Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II SA/Ke 35/05 oddalił skargę E. J. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia przedemerytalnego.
Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.
Starosta [...] decyzją z dnia [...] nr [...] uznał E. J. za osobę bezrobotną z dniem 14 stycznia 2004 r. z prawem do zasiłku od dnia 22 stycznia 2004 r. w wysokości 603,90 zł miesięcznie. Następnie, decyzją z dnia [...] nr [...], odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia przedemerytalnego. Wojewoda Świętokrzyski powyższe rozstrzygnięcie decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy. Wskazał przy tym, że zgodnie z art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.), świadczenie przedemerytalne przysługuje, z zastrzeżeniem ust. 9, osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 50 lat kobieta i 55 lat mężczyzna oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn. E. J. urodził się 7 maja 1948 r. i pracował do stycznia 2004 r., a zatem ukończył 55 lat, będąc w stosunku pracy. W dniu rejestracji udokumentował wymagany co najmniej 35–letni okres zatrudnienia i podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Ostatnia umowa o pracę nie została natomiast rozwiązana w sposób określony w powołanym przepisie. Stosownie do art. 2 ust. 20a (powinno być art. 2 ust. 1 pkt. 20a lit. a) wymienionej ustawy, za przyczyny dotyczące zakładu pracy rozumie się m.in. rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, zgodnie z przepisami o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników lub zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, w przypadku rozwiązania stosunku pracy z tych przyczyn u pracodawcy zatrudniającego mniej niż 20 pracowników. Przed zgłoszeniem się do urzędu pracy E. J. zatrudniony był w Spółce "B." w [...] na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony. Umowa ta, jak wynika z dołączonego do akt świadectwa pracy, wygasła po upływie czasu, na jaki była zawarta, zgodnie z art. 30 § 1 pkt 4 Kodeksu pracy. Fakt, że pracodawca nie zawarł ze skarżącym kolejnej umowy z uwagi na likwidację stanowiska pracy jest w sprawie bez znaczenia. Nie oznacza bowiem rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Decyzja organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia przedemerytalnego zgodna jest z obowiązującymi przepisami prawa. Brak jest zatem podstaw do jej uchylenia.
Decyzję Wojewody Świętokrzyskiego E. J. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, zarzucając organowi brak wnikliwości przy rozpatrywaniu sprawy i błędną interpretację przepisów prawa. Wskazał, że ukończył 55 lat życia i ma udokumentowany okres pracy wynoszący ponad 38 lat. Ostatnia umowa o pracę wygasła z upływem terminu, na jaki została zawarta, jednakże pracodawca w wydanym zaświadczeniu zaznaczył, że umowa ta nie została przedłużona z powodu likwidacji stanowiska, na którym był zatrudniony. Zdaniem skarżącego należy więc przyjąć, że stosunek pracy został rozwiązany z przyczyn dotyczących zakładu pracy.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Świętokrzyski wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, oddalając wyrokiem z dnia 14 września 2005 r. skargę E. J. na powyższą decyzję Wojewody Świętokrzyskiego, wskazał, iż warunkiem przyznania świadczenia przedemerytalnego na podstawie 37k ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jest rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Tymczasem ze świadectwa pracy z dnia 10 stycznia 2004 r. wynika, że stosunek pracy zawarty na podstawie umowy o pracę na okres od dnia 9 stycznia 2003 r. do dnia 10 stycznia 2004 r., został rozwiązany na podstawie art. 30 § 1 pkt 4 Kodeksu pracy, tj. z upływem czasu, na jaki zawarta została umowa o pracę. W świetle definicji zawartej w art. 2 ust. 1 pkt. 20a lit. a cyt. ustawy, ustanie stosunku pracy z uwagi na upływ czasu, na jaki umowa była zawarta, nie może być uznane za rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Nie ma znaczenia, z jakich powodów strony, tj. skarżący i pracodawca, zawarli umowę na czas określony oraz to, że umowa nie została przedłużona z powodu zamierzonej likwidacji stanowiska pracy, na którym skarżący pracował.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł E. J., reprezentowany przez radcę prawnego, pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Zaskarżając orzeczenie w całości domagał się jego uchylenia i rozpoznania skargi w trybie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej cytowanej jako P.p.s.a.), a w przypadku braku podstaw do zastosowania powołanego przepisu wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, zgodnie z art. 185 wymienionej ustawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. "art. 37k ust. 1" w związku. z "art. 2 ust. 1a lit. a" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, poprzez błędną wykładnię tych przepisów. