Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1271/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi A.G., A.G. i T.G. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja tegoż organu z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...].
Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy:
Spółka jawna handlowa w P. – [...], została przejęta na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniami administracyjnymi: zarządzeniem Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu, orzeczeniem Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...] listopada 1958 r. nr [...] w sprawie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa, orzeczeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] maja 1972 r. [...] o przejęciu działki nr [...]. Na wniosek następców prawnych właścicieli przedsiębiorstwa stwierdzono nieważność orzeczeń o przejęciu i tak: decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 1999 r. – zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości, decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] sierpnia 1999 r., orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu, decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2002 r., orzeczenia Ministra Budownictwa i Materiałów Budowlanych z dnia [...] maja 1972 r.
Wojewoda Poznański, decyzją z dnia [...] września 1992 r. nr [...], stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w P. – następnie [...], obecnie w likwidacji – m.in. działki nr [...] Kw. [...]. T.G., wnioskiem z 21 czerwca 1999 r., wystąpił o stwierdzenie nieważności tej decyzji, jako obejmującej mienie należące do [...]. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] września 2006 r. nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, wskazując na zaistnienie przesłanek uwłaszczenia, a nadto wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, z których to okoliczności wnioskodawca wywodzi swoje prawa do stwierdzenia nieważności uwłaszczenia, daje podstawę do wznowienia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 grudnia 2006 r. I SA/Wa 1763/06 skargę T.G. odrzucił.
T.G., wnioskiem z 3 października 2008 r., uzupełnionym 21 października 2008 r., wystąpił o stwierdzenie nieważności obu ww. decyzji nadzorczych. Decyzjami z dnia [...] kwietnia 2009 r. i [...] czerwca 2009 r., wskazanymi na wstępie, Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności tych decyzji. Organ wskazał, że działka nr [...] z Kw [...] w dniu wejścia w życie ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i w dacie wydawania przez Wojewodę Poznańskiego dnia [...] września 1992 r. decyzji o uwłaszczeniu stanowiła własność Skarbu Państwa i pozostawała w zarządzie przedsiębiorstwa [...] w likwidacji. Na dzień wydawania decyzji uwłaszczeniowej roszczenia osób trzecich nie były zgłoszone, nie toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] maja 1972 r., a wobec tego istniały przesłanki uwłaszczenia, o których w art. 2 ust. 1 i 2 ww. ustawy.
Nadto organ nadzoru podniósł, że stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2002 r. stanowi podstawę do wznowienia postępowania, jak wynika z orzecznictwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaś wyroki tego Sądu prezentujące inny pogląd nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji.
Oddalając skargę, wyrokiem z dnia 27 listopada 2009 r., wskazanym na wstępie, Wojewódzki Sąd w całości podzielił pogląd zaprezentowany przez organ w zaskarżonych decyzjach.
Reprezentowani przez adwokata, A.G., A.G. i T.G. wnieśli skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i rozpoznania skargi, bądź – po uchyleniu – przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Jako podstawy skargi wskazano:
Skarga uzasadniona jest na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wobec naruszenia przez Sąd prawa materialnego, tj. art. 156 § 2 pkt 2 K.p.a. w związku z treścią art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. poprzez błędną wykładnię powyżej wskazanych przepisów polegająca na:
- – przyjęciu, że decyzja nacjonalizacyjna Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] maja 1972 r. wywołała skutek prawny nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. Koronkarskiej, oznaczonej jako działka 27, pomimo że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] września 2002 r. stwierdził jej nieważność (naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.),
- – przyjęciu, że decyzja Wojewody Poznańskiego z dnia [...] września 1992 r., stwierdzająca nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] w P. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w P. przy ul. K. i C. w tym i działki nr [...] była decyzją "zależną" od decyzji nacjonalizacyjnej wymienionej powyżej i w konsekwencji wskazaniu, że decyzja ta winna być wzruszona w trybie art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. (naruszenie art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a.),
- – przyjęciu, że [...] w P., stała się z mocy prawa użytkownikiem wieczystym działki numer [...] położonej w Poznaniu przy ul. K., pomimo że właścicielem tej działki nie był Skarb Państwa (naruszenie art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości),
- – przyjęciu, iż zastosowanie niewłaściwego trybu nadzwyczajnego wzruszenia decyzji ostatecznej stanowi kwestię poglądów wykładni prawa poszczególnych składów sądu i pominięcie jednoznacznego stanowiska zawartego w uchwale Składu Pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. akt OPK 4/98, OPK 5/98, OPK 6/98, OPK 7/98, która rozstrzygnęła, że w omawianym przypadku właściwym trybem postępowania jest tryb stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oparty na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., a nie wznowienie postępowania administracyjnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt. 8 K.p.a.
