Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 września 2012 r. o sygn. akt I SA/Wa 1226/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. S. o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2011 r. o sygn. akt I SA/Wa 2130/10.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Pismem z dnia 16 sierpnia 2011 r. J. S., reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata L. C., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2011 r. o sygn. akt I SA/Wa 2130/10. Wyrokiem tym oddalono skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 30 lipca 2010 r. nr.[..], wydaną w przedmiocie przyznania skarżącej zasiłku stałego. Skarga ta została następnie uzupełniona pismem z dnia 6 października 2011 r.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że w postępowaniu zakończonym przedmiotowym wyrokiem została pozbawiona możliwości działania, gdyż złożyła wniosek o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 10 marca 2010 r., wskazując w nim na swój stan zdrowia, który uniemożliwiał jej przybycie do Sądu i uczestnictwo w rozprawie. Sąd zaś nie uwzględnił tego wniosku, rozpoznał sprawę pod nieobecność skarżącej i wydał wyrok. Ponadto, J. S. podniosła, że w dniu 8 marca 2011 r. złożyła wniosek o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu, którego to wniosku Sąd nie rozpoznał przed terminem rozprawy. Skarżąca zaznaczyła również, że uniemożliwiono jej obronę swoich praw, gdyż w dniu 8 marca 2011 r. złożyła wniosek o przesłanie kserokopii dokumentów z akt sprawy, zaś Sąd rozpoznał wniosek dopiero w dniu 11 marca 2011 r., to jest po wydaniu wyroku, gdy był on już bezprzedmiotowy. Skarżąca podkreśliła, że w dalszym ciągu kwestionuje ustalenia i rozstrzygnięcia organów administracji obu instancji. Jej zdaniem, działania Sądu miały charakter naruszenia przepisów prawa, na skutek czego strona była pozbawiona możliwości działania. Skarżąca podkreśliła, że po otrzymaniu zawiadomienia o terminie rozprawy na dzień 10 marca 2011 r. w dniu 8 marca 2011 r. złożyła trzy wnioski: o odroczenie rozprawy z uwagi na swój stan zdrowia, o przyznanie pełnomocnika z urzędu oraz o wydanie kserokopii dokumentów z akt sprawy. Pierwszy wniosek Sąd rozpoznał na rozprawie, natomiast do czasu rozprawy nie rozpoznał drugiego, a trzeci rozpoznał dopiero po rozprawie. W jej ocenie, należało odroczyć rozprawę, a nieuwzględnienie wniosków jest naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania w trybie art. 271 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U z 2012 r., poz. 270). J. S. zaznaczyła, że wniosek o odroczenie rozprawy pochodził od osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jest całkowicie niezdolnej do pracy i samodzielnej egzystencji, dla której uzyskanie zwolnienia lekarskiego jest utrudnione i wymagało wizyty w szpitalu. Jej zdaniem, nieuwzględnienie wniosku o odroczenie rozprawy stanowi naruszenie przepisów i daje podstawę do złożenia skargi o wznowienie postępowania. Ponadto, Sąd rozpoznał sprawę z uchybieniem zasad należytej reprezentacji, a brak możliwości działania skarżącej na rozprawie spowodował, że Sąd w sposób niedostateczny przyjrzał się sprawie i podzielił stanowisko Kolegium.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2011 r. o sygn. akt I SA/Wa 1578/11 odrzucił wniesioną skargę o wznowienie postępowania sądowego, stwierdzając, że została ona wniesiona z uchybieniem ustawowego i zawitego terminu i jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu.
Na skutek wniesionej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 czerwca 2012 r. o sygn. akt I OSK 1496/12 uchylił zaskarżone postanowienie Sądu I instancji, uznając, że skarżąca złożyła skargę o wznowienie postępowania w przewidzianym prawem terminie, a tym samym – wniesienie skargi o wznowienie postępowania jest dopuszczalne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprawę merytorycznie, uznał wniesioną skargę o wznowienie postępowania za nieuzasadnioną. Sąd wyjaśnił, że wznowienie postępowania polega na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem w przypadku zajścia ustawowych przyczyn wznowienia (por. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006 r., str. 546). Zatem – w ocenie Sądu – w pierwszej kolejności należało zbadać, czy w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki wznowieniowe, o których mowa w dziale VII ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
WSA w Warszawie wskazał, że J. S. upatruje podstawy wznowienia w pozbawieniu jej możliwości działania z uwagi na nieuwzględnienie przez Sąd wniosku o odroczenie rozprawy oraz braku właściwej reprezentacji wobec nierozpoznania jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także wobec uniemożliwienia obrony jej praw, poprzez zbyt późne przesłanie skarżącej kserokopii dokumentów z akt sprawy. Jej zdaniem, powołane okoliczności wypełniają znamiona przesłanek, o których mowa w art. 271 § 1 pkt 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W ocenie Sądu, powołane przez skarżącą okoliczności dają podstawy do wznowienia postępowania sądowego, zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2011 r. o sygn. akt I SA/Wa 2130/10, oddalającym skargę J. S.. Sąd zwrócił uwagę, że z akt sądowych sprawy wynika, iż mimo złożenia w dniu 8 marca 2011 r. wniosku o odroczenie rozprawy z powołaniem się na poważne przeszkody zdrowotne, uniemożliwiające stawienie się w Sądzie, jak również mimo złożenia do akt sprawy w dniu 8 marca 2011 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, rozprawa wyznaczona na dzień 10 marca 2011 r. odbyła się. Zatem – w ocenie Sądu – dokumentacja zgromadzona w aktach sądowych sprawy potwierdza zarzuty J. S.. Uznając zatem, że w sprawie wystąpiły przesłanki do wznowienia postępowania sądowego, Sąd przeszedł do ponownej oceny sprawy administracyjnej w granicach wyznaczonych podstawą wznowienia.
