zatem Sąd, na podstawie wskazanego przepisu, może odroczyć rozprawę, gdy strony złożyły zgodny wniosek o jej odroczenie. Analiza akt sprawy prowadzonej przed Sądem I instancji prowadzi do wniosku, że ani w piśmie procesowym, ani na rozprawie strony nie złożyły zgodnego wniosku o odroczenie rozprawy. W aktach sprawy znajduje się natomiast wniosek pełnomocnika Ministra Gospodarki o odroczenie rozprawy z powodu kolizji terminów. Tak więc art.99 p.p.s.a. nie mógł mieć zastosowania. Nie zostało też wydane, na wskazanej przez autora skargi kasacyjnej podstawie, żadne postanowienie w tym przedmiocie. Wymaga podkreślenia, że postanowienie Sądu wydane na podstawie art.99 p.p.s.a. nie podlega zaskarżeniu. Jednakże nawet przyjmując, korzystnie dla strony skarżącej kasacyjnie, że przez oczywistą omyłkę podniesiony został zarzut naruszenia art.99 p.p.s.a. zamiast zarzutu naruszenia art.109 p.p.s.a., również tak sprecyzowanego zarzutu nie można uznać za zasadny.
Nadzwyczajne wydarzenie, o którym mowa w art.109 p.p.s.a. to przykładowo: powódź, katastrofa kolejowa, zamieć śnieżna, śmierć osoby bliskiej, lecz nie jest nim kolizja terminów wyznaczonych rozpraw. Wskazana przez pełnomocnika organu przyczyna uzasadniająca odroczenie rozprawy, a polegająca na wyznaczeniu w tym samym dniu i o tej samej godzinie rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w innej sprawie nie stanowi przeszkody, której nie można przezwyciężyć, lecz zależy od organizacji pracy radców prawnych Ministra Gospodarki. Wymaga też podkreślenia, że wbrew twierdzeniom organu zawartym w skardze kasacyjnej pełnomocnik Ministra Gospodarki zajął stanowisko w sprawie i wyraził je w obszernej odpowiedzi na skargę.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego znajduje uzasadnienie w art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust.1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).