Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 26 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 570/15

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 756/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi K.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia 25 marca 2014 r., nr [..] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej nagany, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Krośnie z dnia 8 marca 2013 r., nr [..].

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Naczelnik Urzędu Celnego w Krośnie (zwany dalej NUC) orzeczeniem dyscyplinarnym z 8 marca 2013 r., uznał K.K. za winnego zarzucanych mu czynów oraz orzekł karę dyscyplinarną nagany. W uzasadnieniu wskazał, że w trakcie kontroli w dniu 5 maja 2012 r. w Oddziale Celnym w Krościenku miał miejsce wypadek obywatelki Ukrainy M.K.. Kontrola okoliczności w jakich doszło do wypadku, prawidłowości przeprowadzenia kontroli celnej w dniu 5 maja 2012 r. pojazdu samochodowego marki Mercedes-Bus w Budynku Kontroli Specjalnej (dalej BKS) na kierunku wywozowym, a także wymogów bezpieczeństwa podróżnych w trakcie przeprowadzenia kontroli celnej w BKS, wykazała szereg istotnych nieprawidłowości, w szczególności pozostawienie przez funkcjonariusza celnego wykonującego kontrolę w BKS, osób podlegających czynnościom kontrolnym bez nadzoru. W trakcie kontroli przeprowadzonych po wypadku ustalono, że informacja o wypadku nie została przekazana przez kierownika zmiany K.K. w dniu 5 maja 2012 r. Kierownictwu Oddziału Celnego w Krościenku oraz Urzędowi Celnemu w Krośnie.

Nie przekazał również meldunku do koordynatora WZP w Izbie Celnej w Przemyślu, do czego kierownik zmiany był zobowiązany. Kierownik Oddziału Celnego w Krościenku o zdarzeniu został powiadomiony w dniu 6 maja 2012 r. Kierownik zmiany K.K. po otrzymaniu informacji o wypadku udał się na miejsce zdarzenia do BKS i bezpośrednio powiadomił pogotowie ratunkowe dzwoniąc pod nr 112. Ratownicy medyczni stawili się w budynku BKS, udzielili pomocy i opuścili BKS wraz z poszkodowaną, którą przetransportowano do szpitala w Ustrzykach Dolnych. W dniu 5 maja 2012 r. policja czy prokuratura na miejscu zdarzenia nie podjęła żadnych czynności Organ stwierdził, że w dniu 5 maja 2012 r. podczas służby, w czasie której doszło do nieszczęśliwego wypadku podróżnej narodowości ukraińskiej, który okazał się wypadkiem śmiertelnym, funkcję kierownika zmiany sprawował obwiniony K.K..

W ocenie organu z racji sprawowanej funkcji obwiniony był odpowiedzialny za prawidłowy przebieg służby oraz był zobowiązany do sprawowania nadzoru nad podległymi sobie funkcjonariuszami. Postępowanie wykazało, że obwiniony miał wiedzę i akceptował fakt pozostawienia przez funkcjonariusza celnego T.K. dokonującego odprawy w pomieszczeniach BKS - podróżnych bez nadzoru. Materiały dowodowe wykazały, że pozostawienie bez nadzoru podróżnych w BKS na kierunku wywozowym jest postępowaniem nieprawidłowym. Reasumując organ stwierdził, że przekazanie informacji o wypadku podróżnej było obowiązkiem obwinionego jako kierownika zmiany i nie wykonanie wyżej wskazanych czynności w ocenie organu dyscyplinarnego jest niedopełnieniem obowiązków służbowych przez funkcjonariusza celnego.

Odwołanie od tego orzeczenia wniósł K.K. domagając się jego uchylenia w całości i umorzenia postępowania dyscyplinarnego, względnie o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości i uniewinnienie od stawianych zarzutów.

Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu orzeczeniem dyscyplinarnym z 25 marca 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne NUC z 8 marca 2013 r. W uzasadnieniu, stwierdził, że obwinionego należy uznać za winnego zarzuconych mu czynów. Obwiniony posiadał wiedzę i akceptował fakt, że podległy mu funkcjonariusz celny w dniu 5 maja 2012 r. opuścił BKS na kierunku wywozowym, w trakcie wykonywania kontroli celnej busa marki Mercedes z ukraińskimi numerami. DIC zwrócił uwagę, że okolicznością obciążającą dla obwinionego jest to, że jego czyn naraził Służbę Celną na utratę zaufania co do jej profesjonalizmu i działania zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Nadto obwiniony świadomie godził się na nieprawidłowe przeprowadzenie przez podległego mu funkcjonariusza celnego przedmiotowej odprawy celnej towarów, a także świadomie nie dopełnił obowiązków związanych z wyegzekwowaniem od tego funkcjonariusza przestrzegania przepisów bhp. Nie bez znaczenia pozostaje także to, że w opisanej sytuacji, mimo kilkunastoletniego doświadczenia w służbie, wykazał się nieznajomością wewnętrznych procedur dotyczących obiegu informacji oraz nie znał swoich obowiązków związanych z działaniem w imieniu organu celnego w przypadkach określonych w art. 304 § 2 k.p.k. W niniejszej sprawie do okoliczności łagodzących dla obwinionego należy zaliczyć stres związany z wypadkiem, a także to, że jest on pozytywnie oceniany przez swoich przełożonych oraz nie był dotychczas karany dyscyplinarnie. DIC stwierdził, że kara nagany jest adekwatna do czynów popełnionych przez obwinionego, podkreślił, że wymiar kary obejmuje sferę uznaniową organu.

K.K. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na orzeczenie dyscyplinarne DIC wnosząc o jego uchylenie w całości.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd zbadał przede wszystkim zachowanie 3 miesięcznego terminu z art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej. Zdaniem Sądu poczynione przez organy ustalenia odnośnie daty powzięcia przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez skarżącego funkcjonariusza – muszą budzić istotne wątpliwości.

Zgodnie z art. 175 ust. 1 ustawy o służbie celnej postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie 3 miesięcy od dnia powzięcia przez organ wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza oraz w braku takiego powzięcia wiadomości po upływie 2 lat od popełnieniu czynu z zastosowaniem ust. 4 i 5 art. 175.

Dalej Sąd podkreślił, że terminy przedawnienia możliwości wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec konkretnego funkcjonariusza celnego nie rozpoczynają biegu w dniu powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego ogólnej wiadomości o ewentualnym naruszeniu przez bliżej nieokreślonych funkcjonariuszy obowiązków. Terminy te rozpoczynają bieg od dnia, w którym organ dyscyplinarny przy zachowaniu należytej staranności i szybkości postępowania mógł na podstawie zgromadzonych dowodów powziąć wiadomość o naruszeniu obowiązków służbowych przez konkretnego funkcjonariusza celnego. Nie można przy tym wykluczyć, że wiedzę na temat naruszenia przez skarżącego jego obowiązków służbowych organ powziął na podstawie innych dowodów. Okoliczność ta winna być szczegółowo wyjaśniona i wskazana przez organ w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego.

Sąd I instancji zauważył, że Dyrektor Izby Celej w uzasadnieniu swojej decyzji wyjaśnia, że 16 maja 2012 r. gdy uczestnicy przedstawili Naczelnikowi Urzędu Celnego w Krośnie przebieg zdarzenia, nie znalazł on podstaw do wszczęcia postępowania wyjaśniającego. O naruszeniu obowiązków służbowych przez skarżącego miał dowiedzieć się dopiero z protokołu otrzymanego 20 lipca 2012 r. W decyzji nie wyjaśniono, o czym dokładnie dowiedział się Naczelnik Urzędu Celnego 16 maja 2012 r., jakie okoliczności, istotne w sprawie w tej dacie były mu znane, a jakie nie. Z akt sprawy wynika, że po wypadku w maju 2012 r. w Urzędzie Celnym w Krośnie prowadzone były także inne kontrole niż doraźna – zakończona protokołem z 12 lipca 2012 (k. 9-10) i kontrola zewnętrzna Ministra Finansów zakończona sprawozdaniem z 12 października 2012 (k.22).

