Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 września 2016 r., II SA/Wa 598/16 uchylił decyzję Rektora Wyższej Szkoły [...] w W. z [...] stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów i umorzenia postępowania w zakresie, w jakim utrzymuje w mocy pkt II decyzji organu I instancji oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej pkt II (pkt 1); zasądził od Rektora Wyższej Szkoły [...] w W. na rzecz A. S. kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2). W uzasadnieniu Sąd podniósł, że stosownie do art. 170 ust. 3 ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako: "p.s.w."), student może przenieść się z innej uczelni, w tym także zagranicznej, za zgodą kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni przyjmującej, wyrażoną w drodze decyzji, jeżeli wypełnił wszystkie obowiązki wynikające z przepisów obowiązujących w uczelni, którą opuszcza.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżąca decyzją Dziekana Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu W. z [...] października 2013 r. (bez numeru), została przeniesiona z Wyższej Szkoły [...] do Uniwersytetu W. na III rok studiów na kierunek prawo, studia niestacjonarne (wieczorowe), jednolite magisterskie. Natomiast zgodnie z art. 190 ust. 1 pkt 2 p.s.w., który stanowił podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji w pkt II, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej skreśla studenta z listy studentów, w przypadku rezygnacji ze studiów. Zatem rezygnacja ze studiów stanowi przesłankę obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów, która w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona. Skoro skarżąca przeniosła się na inną uczelnię, to fakt ten nie oznacza rezygnacji ze studiów. Sam fakt podjęcia studiów na innej uczelni nie przesądza bowiem o zasadności wydania decyzji o skreśleniu, gdyż ustawodawca nie przewidział zakazu w zakresie studiowania na dwóch lub więcej uczelniach. W związku z powyższym, niezłożenie przez skarżącą oświadczenia woli o rezygnacji ze studiów oznaczać będzie studiowanie równoległe na dwóch uczelniach (vide: K. Klonowski "Utrata statusu studenta szkoły wyższej" Studia Prawnoustrojowe t. 9, 2009, s. 247). Ponadto, do oceny skutków oświadczenia woli zawierającego rezygnację ze studiów, należy stosować przepisy kodeksu cywilnego. W szczególności będą miały tutaj odpowiednie zastosowanie art. 56 k.c., który stanowi, że czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów oraz art. 61 § 1 k.c., w myśl, którego oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. Przepisy te znajdą odpowiednie zastosowanie na gruncie art. 190 ust. 1 pkt 2 p.s.w. Oświadczenie woli o rezygnacji ze studiów będzie miało więc swój ustawowy skutek w postaci powstania po stronie organu obowiązku skreślenia ze studiów. Odpowiednie w tym zakresie zastosowanie znajdą również art. 82 – 88 k.c. o wadach oświadczenia woli. Czynności prawne z uwagi na strony w nich uczestniczące dzieli się na czynności jednostronne, umowy oraz uchwały. Czynności prawne jednostronne charakteryzują się tym, że dochodzą do skutku przez złożenie oświadczenia woli jednej osoby. Na gruncie art. 190 ust. 1 pkt 2 należy uznać, iż oświadczenie woli studenta o rezygnacji ze studiów odpowiada modelowi jednostronnej czynności prawnej. Skutkiem tego oświadczenia woli jest powstanie po stronie organu uczelni obowiązku skreślenia studenta z listy studentów i nie jest konieczne do powstania takiego obowiązku złożenie stosownego oświadczenia woli przez organ uczelni. Reasumując, brak oświadczenia woli skarżącej o rezygnacji ze studiów nie zezwala organowi uczelni, na wydanie decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów, bowiem jest ona przedwczesna. Winien np. wystąpić do skarżącej z zapytaniem czy wobec przeniesienia się przez nią na inną uczelnię, rezygnuje z obecnej uczelni, bądź też wydać decyzję o skreśleniu z listy studentów na innej podstawie, a przewidzianej w art. 190 ust. 1 i 2 p.s.w.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł Rektor Wyższej Szkoły [...] w W., zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest:
