Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 listopada 2010 r., sygn. akt II SAB/GL 44/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Spółki [...] w S. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie niewydania decyzji w sprawie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną skargę oddalił.
Jak wynika z uzasadnienia wyroku decyzją Wojewody Śląskiego z dnia [...] kwietnia 2006 r. Nr [...], utrzymaną następnie w mocy decyzją Ministra Budownictwa z dnia [...] października 2006 r. ustalono lokalizację południowej obwodnicy miasta Siewierz w ciągu drogi krajowej Nr 78.
Wnioskiem z dnia 29 marca 2007 r. Dyrektor Oddziału Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w Katowicach, działający z upoważnienia Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, wystąpił do Wojewody Śląskiego o wszczęcie postępowania w sprawie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa działek położonych w Siewierzu, a przeznaczonych pod realizację ww. obwodnicy. Wniosek ten został w toku postępowania uzupełniony pismami tego Dyrektora z dnia 20 lipca 2007 r., z dnia 28 lipca 2008 r., z dnia 3 listopada 2008 r. i z dnia 24 listopada 2008 r. Dotyczył on działek oznaczonych w rejestrze gruntów (po podziale dotychczasowych działek celem wydzielenia terenu przeznaczonego pod projektowaną obwodnicę) numerami: 5634/1, 2301/9, 6326/3, 6326/5, 5009/1, 5011/1, 4965/1, 4972/1, 4972/2, 4425/1, 4623/1, 4655/1, 4655/2, 4115/1, 5197 i 6270, w którym to rejestrze jako ich właściciela wpisano Spółkę [...] w S..
Rozpoznając ten wniosek organ orzekający przyjął, że są to nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym w rozumieniu art. 113 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1992 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie Dz. U. z 2010 r. Nr 102 poz. 651 ze zm., zwanej dalej ustawą o gospodarce nieruchomościami). Nie jest bowiem prowadzona dla nich księga wieczysta, a przed Starostą Będzińskim toczy się postępowanie dotyczące m.in. tych działek, prowadzone w trybie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28 poz. 169 ze zm.) w przedmiocie ustalenia czy stanowią one wspólnotę gruntową lub mienie gromadzkie. Stosownie do tego stwierdzenia podejmowane też były przez Wojewodę czynności procesowe, m.in. dokonano ogłoszenia zgodnie z treścią art. 114 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zawiadomieniem z dnia 16 maja 2008 r. Wojewoda Śląski poinformował o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego odnośnie ww. działek.
W toku tego postępowania swój udział w nim zgłosiła Spółka dla Zagospodarowania Wspólnoty Leśno-Gruntowej w Siewierzu informując Wojewodę, że objęte nim działki stanowią jej własność, co wynika z wpisów w rejestrze gruntów. W odpowiedzi Wojewoda Śląski podtrzymywał swoje stanowisko, że w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów są to nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. Spółka nie wykazała bowiem zdaniem Wojewody, że jest ich właścicielem i dlatego też nie traktuje jej jako stronę postępowania.
W skierowanym do Wojewody Śląskiego wniosku z dnia 14 kwietnia 2009 r. Spółka dla Zagospodarowania Wspólnoty Leśno-Gruntowej w Siewierzu wniosła o ustalenie odszkodowania za wymienione w tym piśmie 16 działek o łącznej powierzchni 4,6362 ha, zajętych pod budowę obwodnicy drogowej Siewierza, stanowiących jej własność oraz za usunięty z tych działek drzewostan (las). W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że działki te zapisane są w ewidencji gruntów od początku jej założenia, jako własność Spółki. Z działek tych płaciła ona podatki od nieruchomości i prowadziła na nich gospodarkę leśną. W konsekwencji to Spółka powinna otrzymać za te działki odszkodowanie w związku z ich zajęciem pod inwestycję drogową, w sytuacji gdy Główna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad odmawia zawarcia ze Spółką umowy cywilnoprawnej o nabyciu przedmiotowych działek.