Po wypadku, a zwłaszcza po śmierci pasażerki pomiędzy Naczelnikiem Urzędu Celnego w Krośnie, a Dyrektorem Izby Celnej i Ministrem Finansów prowadzona byłą bardzo intensywna korespondencja. Jej przedmiotem była analiza przyczyn wypadku i osób odpowiedzialnych za wypadek. Zgodnie z poleceniem Izby Celnej w Przemyślu z dnia 21 maja 2012 r., powołano zespół, którego zadaniem była ocena bezpieczeństwa w BKS w Oddziale Celnym w Krościenku.

Zdaniem Sądu I instancji, organ winien ustalić w decyzji kiedy wyniki pracy tego zespołu zostały przedstawione Naczelnikowi Urzędu Celnego w Krośnie i czy miały wpływ na "powzięcie przez niego" informacji o zarzucanych skarżącemu czynach. Dyrektor Izby Celnej rozpoznając odwołanie skarżącego prowadził dowód z wyjaśnień, notatek pism, informacji przekazanych przez Naczelnika Urzędu Celnego w Krośnie (k. 580). Sprawę wypadku prowadziła prokuratura, wszczęto i zakończono kontrolę Państwowej Inspekcji Pracy – efekty działań tych służb, w kontekście informacji o popełnieniu przez skarżącego zarzucanych mu czynów nie znalazły odzwierciedlenia w treści decyzji. Symptomatyczne jest stwierdzenie Rzecznika Dyscyplinarnego Urzędu Celnego w Krośnie, zawarte w piśmie z dnia 14 lutego 2013 r., skierowanym do Naczelnika Urzędu Celnego w Krośnie, iż "kompleksową informację o naruszeniu przez skarżącego obowiązków Naczelnik Urzędu Celnego uzyskał 20 lipca 2012 r." Potwierdza to tezę, że wiedzę o naruszeniu obowiązków służbowych przez skarżącego funkcjonariusza posiadał on już wcześniej.

Reasumując powyższe rozważania Sąd I instancji stwierdził, iż niedostateczne wyjaśnienie i uzasadnienie daty powzięcia przez Naczelnika Urzędu Celnego w Krośnie wiadomości o naruszeniu zarzucanych skarżącemu obowiązków służbowych, uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny czy wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec niego, jego dalsze prowadzenie i zakończenie wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego było dopuszczalne, czy też nie, zgodnie z przepisem art. 175 ust. 1 ustawa o służbie celnej. Powyższe uchybienie przepisom postępowania dyscyplinarnego, w ocenie Sądu mające istotne znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy, skutkowało samoistnie koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego oraz orzeczenia utrzymanego nim w mocy.

Sąd I instancji podkreślił, że organ dyscyplinarny nie może o tym samym zdarzeniu tj. naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza – powziąć wiadomość wielokrotnie (tak SN w postanowieniu z dnia 24 października 2003 r., II DS1/03). Bieg terminu określonego w art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej ustawodawca powiązał z powzięciem wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych, a zatem początkową datę biegu terminu wyznacza dzień uzyskania informacji o takich działaniach funkcjonariusza. Późniejsze uzyskanie informacji o zakwalifikowaniu określonego zachowania funkcjonariusza jako przewinienia służbowego nie powoduje przedłużenia terminu czy rozpoczęcia na nowo jego biegu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu, zaskarżając go w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego tj.