Skargę na podstawie art. 174 pkt 2 powołanej powyżej ustawy, uzasadnia naruszenie przez sąd przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na niestwierdzeniu w niewątpliwym stanie faktycznym naruszenia prawa materialnego, które było oczywiste i nieuchylenie zaskarżonych decyzji Ministra Infrastruktury.
[...] Przedsiębiorstwo Państwowe w likwidacji oraz Prezydent Miasta Poznaniu wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Za uzasadniony należało uznać zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 ust 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości Dz. U. Nr 79, poz. 464), dalej "ustawa nowelizująca", w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Uszło uwadze organów, ale przede wszystkim Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż stwierdzenie nieważności decyzji wywołuje skutek ex tunc, co oznacza, że decyzja jest nieważna od samego początku. Stwierdzenie nieważności orzeczeń ":nacjonalizujących" przedsiębiorstwo [...] spowodowało zatem ten skutek, iż Skarb Państwa nie był nigdy jego właścicielem, ani mienia do niego należącego.
Art. 2 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej przewidywał możliwość przeniesienia przez państwo tytułów do swojego mienia na rzecz przedsiębiorstw państwowych, które mieniem tym zarządzały. Konieczną więc przesłanką uwłaszczenia przedsiębiorstwa było przede wszystkim to, iżby Skarb Państwa legitymował się prawem własności do mienia, które miało uwłaszczeniu podlegać. Brak tego tytułu stanowił przeszkodę do uwłaszczenia, uniemożliwiając je, bowiem przesłanka przewidziana ww. przepisem nie była spełniona.
Stwierdzenie nieważności orzeczeń przejmujących na własność Państwa spółkę [...] spowodowało, jak powiedziano wyżej, że Skarb Państwa nie legitymował się tytułem prawnym do mienia tego przedsiębiorstwa, w tym do działki nr [...] z Kw [...]. Skoro Skarb Państwa tytułu własności nie posiadał, nie mógł go przenieść na przedsiębiorstwo państwowe, zatem uwłaszczyć [...] – następnie [...], gdyż przesłanki przewidziane w art. 2 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej nie zostały spełnione. Uwłaszczenie zatem w takim stanie rzeczy naruszało rażąco ten przepis.
Odmowa stwierdzenia nieważności decyzji obarczonej wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jest dotknięta wadą taką samą. W niniejszej sprawie odmowa stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej jest rażąco wadliwa z dwóch powodów. Po pierwsze stwierdza, że na dzień wejścia w życie ustawy nowelizującej, jak i na dzień orzekania o uwłaszczeniu przesłanki, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy były spełnione, bowiem nieważność orzeczenia nacjonalizującego nie była jeszcze stwierdzona, a po drugie uznaje, że stwierdzenie nieważności decyzji może być podstawą tylko do wznowienia postępowania.
W dacie orzekania przez organ nadzoru z pierwszego wniosku T.G. co do legalności decyzji uwłaszczeniowej wiadome już było, że orzeczenia nacjonalizacyjne były nieważne. Nieważna nacjonalizacja pozbawiała Skarb Państwa tytułu własności, o czym wyżej, zatem przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej nie były spełnione. Nadto stwierdzenie nieważności decyzji nie jest podstawą do wznowienia postępowania, gdyż art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. stanowi o uchyleniu lub zmianie decyzji, ale do stwierdzenia nieważności kolejnych decyzji. Pierwotne zatem rozstrzygnięcie w postępowaniu nadzorczym w sprawie uwłaszczenia było wadliwe.
Taką samą wadą dotknięte jest postępowanie nadzorcze objęte niniejszą skargą kasacyjną. W tym postępowaniu odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji nadzorczych, które posiadały wady wskazane w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., a wobec tego są to również decyzje wadliwe.
W takim stanie rzeczy, korzystając z uprawnienia przewidzianego w art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd uchylił zaskarżony wyrok, który akceptował rozstrzygnięcia niezgodne z prawem, a także wszystkie decyzje wydane w postępowaniach nadzorczych jako również naruszające prawo, zatem organ nadzoru rozpozna wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, mając na względzie ocenę przedstawioną w niniejszym wyroku.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 188 i art. 203 pkt 1 ww. ustawy.