W odpowiedzi na ten wniosek Wojewoda Śląski pismem z dnia 26 maja 2009 r. poinformował Spółkę, że odnośnie wymienionych we wniosku działek prowadzone jest postępowanie wywłaszczeniowe jako do nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. Podał też, że w toku tego postępowania sporządzony zostanie przez rzeczoznawcę majątkowego operat szacunkowy określający aktualną wartość tych działek, zaś ustalone w oparciu o ten operat odszkodowanie zostanie wpłacone do depozytu sądowego. Podobne stanowisko zajął wojewoda w kolejnych pismach do Spółki. Z kolei Spółka w swoich kolejnych pismach wykazywała, że objęte postępowaniem wywłaszczeniowym działki mają uregulowany stan prawny i stanowią jej własność.
W zażaleniu z dnia 24 lutego 2010 r. do Ministra Infrastruktury skarżąca Spółka zarzuciła Wojewodzie Śląskiemu bezczynność w sprawie ustalenia i wypłaty na jej rzecz odszkodowania za zajęte pod obwodnicę Siewierza nieruchomości.
Po rozpatrzeniu tego zażalenia Minister Infrastruktury postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] uznał go za bezprzedmiotowe. W jego uzasadnieniu stwierdził, że wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania Spółka złożyła w toku toczącego się już postępowania w tym przedmiocie. Wniosek taki nie mógł zatem doprowadzić do wszczęcia w tej materii nowego postępowania administracyjnego. Prawidłowo został zatem potraktowany zdaniem Ministra jako wniosek o dopuszczenie Spółki jako strony do toczącego się już postępowania, który to przymiot był przez organ pierwszej instancji kwestionowany. Spór ten nie może być przy tym rozstrzygnięty w toku postępowania na bezczynność.
Dalej Minister stwierdził, że kwestia odszkodowania została rozstrzygnięta decyzją Wojewody Śląskiego z dnia 10 marca 2010 r. i jeżeli Spółka, uznając się za stronę tego postępowania nie brała w nim udziału, to powinna żądać wzruszenia tej decyzji w jednym z trybów przewidzianych w k.p.a.
Przedmiotową decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] Wojewoda Śląski orzekając na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. Nr 80 poz. 721 ze zm.) oraz na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami postanowił o nabyciu na rzecz Skarbu Państwa własności wymienionych tam nieruchomości, objętych decyzją Wojewody Śląskiego z dnia [...] kwietnia 2006 r. o ustaleniu lokalizacji południowej obwodnicy miasta Siewierz w ciągu drogi krajowej nr 78, ustalił odszkodowanie za te nieruchomości w kwocie 1.047.475,00 zł (w tym za składnik roślinny – drzewostan kwotę 16.255,00 zł i za składnik budowlany kwotę 39.215,00 zł) oraz zobowiązał Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad (jako dysponenta przeznaczonych na ten cel środków budżetu państwa) do złożenia ustalonego odszkodowania do depozytu sądowego.
W uzasadnieniu decyzji podtrzymał prezentowane wcześniej stanowisko, że objęte postępowaniem działki grunty ujawnione w rejestrze gruntów jako własność Spółki dla Zagospodarowania Wspólnoty Leśno-Gruntowej w Siewierzu stanowią nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. W decyzji tej skarżąca Spółka nie została uznana za stronę postępowania.
W skardze do sądu administracyjnego z dnia 20 czerwca 2010 r. Spółka [...] w S. zarzuciła bezczynność Wojewodzie Śląskiemu w przedmiocie zakończenia decyzją (przez jej wydanie i doręczenie) postępowania wszczętego jej wnioskiem z dnia 14 kwietnia 2009 r. w sprawie ustalenia odszkodowania za grunt oraz las na nim rosnący, przejęty z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, w celu budowy obwodnicy drogowej Siewierza. W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że postępowanie wszczęte tym wnioskiem dotyczyło innego przedmiotu niż postępowanie zakończone decyzją Wojewody Śląskiego z dnia 10 marca 2010 r. i dlatego powinno być zakończone odrębną decyzją. Podkreśliła, że w dacie złożenia przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad wniosku z dnia 29 marca 2007 r. Spółka nie posiadała statutowych organów uprawnionych do jej reprezentowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie. Zrelacjonował przebieg postępowania i podkreślił, że postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania zostało zakończone jego ostateczną decyzją z dnia 10 marca 2010 r.
