Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 23 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 576/10

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2009 r. o sygn. akt II SA/Gl 319/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D., działając z upoważnienia Wójta Gminy D., mając za podstawę art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 3, art. 4, art. 40 ust. 2 i 3 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), odmówił B. R. przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na złagodzenie skutków klęski żywiołowej (gradobicia) w części dotyczącej szkody w pokryciu dachowym budynku mieszkalnego.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioskiem z dnia [...] grudnia 2007 r. B. R. zwrócił się o przyznanie mu pomocy w formie zwrotu kosztów wymiany dachów w budynkach oraz na dokonanie naprawy dachu w budynku mieszkalnym, który z powodu katastrofy został pognieciony, przecieka i wymaga nakładów finansowych. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że rodzina B. R. składa się z czterech osób, wnioskodawca i jego żona pracują zawodowo, otrzymując wynagrodzenie w łącznej wysokości ok. 2.600 zł miesięcznie. Syn K. studiuje w [...] w K., natomiast drugi syn – A., jest uczniem Technikum w C. Miesięczny dochód rodziny przekracza ustawowe kryterium z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, stanowiące kwotę 1.404 zł, zaś B. R. jest ponadto właścicielem budynków gospodarczych oraz dwóch budynków mieszkalnych – w jednym z nich zamieszkują jego rodzice, a w drugim wnioskodawca ze swoją rodziną.

Organ podkreślił, iż w wyniku gradobicia uszkodzeniu uległo pokrycie z eternitu budynku mieszkalnego zajmowanego przez rodziców strony i decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. (skierowaną do rodziców) organ przyznał pomoc w wysokości 5.200,46 zł. Z pisma PZU z dnia [...] grudnia 2007 r. wynika zaś, że rodzina otrzymała odszkodowanie z tytułu poniesionych strat w wyniku gradobicia w łącznej kwocie 1.820,85 zł, w tym za budynek mieszkalny – 723,92 zł, za stodołę – 291,89 zł i za oborę – 805,04 zł. Organ wskazał również, iż powołana przez Wójta Gminy w D. do szacowania strat powstałych w wyniku klęski żywiołowej gradobicia Komisja, zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], stwierdziła, że w wyniku gradobicia uszkodzeniu uległa docieplina budynku mieszkalnego zajmowanego przez B. R., wykonana ze styropianu z tynkiem akrylowym. Uszkodzenia powstały w elewacjach zachodnich i północno – zachodnich (protokół Komisji z dnia [...] listopada 2007 r.).

Wysokość szkód została wyceniona na kwotę ok. 3.016,50 zł. Zainteresowany przedłożył także rachunki na zakup materiałów do naprawy elewacji domu na łączną kwotę 2.793,21 zł. Organ zaznaczył, iż w oparciu o powyższe ustalenia, decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. przyznano stronie pomoc w wysokości 2.793,21 zł na pokrycie wydatków związanych z naprawą elewacji domu mieszkalnego. Uzasadniając natomiast odmowę B. R. przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na złagodzenie skutków klęski żywiołowej w części dotyczącej szkody w pokryciu dachowym budynku mieszkalnego, organ podał, iż w trakcie oględzin nie stwierdzono uszkodzeń dachu (naruszenia struktury blachy), powodujących przeciekanie wody deszczowej.

Ponadto wyjaśnił, że zgodnie z wytycznymi Wójta Gminy z dnia [...] sierpnia 2007 r. w sprawie kryteriów udzielania pomocy na pokrycie strat powstałych w wyniku gradobicia, nie przewidziano udzielania pomocy na pokrycie strat powstałych w dachach krytych blachą.

W odwołaniu od powyższej decyzji B. R. wniósł o jej uchylenie w całości i przyznanie zasiłku celowego w kwocie 6.221,97 zł na złagodzenie skutków klęski żywiołowej (gradobicia), tj. wymiany pokrycia dachowego w budynku mieszkalnym, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Podniósł, iż w sprawie naruszone zostały przepisy prawa materialnego (art. 40 i art. 110 ust. 1, 3 i 7 ustawy o pomocy społecznej) oraz przepisy prawa procesowego (art. 7, art. 9, art. 10, art. 11,art. 12, art. 35, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 kpa), co miało wpływ na wynik sprawy.

Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 1, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 – 4, art. 7 pkt 2 – 15, art. 8 ust. 1, art. 40 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił w motywach, że zgodnie z art. 40 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek ten może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. SKO w Częstochowie wskazało, że organ I instancji dopełnił ciążącego na nim obowiązku poinformowania strony o okolicznościach mających wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Zapewnił on stronie czynny udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwił jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ odwoławczy podkreślił, iż ocenę okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia, jak i samo jego przyznanie, a także określenie kwoty zasiłku oraz zastrzeżenie jego zwrotu (częściowego lub całkowitego), ustawodawca pozostawił swobodnej ocenie organu. Stwierdził ponadto, iż zarządzenie Wójta Gminy D. z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] wymienia enumeratywnie rodzaje zniszczonych pokryć dachowych, za które przysługuje zwrot kosztów, w wysokościach tam określonych. Skoro zatem nie wymieniono w nim pokrycia dachowego z blachy, to za tego rodzaju pokrycie zwrot kosztów nie przysługuje. Organ zaznaczył, iż zgodnie z przyjętymi w gminie zasadami, żadnemu z poszkodowanych nie wypłacono zasiłków związanych ze szkodami w pokryciach dachowych wykonanych z blachy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B. R. zawarł krytyczną ocenę zajętego przez organy stanowiska w sprawie przyznania zasiłku celowego i wniósł o uchylenie obu wydanych decyzji. Skarżący zarzucił organom:

1. 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 40 ust. 2 i 3, art. 2 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej, polegające na uznaniu, iż przepisy te dają organowi I instancji całkowitą swobodę przy wydaniu decyzji oraz nieuwzględnienie kryterium poniesienia przez skarżącego straty w wyniku klęski żywiołowej i faktycznej niemożności przezwyciężenia przez niego trudnej sytuacji życiowej (spowodowanej gradobiciem), przy wykorzystaniu własnych zasobów (ograniczonych chociażby brakiem środków od ubezpieczyciela);
2. 2) naruszenie przepisów postępowania mające, istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
3. a) art. 7, art. 77 i art. 80 kpa, poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, a dokonanie jedynie uproszczonej oceny zebranych, niepełnych dowodów, przy całkowitym pominięciu słusznego interesu B. R., w przypadku, gdy przyznanie skarżącemu zasiłku celowego nie pozostaje w wyraźnej kolizji z wymaganiami interesu społecznego;
4. b) art. 107 kpa oraz zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady udzielania informacji (wyrażonej w art.
5. 9) oraz zasady wyjaśnienia stronie zasadności rozstrzygnięcia (wyrażonej w art. 11), poprzez zbyt ogólnikowe uzasadnienie decyzji, polegające na niewskazaniu okoliczności faktycznych i prawnych, którymi organy administracji kierowały się przy wydaniu decyzji i pominięcie przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wytycznych Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie zawartych w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r.;
6. c) art. 10 § 1 kpa, poprzez pozbawienie skarżącego udziału w czynności procesowej, tj. przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego;
7. d) art. 110 ustawy o pomocy społecznej, poprzez prowadzenie czynności procesowych w postępowaniu w przedmiocie przyznania zasiłku celowego przez organ nieuprawniony.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, oceniając legalność zaskarżonej decyzji, uznał, że nie narusza ona prawa. Sąd stwierdził, iż organ, wydając zaskarżoną decyzję, działał zgodnie z przepisami procedury administracyjnej, a w szczególności wyjaśnił sprawę w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie oraz dokonał trafnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego. Wskazał, iż brak było uzasadnienia do przyznania skarżącemu świadczenia, o którym mowa w art. 40 ustawy o pomocy społecznej, przewidującym możliwość przyznania, niezależnie od dochodu, zasiłku celowego osobie, która poniosła straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Z przepisu tego wynika bowiem, że zasiłek celowy ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel – stratę, która musi być przez wnioskodawcę szczegółowo wykazana.