- art. 171 ust. 3 p.s.w. przez błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym uznaniu, że przeniesienie się przez studenta na inną uczelnię nie wiąże się z zakończeniem przez niego studiów w Uczelni, którą verba legi opuszcza;
- art. 190 ust. 1 pkt 2 p.s.w. przez błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że przeniesienie się przez studenta na inną uczelnię, w trybie art. 171 ust. 3 p.s.w., nie stanowi rezygnacji ze studiów na Uczelni, którą opuszcza; a także naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy, a mianowicie
- art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewyjaśnienie motywów rozstrzygnięcia, wobec braku wskazania na jakiej podstawie Sąd przyjął brak oświadczenia woli skarżącej o rezygnacji ze studiów w Wyższej Szkole [...], skoro z akt sprawy wynika, że skarżąca wielokrotnie twierdziła, że nie chce dalej studiować na tej Uczelni i nie jest już jej studentką;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. przez uchylenie decyzji organów obu instancji, które nie były obarczone naruszeniem prawa materialnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zaskarżony wyrok narusza przede wszystkim art. 171 ust. 3 p.s.w.: "Student może przenieść się z innej uczelni, w tym także zagranicznej, za zgodą kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni przyjmującej, wyrażoną w drodze decyzji, jeżeli wypełnił wszystkie obowiązki wynikające z przepisów obowiązujących w uczelni, którą opuszcza.". Sąd stwierdził, że: "Sam fakt podjęcia studiów na innej uczelni nie przesądza bowiem o zasadności wydania decyzji o skreśleniu, gdyż ustawodawca nie przewidział zakazu w zakresie studiowania na dwóch lub więcej uczelniach.". Sąd nie zauważył, że w sprawie nie chodzi o zwykłe podjęcie kolejnych studiów, ale o przeniesienie się z jednej Uczelni na drugą, w trybie art. 171 ust. 3 p.s.w. Już samo znaczenie słowa "przeniesienie", użytego w przepisie, świadczy o tym, że chodzi o zakończenie studiów na jednej Uczelni i dalsze studiowanie na drugiej. Poza tym przepis nie pozostawia co do tego wątpliwości stanowiąc, że student przenoszący się na inną Uczelnię "opuszcza" dotychczasową. Opuszcza, znaczy tyle co przestaje być jej studentem. Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 16 września 2016 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. poz. 1554) w przypadku przeniesienia się studenta do innej uczelni dokumenty dotyczące przebiegu studiów przesyła się do uczelni, do której student się przeniósł, na wniosek tej uczelni. W uczelni, którą student opuścił, pozostaje kopia pisma, przy którym przesłano dokumenty oraz ich wykaz. Gdyby przeniesienie się do innej Uczelni nie wiązało się z zakończeniem studiów w dotychczasowej, nie znajdowałaby uzasadnienia regulacja nakładająca na Uczelnię dotychczasową obowiązku przekazania dokumentów studenta do Uczelni, do której się przeniósł. W związku z tym wywód Sądu, co do braku w przepisach prawa zakazu studiowania równolegle na dwóch lub większej liczbie Uczelni jest nieadekwatny. W świetle art. 171 ust. 3 p.s.w. jest oczywiste, że student przenoszący się przestaje być studentem dotychczasowej Uczelni, a więc rezygnuje ze studiów na niej.