W piśmie procesowym z dnia 18 listopada 2010 r. skarżąca Spółka zaakcentowała, że bezpodstawnie została pominięta jako strona w postępowaniu w przedmiocie wywłaszczenia będących jej własnością działek, przejętych pod budowę obwodnicy drogowej Siewierza. Dowód własności tych działek wynika jej zdaniem z wpisów w ewidencji gruntów i budynków.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę oddalił.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji brak jest podstaw do przyjęcia w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, że Wojewoda Śląski pozostawał w bezczynności w wydaniu decyzji o jakiej mowa w skardze. Decyzja taka została bowiem wydana przez ten organ dnia [...] marca 2010 r. Rozstrzygała ona bowiem nie tylko o nabyciu własności przez Skarb Państwa wymienionych w niej działek zajętych pod budowę obwodnicy drogowej Siewierza, realizowaną w oparciu o decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] kwietnia 2006 r. o ustaleniu lokalizacji tej obwodnicy, ale również o ustaleniu i wypłacie odszkodowania za te działki oraz za znajdujący się na nich składnik roślinny i budowlany. Rozstrzygała ona zatem sprawę odszkodowania za te same działki gruntu, którego dotyczył wniosek skarżącej Spółki z dnia 14 kwietnia 2009 r. Identyczna była też podstawa ustalenia tego odszkodowania bo wynikająca z faktu nabycia własności tych działek przez Skarb Państwa w związku z ich przeznaczeniem i faktycznym zajęciem pod realizację drogi krajowej.
W tym stanie faktycznym i prawnym nie można podzielić zdaniem Sądu stanowiska skarżącej, że jej żądanie sprecyzowane we wniosku z dnia 14 kwietnia 2009 r. dotyczyło odrębnego przedmiotu postępowania i tym samym wniosek ten wszczynał postępowanie w odrębnej sprawie administracyjnej. Nie może ulegać przy tym w świetle obowiązujących przepisów wątpliwości, że odszkodowanie za przedmiotowe działki mogło być ustalone i wypłacone tylko raz. Po ustaleniu tego odszkodowania decyzją Wojewody z dnia 10 marca 2010 r., nie było zatem podstaw do ponownego orzekania w tym przedmiocie, czego faktycznie domaga się Skarżąca. W takiej sytuacji nie można też przyjąć, że Wojewoda odmawiając wydania w tym przedmiocie kolejnej decyzji pozostawał w bezczynności.
Sąd podkreślił, że postępowanie zakończone decyzją Wojewody z dnia [...] marca 2010 r. zostało wszczęte i przeprowadzone w oparciu o przepisy ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczegółowych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w ich brzmieniu przed nowelizacją tej ustawy ustawami zmieniającymi z dnia 18 października 2006 r. i z dnia 25 lipca 2008 r., a to w związku z zawartymi w tych ustawach przepisami przejściowymi (odpowiednio art. 5 i art. 6 tych ustaw). O prowadzeniu takiego postępowania z wniosku Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, jako podmiotu właściwego do złożenia takiego żądania zgodnie z treścią art. 15 ww. ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., skarżąca wiedziała i była wielokrotnie o tym informowana przez Wojewodę Śląskiego zarówno przed jak i po złożeniu przez nią wniosku z dnia 14 kwietnia 2009 r. Była też informowana dlaczego w postępowaniu tym nie jest traktowana jako jego strona i w konsekwencji dlaczego objęte tym postępowaniem działki są traktowane jak nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, z którym to stanowiskiem skarżąca się nie zgodziła, dokonując innej interpretacji obowiązującego prawa i akcentując ujawnienie jej w ewidencji gruntów jako właściciela tych działek.