Sąd podał, że kwestionowanym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 30 lipca 2010 r. nr S[..] w przedmiocie przyznania skarżącej zasiłku stałego. Jednakże – zdaniem Sądu – wystąpienie podstaw wznowienia nie oznacza, że powołane przez skarżącą okoliczności wznowieniowe, w tym pozbawienie J. S. możliwości działania z uwagi na nieuwzględnienie przez Sąd wniosku o odroczenie rozprawy oraz brak właściwej reprezentacji z uwagi na nierozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także uniemożliwienie obrony jej praw, poprzez zbyt późne przesłanie stronie kserokopii dokumentów z akt sprawy, miały wpływ na treść wydanego w dniu 10 marca 2011 r. orzeczenia i uzasadniają jego zmianę.
WSA w Warszawie podkreślił, że przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 30 lipca 2010 r. nr [..], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [..] z dnia 7 czerwca 2010 r. nr 8[..]0, którą przyznano skarżącej zasiłek stały w wysokości 324 zł miesięcznie od dnia 1 marca 2010 r. do dnia 30 kwietnia 2012 r., zaś od dnia 1 maja 2012 r. do dnia 31 maja 2012 r. w wysokości 313,55 zł. Z uzasadnienia decyzji wynika, że materialnoprawną podstawę jej wydania stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zdaniem Sądu, dokumentacja zgromadzona w aktach administracyjnych sprawy w dacie orzekania była na tyle kompletna i wystarczająca, że stanowiła miarodajną podstawę do oceny legalności zaskarżonej decyzji. Oznacza to – w opinii Sądu – że przywołane przez stronę skarżącą okoliczności wznowieniowe nie mogą zmienić treści wyroku. Potwierdzeniem tego stanu rzeczy jest również to, że w nadesłanym do Sądu piśmie z dnia 21 lipca 2011 r. pełnomocnik skarżącej, ustanowiony do reprezentowania jej interesów z urzędu, potwierdził, że po konsultacji z mocodawczynią nie wniesie skargi kasacyjnej od wyroku. Nie można zatem – w ocenie Sądu – podzielić poglądu skarżącej, że brak możliwości działania na rozprawie, późne rozpoznanie wniosku o wydanie kserokopii z akt sprawy i nierozpoznanie przed rozprawą wniosku o przyznanie prawa pomocy spowodowały, iż Sąd w niedostateczny sposób przyjrzał się sprawie i nieprawidłowo ją rozstrzygnął, podzielając stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach, wyrażone w zaskarżonej decyzji.
WSA w Warszawie zaznaczył, że na rozprawie w dniu 24 września 2012 r. oddalił wniosek skarżącej z dnia 8 marca 2011 r. o wykonanie kopii wyszczególnionych w nim dokumentów z akt sprawy. Powodem takiego rozstrzygnięcia był fakt, iż żądanie skarżącej dotyczyło doręczenia kopii pism, co do których została ona poinformowana zarządzeniem z dnia 18 września 2012 r. Nie bez znaczenia – zdaniem Sądu – jest również to, że J. S. co najmniej od dnia 8 sierpnia 2011 r. jest reprezentowana w sprawie przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, który mógł w siedzibie Sądu zapoznać się z aktami sprawy i złożyć ewentualnie stosowne wnioski.
