Uzasadnienie
Wyrokiem z 8 listopada 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 463/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu skargi M. B., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z [...] maja 2012 r. nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza Złotoryi z [...] marca 2012 r. nr [...]. Decyzjami tymi odmówiono M. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.
M. B., wnioskiem z 15 grudnia 2011 r., wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia z uwagi na opiekę nad ojcem J. B., który orzeczeniem Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Legnicy z 20 września 1999 r. został uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym na stałe oraz niezdolnym do samodzielnej egzystencji wymagającym opieki osoby w przyjmowaniu leków, toalecie, przynoszeniu opału, sprzątaniu, gotowaniu, zakupach, płaceniu rachunków (zaświadczenie lekarskie z 23 grudnia 2011 r.)., a który prowadzi gospodarstwo rolne z żoną A., zaliczoną, orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z 26 października 1990 r. na trwałe do III grupy inwalidzkiej z ogólnego stanu zdrowia i uznaną za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, zaś orzeczeniem Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Legnicy z 12 sierpnia 2008 r. uznaną za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. W trakcie postępowania ustalono, że M. B. codziennie dojeżdża do domu rodziców, pomagając ojcu w czynnościach, w których pomocy wymaga (przygotowywanie leków, posiłków, robieniu zakupów, sprzątaniu, toalecie itp.), czasem zostaje na niedzielę, że jest rolnikiem i posiada gospodarstwo rolne o pow. 2.0260 ha przeliczeniowego, stanowiące jedno ze źródeł utrzymania rodziny.
Odmawiając przyznania świadczenia organy obu instancji stwierdziły, iż czynności wykonywane przez M.B. są czynnościami życia codziennego i nie dają podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a nadto, że jest rolnikiem, co również wyklucza przyznanie świadczenia.
Uznając skargę za zasadną, Wojewódzki Sąd przeprowadził analizę przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 138, poz. 992 ze zm.) art. 17 w zw. z art. 3 pkt 22 w zakresie pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w porównaniu z przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2009 r. Nr 58, poz. 524 ze zm.) i ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 69, poz. 415 ze zm.), pod kątem zmian w jego definicji Sąd doszedł do wniosku, że ustawodawca w definicji legalnej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie wymienił prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, za wyjątkiem jej wykonywania w przypadkach ściśle określonych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach, niemających zastosowania w stanie faktycznym sprawy. Zdaniem Sądu sam fakt posiadania gospodarstwa nie może pozbawiać rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko ustalenie, że mimo posiadania gospodarstwa niemożliwe jest podjęcie zatrudnienia.
Reprezentowane przez radcę prawnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy wniosło skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i oddalenia skargi M. B. i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- naruszenie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez niewłaściwą interpretację tych przepisów prawa, polegającą na przyjęciu, iż uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie jest uzależnione od rezygnacji przez niego z pracy w tym gospodarstwie rolnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, bowiem kwestię możności uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika rozstrzygnęła uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12. W uchwale tej Naczelny Sąd stwierdził, że "Prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 7 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, po. 992 ze zm.)".
W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd wyjaśnił, że "rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Ponadto należy zauważyć, że wszystkie formy aktywności wymienione w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu określonemu w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). W wypadku rolników ich odmienne szanse i możliwości zarobkowe oraz różny tytuł ubezpieczenia wynikają zarówno z faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i z odmiennego reżimu zabezpieczenia społecznego określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenie społeczne rolników, jeżeli nie podlegają oni obowiązkowi ubezpieczeń społecznych na podstawie ustawy systemowej, regulują odrębne przepisy, tj. ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jest to celowe działanie ustawodawcy, który dostosował system ubezpieczeń m.in. do charakteru pracy i warunków panujących na wsi.
Dodatkowo należy podkreślić, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowe zrekompensowanie osobie rezygnującej z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe."
W tym stanie rzeczy należało uznać, że organy nie naruszyły przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia wydanych przez nie decyzji i orzec jak w sentencji, na podstawie art. 188 oraz art. 207 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270).