1. 1) art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a, w zw. z art. 3 § 1, art.134 § 1, art. 135 P.p.s.a. polegające na nieprawidłowej kontroli zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia 25 marca 2014 r., wskutek czego doszło do uchylenia zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego organu dyscyplinarnego II instancji i poprzedzającego je orzeczenia dyscyplinarnego organu I instancji podczas, gdy nie doszło wbrew twierdzeniom Sądu I instancji zawartym w skarżonym wyroku do naruszeń przepisów postępowania dyscyplinarnego, których Sąd I instancji nawet nie podał;
2. 2) art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. przez jego zastosowanie, w sytuacji braku określonego w powołanym przepisie "istotnego wpływu naruszenia prawa na wynik sprawy";
3. 3) art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. w związku z art.141 § 4 P.p.s.a. poprzez nie wskazanie, poza przepisem art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, jakie przepisy regulujące postępowanie dyscyplinarne funkcjonariuszy celnych zostały naruszone;
4. 4) art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. oraz art. 134 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a., polegające na błędnej ocenie przez Sąd I instancji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz rozpatrzeniu sprawy przez pryzmat odmiennego od dokonanego przez organy dyscyplinarne I i II instancji ustalenia, że niedostatecznie wyjaśniono i uzasadniono datę powzięcia przez Naczelnika Urzędu Celnego w Krośnie wiadomości o naruszeniu zarzucanych obwinionemu obowiązków służbowych;
5. 5) art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. przez jego zastosowanie, zamiast przepisu art. 151 P.p.s.a. i uwzględnienie skargi, w sytuacji braku podstaw do jej uwzględnienia;
6. 6) art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez- zanieehanie rozpoznania sprawy na podstawie akt sprawy dyscyplinarnej, bowiem wbrew twierdzeniom Sądu I instancji zalegające w aktach dokumenty o powołaniu Zespołu ds. oceny bezpieczeństwa w BKS W OC Krościenko z dnia 25 maja 2012 r., dotyczące kontroli Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 8 i 10 maja 2012 r., postanowienie z dnia 11 maja 2012 r. Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Lesku o zatrzymaniu rzeczy nie miały istotnego wpływu na podjęte rozstrzygnięcia przez organy dyscyplinarne i wobec powyższego brak było podstaw do dalszego procedowania w tym zakresie;
7. 7) art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. w związku z art. 178 ust. 3 pkt 6 usatwy o Służbie Celnej polegające na przyjęciu, że w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego organ dyscyplinarny nie wskazał innych dowodów na podstawie których powziął wiedzę na temat naruszenia przez obwinionego jego obowiązków służbowych, podczas, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób jasny i wyraźny wskazuje, że Naczelnik Urzędu Celnego w Krośnie powziął wiadomość o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza w dniu 20 lipca 2012 r. z protokołu Kontroli Wewnętrznej z dnia 12 lipca 2012 r.;
8. 8) art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a w związku z art.175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej w związku z § 7 ust. 1, § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych i art. 7 k.p.k. w związku z art. 187 ustawy o Służbie Celnej poprzez przyjęcie, że organy dyscyplinarne nieprawidłowo ustaliły stan faktyczny w zakresie przyjęcia daty o której mowa w art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy na podstawie którego ustalono stan faktyczny uprawniał organy dyscyplinarne do orzekania w przedmiotowej sprawie;
9. 9) art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a., bowiem sporządzone uzasadnienie prawne, zawierające podstawy prawne podjętego rozstrzygnięcia, w swej treści jest wewnętrzne sprzeczne, albowiem z jednej strony Sąd I instancji uznaje materiał dowodowy na wystarczający, jednak niedostatecznie oceniony, po to, aby ostatecznie uznać konieczność zebrania dodatkowych dowodów, albowiem w ocenie Sadu I instancji nieprawidłowo ustalono stan faktyczny sprawy;
10. 10) art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a w związku z art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia przez Sąd I instancji z urzędu dowodu uzupełniającego z dokumentów, w sytuacji powzięcia wątpliwości, czy z akt postępowania karnego można było powziąć wiedzę o naruszeniu przez obwinionego obowiązków służbowych.

