Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 24 listopada 2021 r. sygn. II SA/Łd 649/21 oddalił skargę J. D. (dalej również jako: "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad bratem A. D. w okresie od [...] lutego 2021 r.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej jako: "u.ś.r.") poprzez jego literalną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osoby bliżej spokrewnione z osobą niepełnosprawną winny legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, w której do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie dalej spokrewnionej wystarczającym winno być wykazanie faktycznej niemożności sprawowania opieki przez wskazane powyżej osoby.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022, poz. 329 - dalej jako: p.p.s.a.) wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.
Z niekwestionowanych w skardze kasacyjnej ustaleń faktycznych zaakceptowanych przez Sąd Wojewódzki, wynika, że wymagający opieki A. D. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami - C. i S. D., którzy sprawują nad nim faktyczną bezpośrednią opiekę i pomagają mu we wszystkich sprawach życia codziennego, urzędowych, zdrowotnych, jak również zarządzają środkami finansowymi pozostającymi w jego dyspozycji. Natomiast czynności świadczone przez J. D., zamieszkującą w tym samym budynku lecz w innym lokalu, pomimo niewątpliwie powtarzalnego charakteru, stanowią jedynie pomoc rodzicom w sprawowanej opiece nad bratem. Przyjęto również, że C. i S. D. nie legitymują się orzeczeniami o niepełnosprawności w stopniu znacznym.
Wobec niekwestionowanych w sprawie ustaleń faktycznych nie było podstaw do stawiania organowi zarzutu naruszenia prawa.
Prawidłowo w toku postępowania administracyjnego przyjęto, a Sąd Wojewódzki stanowisko to podzielił, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego muszą zostać pełnione przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi natomiast, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki wskazane w przepisie tj. rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zarówno osoba wymagająca opieki jak i osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego muszą spełniać określone ustawą przesłanki.
To oznacza przede wszystkim, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane wyłącznie osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...). W badanej sprawie ustalono, że J. D. nie sprawuje nad swoim bratem opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale czynią to jego rodzice.
Ponadto, zważywszy na treść skargi kasacyjnej, należy wskazać, że skarżąca kasacyjnie będąc siostrą osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności należy do osób o których mowa w art. art. 17 ust. 1a u.ś.r. Kolegium w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustaliło, że osobami spokrewnionymi z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu są jej rodzice nie legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że skarżąca kasacyjnie nie spełniała przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Prawidłowość stanowiska Kolegium umacnia podjęta w dniu 14 listopada 2022 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała w składzie siedmiu sędziów (sygn. akt I OPS 2/22), w uzasadnieniu której wskazano, że odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania.
Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o., i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna - brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny.
W realiach niniejszej sprawy odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej kasacyjnie nie stanowi naruszenia zasad wykładni systemowej, czy celowościowej. Pozostaje zgodna z zasadami i wartościami wyrażonymi w Konstytucji RP i nie stoi w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej gwarantowanej przez państwo prawa.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, w pełni podzielając wywód Sądu Wojewódzkiego, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.