Dlatego też, uznając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do zmiany ww. wyroku z dnia 10 marca 2011 r. o sygn. akt I SA/Wa 2130/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę o wznowienie postępowania, stosując w tym względzie art. 282 § 2 i art. 273 § 1 pkt 1 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła J. S., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego z uwagi na nieprawidłową ocenę materiału dowodowego w kontekście wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2011 r. o sygn. akt I SA/Wa 2130/10, objętego skargą o wznowienie postępowania, w tym art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), poprzez zignorowanie uprawnień skarżącej i wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie objętej wznowieniem, pomimo składanych przez nią wniosków formalnych; art. 106 § 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez uniemożliwienie stronie złożenia wyjaśnień na rozprawie, w tym wskazania podstaw prawnych i faktycznych jej żądań, co skutkowało w konsekwencji, iż doszło na podstawie art. 27 § 1 pkt 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do ziszczenia się przesłanek do wznowienia postępowania, zwłaszcza że Sąd w dniu wydania ww. wyroku z dnia 10 marca 2011 r. nie dysponował całością materiału dowodowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, co sprawia, że nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedstawione w podstawach kasacyjnych zarzuty dotyczą jedynie naruszenia prawa procesowego. Jednak nie można przyjąć, by stwarzały one podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Zarzut naruszenia przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale jedynie w przypadku, gdy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), co oznacza, że na stronie skarżącej ciąży obowiązek wykazania, że gdyby nie doszło do zarzucanego naruszenia procedury sądowoadministracyjnej, to wyrok, jaki by zapadł, byłby zupełnie odmiennej treści. Tymczasem autor skargi kasacyjnej nie wykazał takiej zależności ani w samych podstawach kasacyjnych, ani w ich uzasadnieniu.
Przedmiotem rozpoznania Sądu I instancji była skarga o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2011 r. o sygn. akt I SA/Wa 2130/10, którym to wyrokiem oddalona została skarga J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 30 lipca 2010 r. nr [..] w przedmiocie przyznania skarżącej zasiłku stałego. Zatem zarzuty kasacyjne winny być skierowane przeciwko orzeczeniu podejmowanemu w trybie wznowieniowym, nie zaś przeciwko wyrokowi, którego skarga o wznowienie dotyczy. Tymczasem autor skargi kasacyjnej, przedstawiając zarzuty kasacyjne, sformułował je w sposób, który wskazuje o kierowaniu ich właśnie pod adresem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2011 r. o sygn. akt I SA/Wa 2130/10, a nie przeciwko zaskarżonemu wyrokowi. Jeśli bowiem w postępowaniu wznowieniowym skarżąca korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, to Sąd I instancji nie miał obowiązku udzielania jej potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania jej o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, o czym stanowi art. 6 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, a to w rezultacie świadczy, że Sąd ten nie mógł naruszyć tego przepisu. Podobnie rzecz się ma, jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 106 § 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z jego treścią, po złożeniu sprawozdania, strony – najpierw skarżący, a potem organ – zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków. Przewodniczący udziela głosu pozostałym stronom według ustalonej przez siebie kolejności. Przepis ten reguluje przebieg rozprawy oraz kolejność zabierania głosu przez strony, jest więc przepisem porządkującym przebieg rozprawy i tylko w tym zakresie jego naruszenie może stanowić podstawę zarzutu kasacyjnego. Gdyby zatem w postępowaniu wznowieniowym Sąd I instancji udzielił na rozprawie głosu tylko jednej stronie, pomijając drugą, bądź uniemożliwił pełnomocnikowi skarżącej złożenie wyjaśnień, w tym podania podstaw faktycznych i prawnych jej żądań, wówczas doszłoby do jego naruszenia. Natomiast w rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej, wskazując na naruszenie tego przepisu, odnosi jego treść do postępowania, w którym zapadł wyrok objęty skargą o wznowienie postępowania, zamiast sformułować zarzut przeciwko zaskarżonemu wyrokowi, wydanemu w trybie wznowieniowym.
Sąd I instancji ocenił, że powołane przez skarżącą okoliczności wznowieniowe, w tym pozbawienie J. S. możliwości działania z uwagi na nieuwzględnienie przez WSA w Warszawie wniosku o odroczenie rozprawy oraz brak właściwej reprezentacji z uwagi na nierozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także uniemożliwienie obrony jej praw, poprzez zbyt późne przesłanie stronie kserokopii dokumentów z akt sprawy, nie miały wpływu na treść wydanego w dniu 10 marca 2011 r. orzeczenia i nie uzasadniają jego zmiany. Wystąpienie w sprawie prawnych podstaw wznowienia postępowania nie implikuje bowiem konieczności wzruszenia orzeczenia, którego dotyczy skarga o wznowienie, jeśli okoliczności wznowieniowe, powoływane przez stronę, pozostają bez wpływu na treść samego wyroku. Toteż prawidłowo sformułowane zarzuty kasacyjne powinny zostać skierowane przeciwko ocenie Sądu I instancji, wyrażonej w trybie wznowieniowym, czego jednak nie uczyniono, bowiem nawet przywołanie wśród podstaw kasacyjnych także art. 27 § 1 pkt 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przydaje skuteczności omówionym powyżej zarzutom, jak również w żaden sposób nie wpływa na objęte kontrolą kasacyjną postępowanie wznowieniowe i wydany w jego wyniku wyrok, wszak w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma takiej jednostki redakcyjnej.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.