Ponadto skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

1) art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że niedostatecznie wyjaśniono i uzasadniono datę powzięcia przez Naczelnika Urzędu Celnego w Krośnie wiadomości o naruszeniu przez K.K. obowiązków służbowych, podczas gdy zarówno w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego Naczelnika Urzędu Celnego w Krośnie z dnia 8 marca 2013 r., potwierdzonego orzeczeniem dyscyplinarnym Dyrektora Izy Celnej w Przemyślu z dnia z dnia 25 marca 2014 r., organy dyscyplinarne w sposób prawidłowy wyjaśniły i uzasadniły przyjęcie daty 20 lipca 2012 r., jako daty powzięcia wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez obwinionego, tym samym zachowując 3 miesięczny termin do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec obwinionego, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną K.K. wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), cytowaną dalej jako Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.

W swej podstawie procesowej skarga kasacyjna złożona przez Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu powołuje zarzuty naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 4 P.p.s.a. Jak wynika z uzasadnienia poszczególnych zarzutów wszystkie mają na celu zakwestionowanie stanowiska Sądu I instancji, według którego organy dostatecznie nie wyjaśniły daty powzięcia przez naczelnika Urzędu Celnego w Krośnie wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza K.K.. Zdaniem Sądu I instancji brak jednoznacznego ustalenia w tej materii uniemożliwia dokonanie oceny co do zachowania przez organ dyscyplinarny terminu określonego w art. 175 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr. 168, poz. 1323 ze zm.).

Zgodnie z wymienionym przepisem postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie 3 miesięcy od dnia powzięcia przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza oraz po upływie 2 lat od popełnienia czynu, z zastrzeżeniem ust. 4 i 5.

Powołany przepis ściśle określa istotny dla odpowiedzialności dyscyplinarnej termin przedawnienia. Upływ tego terminu jest okolicznością, która z mocy samego prawa wyłącza dopuszczalność wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Tym samym dowodzi on, że jedną z naczelnych zasad tego postępowania jest szybkość represji dyscyplinarnej. Sprawca czynu powinien być pociągnięty do odpowiedzialności w stosunkowo krótkim czasie od momentu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego. Tylko w miarę szybka reakcja przełożonych na naruszenie obowiązków służbowych pozwala na osiągnięcie celów przedmiotowego postępowania. Podstawowe znaczenie ma tu okres, jaki ustawodawca wyznaczył na wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. W tym zakresie ustawa o Służbie Celnej w cytowanym art. 175 ust.1 przewiduje okres 3 miesięcy, stanowiąc, że biegnie on od dnia powzięcia przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza.

Jest to niewątpliwie norma o charakterze gwarancyjnym dla sprawcy czynu, a w związku z tym nie może być ona interpretowana w sposób rozszerzający, na niekorzyść funkcjonariusza. Omawiany bieg terminu ustawodawca powiązał z "powzięciem przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza", a zatem początkową datę biegu terminu wyznacza dzień uzyskania informacji o takim działaniu funkcjonariusza, które stanowi naruszenie obowiązków służbowych w rozumieniu ustawy o Służbie Celnej. Przykładowy otwarty katalog obowiązków funkcjonariusza określa art. 122 pkt 1 -5 cyt. ustawy, zaś bardziej szczegółowy otwarty katalog obowiązków służbowych funkcjonariusza, których naruszenie podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej zawiera art. 166 pkt 1 – 10 tej ustawy. Postępowanie dyscyplinarne dotyczy konkretnego zachowania w ustalonych okolicznościach faktycznych. Użyte w art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej pojęcie "od dnia powzięcia przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza" dotyczy powzięcia takiej wiadomości po raz pierwszy przez organ dyscyplinarny.