Jak to jednak słusznie stwierdził zdaniem Sądu Minister Infrastruktury w omówionym wyżej postanowieniu z dnia 4 czerwca 2010 r., spór co do przyznania skarżącej przymiotu strony w postępowaniu o nabyciu własności działek zajętych pod obwodnicę Siewierza oraz o ustalenie i wypłatę należnego za te działki odszkodowania, nie mógł być rozstrzygnięty w postępowaniu na bezczynność Wojewody, a to w sytuacji gdy obowiązujące przepisy nie przewidują w takim wypadku wydania w tym przedmiocie (tj. dopuszczenia do udziału w postępowaniu w charakterze strony) odrębnego orzeczenia w formie decyzji lub postanowienia.
W konsekwencji zasadne jest stanowisko, że uznając się za stronę postępowania skarżąca Spółka powinna dążyć do wzruszenia decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] marca 2010 r. za pomocą przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego środków prawnych, przysługujących stronie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła Spółka dla Zagospodarowania Wspólnoty Leśno-Gruntowej w Siewierzu zaskarżając tenże wyrok w całości i zarzuciła:
- I. naruszenie prawa materialnego w związku z błędną wykładnią bądź pominięciem lub wadliwym zastosowaniem:
- 1. art. 12 ust. 4 ust. 1 ustawy o szczególnych warunkach przygotowania i realizacji inwestycji drogowych z dnia 10 kwietnia 2003 r. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego tj. 16 maja 2008 r. poprzez przeoczenie, iż zawierał on zapis, że "odszkodowanie ustala się w odrębnej decyzji" w związku z art. 12 ust. 4 a ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania (po nowelizacji) podtrzymującym obowiązek rozstrzygania o odszkodowaniu w odrębnej decyzji,
- 2. art. 12 ust. 5 ww. ustawy poprzez przeoczenie, iż zawarte w nim odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczy wyłącznie ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, nie dotyczy natomiast zasad doręczania odrębnych decyzji administracyjnych o ustaleniu odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone w trybie ww. ustawy,
- 3. art. 42 § 2 k.c. poprzez przeoczenie, iż w dacie wszczęcia postępowania o wywłaszczenie Spółka nie miała organów (od 17 maja 1998 r. do 16 listopada 2008 r.), zatem nie mogła uczestniczyć w postępowaniu. Kurator osoby prawnej, ustanowiony w trybie art. 42 § 1 k.c. nie jest uprawniony do zastępowania organów tej osoby. Nie ma zatem uzasadnienia ustalenie Sądu, iż "O prowadzeniu takiego postępowania z wniosku Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, jako podmiotu właściwego do złożenia takiego żądania zgodnie z treścią art. 15 ww. ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., skarżąca wiedziała i była wielokrotnie o tym informowana przez Wojewodę Śląskiego zarówno przed jak i po złożeniu przez nią wniosku z dnia 14 kwietnia 2009 r.",
- 4. art. 18 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych w związku z art. 40 § 1 i art. 109 § 1 k.p.a poprzez przeoczenie, iż Spółka była właścicielem wywłaszczonego terenu i jako taki - stroną postępowania, zatem należało doręczyć jej decyzję na piśmie.
- II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
- 1. art. 149 p.p.s.a. a contrario w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. stosowanym odpowiednio, poprzez przeoczenie, iż w odpowiedzi na wniosek z dnia 14 kwietnia 2009 r. Organ, pomimo ciążącego na nim obowiązku, nie doręczył skarżącemu żadnej decyzji,
- 2. art. 149 p.p.s.a. a contrario w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. stosowanym odpowiednio, poprzez przeoczenie, iż wniosek GDDKiA dotyczył "wywłaszczenia nieruchomości" natomiast wniosek skarżącego dotyczył ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości i rosnący na nich las, co wyklucza twierdzenie, iż przedmiot tych postępowań jest tożsamy,
- 3. art. 149 p.p.s.a. a contrario w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. stosowanym odpowiednio, poprzez przeoczenie, iż organ I instancji, ustalając, iż w jego ocenie wniosek nie pochodzi od strony, nie jest uprawniony do rozstrzygania w ten sposób, że postanawia nie doręczyć decyzji wnioskodawcy,
- 4. art. 149 p.p.s.a. a contrario w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. stosowanym odpowiednio, poprzez wadliwe przyjęcie, że skarżący domagał się w postępowaniu ze skargi na bezczynność organu ustalenia, iż jest stroną tego postępowania, tymczasem będąc stroną postępowania skarżący domagał się wyłącznie wydania i doręczenia decyzji, co umożliwiłoby skarżącemu uruchomienie procedury weryfikacji instancyjnej tej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
W pierwszej kolejności wyraźnego podkreślenia wymaga to, że niniejsza sprawa dotyczy skargi na bezczynność organu w przedmiocie niewydania decyzji w sprawie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną.
Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 1-4 i 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów, które mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończyły postępowania stosownym aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym wniesienie skargi na bezczynność jest uzasadnione nie tylko w sytuacji niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w przypadku odmowy wydania aktu pomimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby organ mylnie sądził, że załatwienie sprawy nie wymaga wydania danego aktu (por. wyrok NSA z 14 czerwca 1983 r., SA/Wr 6/83, GP 1983, nr 24).
Wskazać należy, że w niniejszej sprawie w obrocie prawnym pozostaje decyzja Wojewody Śląskiego z dnia [...] marca 2010 r. Nr TF/VIII/77242/825/07 orzekająca o nabyciu na rzecz Skarbu Państwa własności wymienionych tam nieruchomości, objętych decyzją Wojewody Śląskiego z dnia 19 kwietnia 2006 r. o ustaleniu lokalizacji południowej obwodnicy miasta Siewierz w ciągu drogi krajowej nr 78 a także ustalająca odszkodowanie za te nieruchomości.
Istnienie w obrocie prawnym ww. decyzji czyni niezasadną skargę na bezczynność. Jak bowiem wywiódł Sąd pierwszej instancji, decyzja ta rozstrzygała nie tylko o nabyciu własności przez Skarb Państwa wymienionych w niej działek zajętych pod budowę obwodnicy drogowej Siewierza, realizowaną w oparciu o decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 19 kwietnia 2006 r. o ustaleniu lokalizacji tej obwodnicy, ale również o ustaleniu i wypłacie odszkodowania za te działki oraz za znajdujący się na nich składnik roślinny i budowlany.
Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej odnoszą się przy tym do wskazywanej powyżej decyzji o nabyciu własności oraz o ustaleniu i wypłacie odszkodowania za zajęte nieruchomości i mogłyby być podnoszone przez Spółkę jedynie w postępowaniu odwoławczym lub w skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję. W prowadzonym postępowaniu sądowoadministracyjnym w przedmiocie skargi na bezczynność organu sąd nie jest jednak władny kwestie te rozstrzygać.
Wskazać w tym miejscu również należy, że wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie nie była ona stroną postępowania administracyjnego, a zatem organ nie był uprawnionym do doręczenia jej decyzji, co miałoby stanowić podstawę do uruchomienia kontroli instancyjnej. W toku postępowania administracyjnego spółka nie wykazała zdaniem Wojewody, że jest właścicielem nieruchomości których sprawa dotyczy i odmówił dopuszczenia jej do udziału w sprawie.
Zarzuty skargi kasacyjnej w swej istocie sprowadzają się do wykazywania, że skarżąca spółka bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Okoliczności te mogłyby ewentualnie stanowić podstawę wniosku Spółki o wznowienie postępowania administracyjnego w którym wydano decyzję wywłaszczeniową i ustalającą odszkodowanie w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 4 kodeksu postępowania administracyjnego. Nie wskazuje to jednak na bezczynność organu skoro organ ten wydał co do wskazanych nieruchomości decyzję o nabyciu własności, a także ustaleniu i wypłacie odszkodowania, zaś prowadzenie odrębnego postępowania administracyjnego co do tego samego przedmiotu jest niedopuszczalne.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną oddalił.