Skarżący zaś takiej straty, zdaniem Sądu I instancji, nie wykazał, a powstałe przy gradobiciu (widoczne na zdjęciach, załączonych do akt administracyjnych sprawy) poszczególne wgniecenia blachy dachowej, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, nie uniemożliwiają użytkowania budynku (czy też nie stwarzają zagrożenia), a powodują jedynie w sposób niewątpliwy spadek wartości estetycznej dachu. WSA w Gliwicach podkreślił, że z treści art. 2 i art. 3 powołanej ustawy wynika przede wszystkim, iż pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, a zatem ma wspierać osoby i rodziny w ich wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. Chodzi tu zatem o pomoc w sytuacjach wyjątkowych, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Ocena, jakie przypadki należy uznać za szczególnie uzasadnione, jest przedmiotem uznania administracyjnego. Poprawa zaś estetyki dachu niewątpliwe taką potrzebą nie jest.

Wobec zatem faktu, że pokrycie dachowe domu skarżącego nie zostało zniszczone, a więc nie wymaga "odtworzenia", zdaniem Sądu I instancji, brak jest podstaw do dalszych rozważań w kwestii zarządzenia Wójta Gminy z dnia [...] sierpnia 2007 r. w sprawie "(...) odtworzenia dachów budynków mieszkalnych (...)", w którym wyraźnie wskazano, że chodzi o "zniszczone pokrycia dachowe" (§ 1 zarządzenia).

WSA w Gliwicach wskazał także, iż w toku aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, iż rodzinę skarżącego tworzą obecnie dwie osoby, tj. skarżący i jego żona, zaś dochód rodziny wynosi 2663,70 zł, a zatem stanowi kwotę znacznie przekraczającą kryterium dochodowe. Bez znaczenia pozostaje tu kwestia, że w tym samym domu zamieszkuje syn skarżącego z rodziną, albowiem, jak wynika z wywiadu, rodzina ta prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.

Sąd I instancji za nieuzasadnione uznał również pozostałe zarzuty, dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego. Podkreślił bowiem, iż z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ dopełnił ciążącego na nim obowiązku poinformowania strony o okolicznościach mających wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego, zapewnił stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwił wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Strona była także informowana pisemnie przez organ o każdej czynności podejmowanej w przedmiotowej sprawie.

W ocenie Sądu I instancji, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostaje także to, że organ nie uzupełnił materiału dowodowego o informacje, jakie środki miał on przyznane na usuwanie skutków gradobicia w 2007 r., liczby osób zainteresowanych uzyskaniem świadczenia i liczby osób, które otrzymały świadczenia na naprawę dachów oraz wysokości pomocy udzielanej poszkodowanym.

Uznając podniesione w skardze zarzuty za nieuzasadnione, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę kasacyjną złożył B. R., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 40 ust. 2 i 3 oraz art. 7 pkt 15 w związku z art. 2 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na pominięciu szczególnego (specyficznego) celu przyznania zasiłku i uznaniu w sposób ogólny, iż świadczenie to ma wspierać osoby i rodziny w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz przyjęciu, że chodzi o pomoc w sytuacjach wyjątkowych, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami i w rezultacie przesądzeniu, iż zasiłek celowy nie może być skarżącemu przyznany podczas, gdy właściwe przesłanki (kryteria) udzielenia wymienionego zasiłku obejmują stratę (wykazaną przez skarżącego jako uszkodzenia pokrycia dachowego) spowodowaną zdarzeniem losowym, klęską żywiołową lub ekologiczną, konieczność przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej i wsparcie pokrzywdzonego w wysiłkach skierowanych na usunięcie negatywnych skutków klęski żywiołowej – gradobicia.