Takie stanowisko znajduje potwierdzenie również w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 października 20034 r. sygn. akt III DS. 1/2003 (OSNP 2004/14 poz. 253), wydanym w sprawie dotyczącej odpowiedzialności dyscyplinarnej radcy prawnego. Odnosząc się w nim do sposobu określenia przez ustawodawcę początkowej daty biegu terminu przedawnienia ("od powzięcia wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego"), Sąd Najwyższy wskazał, że art. 70 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 28 czerwca 2000 r., należy rozumieć tylko w ten sposób, że chodzi o dzień, w którym rzecznik dyscyplinarny "po raz pierwszy" powziął wiadomość o popełnieniu danego przewinienia przez określoną osobę. Późniejsze uzyskanie od innych organów informacji o zakwalifikowaniu określonego zachowania jako naruszenia obowiązków służbowych, nie powoduje przedłużenia omawianego terminu ani też rozpoczęcia na nowo jego biegu.

O tym, czy określone zachowanie funkcjonariusza uzasadnia pociągnięcie go do odpowiedzialności dyscyplinarnej decyduje wyłącznie właściwy organ dyscyplinarny. Ma on 3 miesiące na wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Zdaniem ustawodawcy okres ten jest wystarczający na ewentualne podjęcie czynności sprawdzających, a ponadto ustalenie czy zachodzi uzasadnione przypuszczenie popełnienia określonego przewinienia dyscyplinarnego, a tym samym rozstrzygnięcie kwestii zasadności wszczęcia w danej sprawie przedmiotowego postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2007 r. sygn. akt I OSK 1786/06, LEX nr 386545) odnoszący się do kwestii odpowiedzialności dyscyplinarnej policjanta).

W sytuacji wystąpienia wątpliwości co do popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego kwalifikacji prawnej albo tożsamości sprawcy, przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego organ dyscyplinarny zleca rzecznikowi dyscyplinarnemu przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, które powinno być zakończone w terminie 14 dni od dnia jego wszczęcia. O wszczęciu postępowania wyjaśniającego rzecznik dyscyplinarny zawiadamia osobę, której ono dotyczy. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego rzecznik dyscyplinarny składa wniosek do właściwego organu dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego albo o umorzenie postępowania wyjaśniającego (art. 173 ust. 1 – 3 ustawy o Służbie Celnej).

Zauważyć należy, iż celem postępowania wyjaśniającego nie jest jeszcze stwierdzenie, że zachodzą okoliczności uzasadniające odpowiedzialność dyscyplinarną funkcjonariusza. Takie ustalenia są bowiem dokonywane już w toku wszczętego postępowania dyscyplinarnego. Czynności wyjaśniające mają natomiast zmierzać do usunięcia wątpliwości co do popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego kwalifikacji prawnej, albo tożsamości sprawcy.

W związku z powyższym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, użyte w art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej sformułowanie "powzięcie przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych", należy rozumieć jako powzięcie wiadomości o dokonaniu czynu, który będzie następnie oceniony w postępowaniu dyscyplinarnym. Innymi słowy, termin przedawnienia, określony w art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, należy liczyć od dnia, w którym organ dyscyplinarny dowiedział się o danym czynie, mogącym stanowić naruszenie obowiązków służbowych. Jeśli natomiast organ dyscyplinarny ma wątpliwości co do popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego kwalifikacji prawnej albo tożsamości sprawcy, to jak już wskazano, zleca rzecznikowi dyscyplinarnemu przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie uwzględnił skargę K.K., uznając że nie jest możliwa kontrola zachowania przez organ terminu przewidzianego w art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej.

Autorka skargi kasacyjnej na str. 6 skargi stwierdza że w dniu 16 maja 2012r. Naczelnik Urzędu Celnego w Krośnie dowiedział się od uczestników zdarzenia o jego przebiegu, ale nie było to równoznaczne z powzięciem informacji o niedopełnieniu obowiązków przez obwinionego. Podejrzenie naruszenia obowiązków przez K.K. powstało dopiero po przedstawieniu protokółu kontrolnego z dnia 12 lipca 2012r.