Zaskarżony wyrok narusza również art. 190 ust. 1 pkt 2 p.s.w. Zgodnie z art. 190 ust. 1 pkt 2 p.s.w. kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej skreśla studenta z listy studentów w przypadku rezygnacji ze studiów. Podstawa skreślenia zawarta w tym przepisie nie ma charakteru uznaniowego, a więc Dziekan jest zobowiązany do wydania decyzji o skreśleniu w przypadku zaistnienia tej podstawy. W związku z tym postępowanie administracyjne prowadzone w przedmiocie skreślenia A. S. z listy studentów WSM w W. musiało zmierzać do wyjaśnienia, czy doszło do rezygnacji studentki ze studiów. Dokonując wykładni art. 190 ust. 1 pkt 2 p.s.w. Dziekan wskazał, że ustalenie prawidłowej treści normy, wymaga określenia właściwego rozumienia pojęcia "rezygnacja ze studiów" na gruncie tego przepisu. W tym celu odwołał się do takich pojęć jak studia wyższe oraz uczelnia, zdefiniowanych w art. 2 ust. 1 pkt 5 i pkt 1 p.s.w. Studia wyższe w rozumieniu ustawy to: "studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, prowadzone przez uczelnię uprawnioną do ich prowadzenia.". Pojęcie uczelnia zgodnie z ustawą oznacza zaś: "szkołę prowadzącą studia wyższe, utworzoną w sposób określony w ustawie". Z obu cytowanych definicji wynika ścisły wzajemny związek przedmiotowo-podmiotowy pomiędzy studiami a Uczelnią. To Uczelnia, a więc konkretna szkoła wyższa, prowadzi studia. Z drugiej zaś strony, studia są formą kształcenia prowadzonego na danej Uczelni, której osoba kształcąca się jest studentem. Ścisłe powiązanie studiów z daną Uczelnią znajduje swój wyraz również w przyjętej na gruncie ustawy zasadzie, że Uczelnia jest autonomiczna we wszystkich obszarach swojego działania, na zasadach określonych w ustawie (art. 4 ust. 1). Przenosząc te rozważania na grunt art. 190 ust. 1 pkt 2 p.s.w. i zawartego w nim pojęcia "rezygnacja ze studiów", należy uznać, że chodzi tu o studia w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 p.s.w., to jest konkretne studia, prowadzone na danej Uczelni, a nie studiowanie w ogóle. A. S. postanowiła przenieść się z Wyższej Szkoły [...] w W. na Uniwersytet W. Podstawę prawną przeniesienia na inną Uczelnię stanowi art. 171 ust. 3 p.s.w. Prawidłowa wykładnia tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że student przenoszący się na inną Uczelnię, zaprzestaje studiować na Uczelni, którą opuszcza. W związku z tym przeniesienie się w trybie art. 171 ust. 3 p.s.w., jest jednoznaczne z rezygnacją studenta ze studiów w Uczelni dotychczasowej.
Nadto Sąd naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak wyjaśnienia na jakiej podstawie przyjął brak oświadczenia woli skarżącej o rezygnacji ze studiów, podczas gdy z akt sprawy wynika, że skarżąca wielokrotnie i jednoznacznie twierdziła, że nie chce dalej studiować na tej Uczelni i nie jest już jej studentką. W piśmie z 8 września 2015 r. podniosła, że nie jest już studentką WSM w W. Wskazała, że na mocy decyzji Dziekana WPiA UW została wpisana na listę studentów tejże Uczelni, w trybie przeniesienia. Twierdzenia te były zgodne z ustaleniami faktycznymi dokonanymi w postępowaniu administracyjnym przez Dziekana i Rektora WSM w W. W szczególności z dowodu w postaci pisma strony z 6 września 2013 r. wynikało, że A. S. wyraziła wolę przeniesienia się do innej Uczelni. Z dalszych dowodów w postaci: decyzji Dziekana WPiA UW z [...] października 2013 r. – Przeniesienie z innej uczelni-zgoda – oraz zaświadczenia z 18 listopada 2013 r. (przedstawionych WSM w W. przez stronę po raz pierwszy przy piśmie z 22 czerwca 2015 r.) wynikało, że skarżąca przeniosła się na inną Uczelnię i jest studentką Uniwersytetu W. Taką jednoznaczną wolę strony potwierdza treść wskazanego wyżej pisma z 8 września 2015 r., złożonego przez stronę w postępowaniu administracyjnym. W kontekście stwierdzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że