Ponadto kasator zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. a) art. 3 ust. 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na tym, że Sąd I instancji, w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji, nie uwzględnił skargi, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się niewystarczający i nie rozpatrzono go całego (chociaż skarżący składał wnioski dowodowe w zakresie uzupełnienia materiału dowodowego), jak również nie dostrzegł potrzeby wyjaśnienia, dlaczego informacje dotyczące środków, jakie miał przyznane organ administracji na usuwanie skutków gradobicia w 2007 r., liczby osób zainteresowanych uzyskaniem świadczenia i liczby osób, które otrzymały świadczenia na naprawę dachów (wszystkich rodzajów), wysokości pomocy udzielanej poszkodowanym, itp., są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy i w rezultacie przyjął uzasadnienie organu, oparte głównie na uproszczonej ocenie zebranych, niepełnych dowodów, przy całkowitym pominięciu słusznego interesu B. R. w przypadku, gdy przyznanie skarżącemu zasiłku celowego nie pozostaje w wyraźnej kolizji z wymaganiami interesu społecznego;
2. b) art. 3 ust. 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 8 i art. 11 kpa, poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, że zaskarżona decyzja nie uwzględniała przyjęcia przez organ administracji różnych i niezrozumiałych kryteriów przyznawania skarżącemu zasiłków celowych z art. 40 ustawy o pomocy społecznej przy takim samym stanie faktycznym (w jednym wypadku uszkodzenia dotyczyły elewacji domu skarżącego, w drugim – uszkodzenia były w pokryciu dachowym) i takim samym stanie prawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, co sprawia, że nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedstawione w podstawach kasacyjnych zarzuty można ująć, jako te, które dotyczą naruszenia przez Sąd I instancji art. 40 ust. 2 i 3 oraz art. 7 pkt 15 w związku z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), poprzez oddalenie skargi, gdy dokładne i wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, do którego nie doszło (naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego), umożliwiałoby pozytywne dla strony załatwienie sprawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Gliwicach w pełni zasadnie uznał, że decyzje odmawiające skarżącemu przyznania zasiłku celowego są zgodne z prawem. Przedstawione w motywach zaskarżonego wyroku przepisy prawa, jak również ich prawidłowa wykładnia i zastosowanie, nie dają podstaw do jego kwestionowania.

Zgodnie z art. 7 pkt 15 ustawy o pomocy społecznej, pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu klęski żywiołowej lub ekologicznej. Stosownie zaś do art. 40 tej ustawy, zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (ust. 2). Zasiłek ten może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3).

Z użytego w art. 40 ww. ustawy sformułowania "może być przyznany" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwość wyboru określonego załatwienia sprawy, zaś rolą sądu jest ocena, czy w okolicznościach danej sprawy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Działanie w trybie uznania administracyjnego nie oznacza dowolności organów przy wydawaniu decyzji, ale wykazania, że w konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie. Badając zgodność z prawem decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sąd ocenia zatem, czy organy wykazały, że podjęte rozstrzygnięcie jest usprawiedliwione okolicznościami sprawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy (wbrew twierdzeniom kasatora – prawidłowo i wszechstronnie wyjaśnionych i ustalonych przez organy, a następnie przyjętych przez Sąd I instancji) nie wynika, aby organy orzekające przekroczyły granice uznania administracyjnego. WSA w Gliwicach zasadnie oddalił zatem skargę, wskazując, iż z przepisu art. 40 ustawy o pomocy społecznej wynika, że zasiłek celowy ma charakter pomocy subsydiarnej, doraźnej oraz wyjątkowej, ukierunkowanej na konkretny cel, czyli stratę, która musi być przez wnioskodawcę szczegółowo wykazana.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż powstałe w wyniku gradobicia uszkodzenia blachy dachowej powodują wprawdzie spadek wartości estetycznej dachu, nie są natomiast na tyle poważne, aby rekompensata za nie – w postaci zasiłku celowego – stanowiła zaspokojenie niezbędnych potrzeb skarżącego, umożliwiających mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka w rozumieniu art. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Stwierdzić również należy, iż podnoszony przez skarżącego fakt przyznania mu decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] pomocy w postaci zasiłku celowego na naprawę elewacji domu mieszkalnego w żaden sposób nie wyklucza odmowy przyznania takiego świadczenia co do szkody w pokryciu dachowym budynku, zatem nie można tu mówić o jakiejkolwiek niekonsekwencji organu, na co wskazuje skarżący. W protokole Komisji powołanej do oszacowania strat powstałych w wyniku gradobicia z dnia [...] listopada 2007 r. wyraźnie stwierdzono bowiem, iż na skutek gradobicia uszkodzeniu uległa docieplina budynku mieszkalnego wykonana ze styropianu z tynkiem akrylowym w elewacjach zachodnich i północno – zachodnich, natomiast dach budynku, pokryty blachą, nie uległ uszkodzeniu – powstały w nim jedynie drobne wgniecenia, które nie mają wpływu na szczelność pokrycia. Nie można zatem przyjąć, że organ stosuje różne kryteria przyznawania zasiłku celowego przy takim samym stanie faktycznym i prawnym.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 184 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.