Z taką argumentacją nie sposób się zgodzić. Jak wspomniano wcześniej rozstrzygnięciu ewentualnych wątpliwości co do możliwości popełnienia przez funkcjonariusza przewinienia dyscyplinarnego służy postępowanie wyjaśniające. W żadnym wypadku nie jest dopuszczalne uzależnianie podjęcia postępowania dyscyplinarnego od wyników przyszłych kontroli, albowiem prowadziłoby to do zniweczenia celu jakiemu ma służyć termin określony w art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej. Termin wynikający z tego przepisu jest sztywny, nie może być wydłużony w zależności od tego, czy w przyszłości okaże się że mogło dojść do naruszenia obowiązków służbowych przez określonego funkcjonariusza.

Nadto trzeba mieć na uwadze rodzaj ewentualnych naruszeń dyscyplinarnych. Jednym z zarzutów przypisanych K.K. było nie powiadomienie przełożonych o wypadku w dniu 5 maja 2012r. Tego rodzaju zarzut nie wymagał podjęcia żadnych szczególnych działań, w sytuacji kiedy 2 dni po zaistniałym zdarzeniu kierownik Oddziału Celnego w Krościenku powiadomił o wypadku Naczelnika Urzędu Celnego w Krośnie. Należy w całości zgodzić się z Sądem I instancji, że w sprawie istotne są okoliczności zwiane z pobytem w dniu 16 maja 2012r. Naczelnika Urzędu Celnego w Krośnie w Oddziale Celnym w Krościenku. Jak wynika z akt sprawy wizyta związana była z wypadkiem z dnia 5 maja 2012r., co oznacza że w jej trakcie musiały zostać ustalone określone fakty istotne dla ustalenia biegu terminu przedawnienia. Należy pamiętać, że bieg tego terminu może rozpoczynać się różnie dla różnych przewinień.

Analiza akt sprawy w przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego pozwala stwierdzić, że stanowisko skarżącego kasacyjnie, iż wiadomość o naruszeniu przez funkcjonariusza obowiązków służbowych powziął dopiero na podstawie protokołu z dnia 12 lipca 2012r. nie jest przekonujące. Ustawa o Służbie Celnej uzależniając bieg terminu od powzięcia informacji o popełnieniu przewinienia nie precyzuje stopnia szczegółowości takiej informacji. Może to być zatem jakakolwiek informacja uzasadniająca przypuszczenie że doszło do naruszenia obowiązków służbowych. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej nie musi to być informacja kompleksowa.

Dlatego procesowe zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły odnieść zamierzonego skutku, chociaż niektóre z nich są trafne to nie mają jednak wpływu na wynik sprawy. Powyższa uwaga dotyczy nie wymienienia przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku przepisów postępowania naruszonych przez organ oraz nie wykazania że uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie można zgodzić się z zarzutem skargi kasacyjnej odnośnie tego, że to Sąd I instancji powinien ustalić w oparciu o akta sprawy datę powzięcia przez organ wiadomości o popełnieniu przez funkcjonariusza przewinienia dyscyplinarnego. Dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny analiza tych akt pozwala jedynie stwierdzić, o czym była mowa wyżej, że organ dysponował informacją o nie powiadomieniu przez funkcjonariusza przełożonych o wypadku z dnia 5 maja 2012r. już w maju 2012r. Nie jest natomiast możliwe ustalenie takiej daty w odniesieniu do drugiego z zarzucanych przewinień.

Przedwczesny jest natomiast zarzut naruszenia art. 175 § 1 ustawy o Służbie Celnej przez jego błędną wykładnię. W sytuacji gdy nie został jednoznacznie ustalony termin od którego rozpoczął bieg termin przedawnienia, nie można postawić Sądowi I instancji zarzutu błędnej wykładni prawa materialnego.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

1. - ---------------------- 12