Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 maja 2021 r., I SA/Wa 1724/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący A. N., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
- 1. prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2021.877 ze zm.), dalej jako "u.p.o.u.a.", przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie w zakresie istnienia przesłanek ustawowym do umorzenia należności z tytułu wpłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 1 p.p.s.a.;
- 2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. przez niewłaściwe dokonanie ustaleń faktycznych dotyczących wystąpienia przesłanek przemawiających za odmową umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości przez uwzględnienie skargi albo uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, a nadto przyznanie wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.
Odniesienie się do zarzutów kasacyjnych wypada poprzedzić niekwestionowanym stwierdzeniem, iż umorzenie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uregulowane w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. zapada w ramach uznania administracyjnego. Wskazuje na to wyraźnie zwrot "może" odnoszący się do uprawnienia organu administracji. Władza dyskrecjonalna organów administracji publicznej, której przejawem jest uznanie administracyjne, wyraża się w tym, że nawet gdy strona spełni określone prawem przesłanki, organ nie ma obowiązku rozstrzygnąć sprawy w pozytywny dla niej sposób. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak zupełnej dowolności w rozstrzyganiu sprawy. Na organie spoczywa bowiem obowiązek wyważenia interesu społecznego (publicznego) oraz słusznego interesu strony, o których mowa w art. 7 k.p.a. Przy czym zasada państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) nie przewiduje automatycznej wyższości interesu społecznego nad słusznym interesem jednostki.
Organ winien zatem każdorazowo zidentyfikować zarówno interes publiczny jak i słuszny interes strony, i w okolicznościach konkretnej sprawy rozważyć owe interesy, przyznając jednemu z nich prymat. Przebieg tej operacji myślowej, w szczególności w sytuacji przyznania prymatu interesowi publicznemu, winien zostać wyczerpująco wyjaśniony w motywach wydanej decyzji, tak aby w specyficznych okolicznościach sprawy możliwe było wyprowadzenie wniosku, na czym polegało wyższe wartościowanie doniosłości interesu publicznego w konflikcie ze słusznym interesem strony, prowadzące do ograniczenia uprawnienia strony lub odmowy jego przyznania (vide: wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, ONSA 1981/1/57; glosa J.Łętowskiego do ww. wyroku NSA, OSPiKA 1982/1-2/51-57; B.Adamiak [w:] B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.Beck 2012, s. 61). Przeprowadzenie powyższej operacji w prawnie akceptowalny sposób nakłada na organy administracji obowiązek zbadania wszystkich okoliczności danej sprawy w celu wyszukania najbardziej właściwego, odpowiadającego prawdzie obiektywnej i swemu celowi rozstrzygnięcia (vide: wyrok TK z dnia 29 września 1993 r., K 17/92, OTK 1993/II/33; wyrok NSA z dnia 16 listopada 1999 r., III S.A. 7900/98, Lex nr 47243, wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2003 r., II SA 2486/01, Lex nr 149543; W.Jakimowicz, Zewnętrzne granice uznania administracyjnego, PiP 2010/5/42-54.
Uwzględniając powyższe uwagi za trafną uznać wypada konkluzję Sądu I instancji wskazującą, iż organy w sposób dokładny i wyczerpujący zebrały materiał dowodowy sprawy. Pozwoliło to na wszechstronne rozpatrzenie okoliczności sprawy. Jakkolwiek, zarzutem postawionym w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. autor kasacji wskazuje na niewłaściwe dokonanie ustaleń okoliczności faktycznych sprawy, to jednak ani w samym zarzucie, ani też w jego uzasadnieniu nie wskazuje jakie to istotne dla sprawy okoliczności zostały pominięte w dotychczasowym postępowaniu. Z prawidłowo ustalonych okoliczności wynika natomiast, iż sytuacja zdrowotna i majątkowa skarżącego jest dość trudna, to jednak na tle innych osób niewykonujących obowiązku alimentacyjnego względem własnych dzieci, nie ma charakteru wyjątkowego czy nadzwyczajnego, co mogłoby usprawiedliwiać zastosowanie najdalej idącego środka prawnego przewidzianego w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., a więc umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych.
Skarżący jest już w wielu emerytalnym, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Uzyskuje stały dochód, wcześniej z tytułu zasiłku stałego, aktualnie z tytułu emerytury (679,86 zł). Nie ma nikogo na utrzymaniu. Zamieszkuje samodzielnie w nieruchomości będącej przedmiotem jego współwłasności, nie ponosząc żadnych kosztów z tytułu jej użytkowania. Powyższe, na co trafnie zwracał uwagę Sąd I instancji, nie wskazuje na występowanie po stronie skarżącego obiektywnej niemożliwości pokrycia świadczeń wypłaconych ze środków publicznych w związku z niewykonywaniem przez skarżącego obowiązku alimentacyjnego. Wręcz przeciwnie, skarżący, przez dokonywanie comiesięcznych potrąceń z uzyskiwanych świadczeń, reguluje systematycznie zadłużenie wobec funduszu alimentacyjnego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku pokrycia przez dłużnika wypłaconych z funduszu alimentacyjnych świadczeń, winny uwzględniać, iż obowiązek alimentacyjny ciąży na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka przez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowywanie i kształcenie. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (vide: wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., I OSK 611/16; wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2018 r., I OSK 2004/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na gruncie powyższych uwag wypada wskazać, iż postępowanie wyjaśniające w badanej sprawie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i szczegółowy. Zgromadzono materiał dowodowy, który nie został podważony w postępowaniu kasacyjnym. Materiał ten pozwala na dokonanie ustaleń w zakresie podstawy faktycznej sprawy i podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Nie można w tych warunkach potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Nie nastąpiło w badanej sprawie przekroczenie granic uznania administracyjnego. Jak już była o tym mowa, ocena prawidłowości działań organu administracji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego odbywa się przez rozważenie w okolicznościach konkretnej sprawy wagi okoliczności wypełniających treścią klauzule generalne: interesu społecznego i słusznego interesu strony. Zaprezentowana powyżej argumentacja, wskazująca na poprawność zastosowania w sprawie art. 7 k.p.a., nie pozwala zgodzić się z zarzutem błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a..
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (art. 258 – 261 p.p.s.a.).