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd I instancji pominął zupełnie dowód w postaci pisma "B." Sp. z o.o. w [...] z dnia 12 stycznia 2004 r., w którym, w ocenie skarżącego, jako przyczynę rozwiązania umowy o pracę wskazano likwidację miejsca pracy. Pełnomocnik zwrócił uwagę na powszechną praktykę pracodawców prywatnych polegającą na zatrudnianiu na podstawie kolejno po sobie następujących umów o pracę na czas określony, w sytuacji, gdy adekwatną do rzeczywistego charakteru pracy byłaby umowa na czas nieokreślony. Jest to korzystne dla pracodawców, bowiem zwalnia ich z konieczności wypowiadania umowy o pracę z przyczyn leżących po stronie pracodawcy i wypłaty odpraw związanych z likwidacją stanowiska pracy. Z tych względów przyczynę zakończenia stosunku pracy należy rozpatrywać z uwzględnieniem celu, dla którego została wprowadzona instytucja świadczenia przedemerytalnego, a nie opierać się jedynie na literalnej wykładni wymienionych wyżej przepisów. Nadto, zdaniem autora skargi kasacyjnej, że żaden przepis prawa nie wskazuje, aby jedyną podstawą dla oceny przyczyn zakończenia stosunku pracy było świadectwo pracy. Dlatego nie można pomijać innych dowodów, w tym np. pisma pracodawcy, z którego wyraźnie wynika prawdziwa przyczyna ustania stosunku pracy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego Sądu. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że poza przypadkami wymienionymi w art. 183 § 2 P.p.s.a., które w rozpoznawanej sprawie nie występują, Sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzuconego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest bowiem uprawniony do ponownego badania legalności zaskarżonej decyzji w takim zakresie, w jakim może (i powinien) to czynić Sąd I instancji. Nie może zatem z własnej inicjatywy podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych wad niż wskazane w skardze kasacyjnej (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2004 r., str. 259). Nawet wówczas, gdy wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego jest wadliwy, NSA nie może tej wadliwości usunąć, jeżeli w skardze kasacyjnej nie zostały postawione i uzasadnione zarzuty naruszenia właściwych norm prawa materialnego i procesowego.
Z uwagi na taki zakres kontroli Sądu II instancji oraz ścisłe wymagania stawiane skardze kasacyjnej ustawodawca wprowadził przymus adwokacko-radcowski. Powierzenie obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej pełnomocnikowi z profesjonalną znajomością przepisów prawa miało zapewnić jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie pełnej kontroli zaskarżonego orzeczenia.
Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna wyklucza możliwość takiej oceny wyroku Sądu I instancji. W skardze kasacyjnej należy bowiem wskazać konkretny przepis prawa, który został, zdaniem autora tej skargi, naruszony przez Sąd I instancji. Chodzi tu przy tym o najmniejszą jednostkę redakcyjną kwestionowanego przepisu, a zatem paragraf, ustęp czy punkt danego artykułu. Sąd nie może samodzielnie konkretyzować zarzutów. Nie jest też zobowiązany ani uprawniony do poprawiania jakichkolwiek błędów skargi kasacyjnej sporządzonej przez wykwalifikowanego prawnika. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik E. J. ograniczył się tylko do powołania art. 37k ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, nie precyzując który punkt tego przepisu został naruszony. Związanie granicami skargi kasacyjnej sprawia, iż w tej sprawie nieprecyzyjne określenie zarzucanego naruszenia art. 37k ust. 1 cyt. ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może domniemywać o naruszenie którego przepisu w istocie chodzi. Z podobnych przyczyn nieskuteczny jest także zarzut naruszenia "art. 2 ust. 1a lit. a", gdyż ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu takiego przepisu nie przewidywała.
Uprawnienia skarżącego do świadczenia przedemerytalnego w rozpoznawanej sprawie oceniane były na podstawie art. 37 k ust. 1 pkt. 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, zaś definicję rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy zawiera art. 2 ust. 1 pkt. 20a lit. a tej ustawy. Naruszenia dokładnie tych przepisów w skardze kasacyjnej jednak nie zarzucono.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt. 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, ze zm.).