nie wiadomo czy wolą studentki jest zakończenie studiów na Uczelni, z której się przeniosła, są niezrozumiałe. Można zgodzić się z Sądem, że do wykładni oświadczeń woli na gruncie tej sprawy znajdują zastosowanie stosowne przepisy Kodeksu cywilnego. Zawarte w uzasadnieniu obszerne uwagi Sądu na ten temat, zdają się być jednak nieadekwatne, w sytuacji gdy chociażby ze wspomnianego pisma z 8 września 2015 r. wynika wprost wola strony rezygnacji z dalszych studiów w WSM w W. Podobnie jako całkowicie nieuzasadnione należy ocenić zalecenia Sądu pod adresem organu administracji, aby wystąpił do skarżącej z zapytaniem czy wobec przeniesienia się przez nią na inną Uczelnię, rezygnuje ze studiowania w Uczelni dotychczasowej. Przede wszystkim, jak zostało wcześniej wskazane, okoliczność ta wynika z art. 171 § 3 p.s.w.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Podniesiono w niej w szczególności, że skarżąca podziela w pełni interpretację przepisów prawa zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zawarto w niej również obszerną polemikę z zarzutami skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż przytoczone w niej podstawy kasacyjne okazały się nieusprawiedliwione. Przede wszystkim należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 p.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wychodząc z tego założenia, należy zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa i ich właściwego zastosowania.
Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada wymogom określonym w art. 174 i 176 p.p.s.a., jednak podniesione w niej zarzuty naruszenia art. 171 ust. 3 i art. 190 ust. 1 pkt 2 p.s.w. nie mają usprawiedliwionych podstaw, ponieważ zaskarżony wyrok mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Pierwszy z przepisów p.s.w. stanowi, że "Student może przenieść się z innej uczelni, w tym także zagranicznej, za zgodą kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni przyjmującej, wyrażoną w drodze decyzji, jeżeli wypełnił wszystkie obowiązki wynikające z przepisów obowiązujących w uczelni, którą opuszcza". Z jego treści wynika jednoznacznie, że wydana na tej podstawie decyzja administracyjna wywołuje dwojakiego rodzaju skutki. Pierwszym jest ustanie statusu studenta na uczelni dotychczasowej, drugim zaś, przyjęcie w poczet studentów nowej uczelni. W konsekwencji wydanie przez organ szkoły decyzji o przeniesieniu studentki z Wyższej Szkoły [...] do Uniwersytetu W. na III rok studiów na kierunek prawo, studia niestacjonarne (wieczorowe), jednolite magisterskie spowodowało, że orzekanie o skreśleniu jej z listy studentów Wyższej Szkoły [...] stało się bezprzedmiotowe, ponieważ skarżąca przestała być studentką tej Szkoły na mocy decyzji o przeniesieniu.
Zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z treści tego przepisu wynika, że błędne uzasadnienie orzeczenia sądu administracyjnego, w tym nieodpowiadające wymaganiom określonym w art. 141 § 4, tylko wtedy stanowi usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli fakt ten może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa, które nie ma wpływu na trafność i zasadność rozstrzygnięcia, powinno skutkować oddaleniem skargi kasacyjnej. Z tych względów mylne uzasadnienie prawidłowego w ostatecznym rezultacie orzeczenia nie powinno skutkować uwzględnieniem kasacji – por. wyrok SN z 5 czerwca 1998 r., II UKN 77/98 (OSNAPiUS 1999, nr 11, poz. 378). Ten tok rozumowania został potwierdzony w uchwale składu 7 sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09 (ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39), w której stwierdzono, że art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tymczasem w niniejszej sprawie wady uzasadnienia wyroku Sądu I instancji pozostają bez wpływu na wynik sprawy.
Mając to na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.