Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 maja 2004 r. OSK 137/04 odrzucił skargę kasacyjną A. i P. W. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2003 r. sygn. akt I SA 3/02 oddalającego skargę wyżej wymienionych na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2001 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Skarga kasacyjna została wniesiona przez skarżących reprezentowanych przez adwokata w trybie art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).
Zgodnie z art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., pisma wniesione przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania do uiszczenia opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. W myśl art. 212 § 1 P.p.s.a. opłata sądowa to wpis i opłata kancelaryjna.
W świetle § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221 poz. 2193) w sprawach dotyczących nieruchomości wpis stały wynosi 200 zł.
Stosownie do § 3 powołanego rozporządzenia od skargi kasacyjnej wpis stały wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej niż 100 zł. W przedmiotowej sprawie pełnomocnik skarżących adwokat wnosząc skargę kasacyjną nie uiścił wpisu stałego. Skutkowało to odrzuceniem skargi kasacyjnej na podstawie art. 220, 221 i 180 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W dniu 18 kwietnia 2006 r. reprezentujący skarżących adwokat wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2004 r. OSK 137/04 z wnioskiem o jego uchylenie i merytoryczne rozpoznanie skargi kasacyjnej. Jako podstawę prawną skargi wskazał art. 272 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W uzasadnieniu skargi podał, iż w wyniku wniesionej przez niego skargi konstytucyjnej Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 7 marca 2006 r. sygn. akt
SK 11/05 opublikowanym w Dzienniku Ustaw z 2006 r. Nr 45 poz. 322 z dnia 17 marca 2006 r. orzekł o niezgodności § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) z art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz art. 2 Konstytucji RP. Wskazał, iż przepis art. 221 P.p.s.a. został podany jako jedna z podstaw odrzucenia skargi kasacyjnej. W tej sprawie normuje ona zasadę ogólną, lecz nie określa trybu uiszczenia opłat sądowych. Z brzmienia tego przepisu nie można wywieść, że wpis stały od skargi kasacyjnej złożonej przez adwokata lub radcę prawnego winien być wniesiony bez wezwania Sądu pod rygorem jej odrzucenia. Zdaniem autora skargi o wznowienie postępowania sądowego wykładnia oparta na rozumowaniu a contrario w stosunku do § 5 ust. 2 cyt. rozporządzenia i przyjęcie, że w wypadku skargi kasacyjnej wniesionej przez profesjonalnego pełnomocnika winien on wnieść opłatę stałą pod rygorem jej odrzucenia, musiała być uznana za niedopuszczalną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga o wznowienie postępowania nie zasługiwała na uwzględnienie. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2006 r. sygn. akt SK 11/05 ogłoszonym w Dzienniku Ustaw Nr 45, poz. 322 w dniu 17 marca 2006 r., że § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) jest niezgodny z art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. oraz z art. 2 Konstytucji, nie miało wpływu na treść wydanego w sprawie postanowienia.
Zgodnie z art. 221 P.p.s.a. pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że skoro skarga kasacyjna podlegała opłacie stałej, to istniał obowiązek jej uiszczenia bez wezwania. Sprzeczność zakwestionowanego przepisu rozporządzenia, który przewidywał, że wpis stały od skargi wnoszonej przez adwokata lub radcę prawnego uiszcza się na wezwanie po przekazaniu skargi sądowi z art. 221 P.p.s.a. nie oznacza, że radca prawny wnoszący w tej sprawie skargę kasacyjną podlegającą wpisowi stałemu był zwolniony od obowiązku jego uiszczenia i powinien to to uczynić dopiero po uprzednim wezwaniu go przez Sąd do dokonania jego zapłaty. W sprawie jest niesporne, że pełnomocnik skarżących, mimo obowiązku wynikającego z art. 221 P.p.s.a., przy wnoszeniu skargi kasacyjnej podlegającej opłacie stałej, wpisu takiego nie uiścił. Skutkowało to jej odrzuceniem.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 282 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę o wznowienie postępowania oddalił.
Zdanie Odrębne
V O T U M S E P A R A T U M
UZASADNIENIE zdania odrębnego
- s. Janiny Antosiewicz w sprawie I OSK 578/06
Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 281 ustawy p.p.s.a. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej postanowieniem tegoż Sądu z 13 maja 2004 r. sygn. akt OSK 137/04, odrzucającym skargę kasacyjną A. i P. W. od wyroku NSA z dnia 19 września 2003 r. sygn. akt I SA 3/02, oddalającego ich skargę od decyzji Wojewody M. odmawiającej zwrotu nieruchomości.
Postanowienie to zapadło na skutek skargi o wznowienie A. P. W., wniesionej w oparciu o art. 272 § 1 ustawy p.p.s.a. wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 7 marca 2006 r. sygn. akt SK 11/05 (w wyniku uwzględnienia skargi konstytucyjnej stron) stwierdzającego, że § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest niezgodny z art. 221 powołanej ustawy oraz art. 2 Konstytucji. Powyższy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Nr 45, poz. 322 w dniu 17 marca 2006r.
W myśl art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji z tym dniem orzeczenie weszło w życie, a jednocześnie utracił moc przepis § 5 ust. 2 rozporządzenia, jako naruszający ustawę zasadniczą.
Wznowienie postępowania, przewidziane w art. 190 ust. 4 Konstytucji, a w odniesieniu do postępowania sądowoadministracyjnego w art. 272 § 1 ustawy p.p.s.a., stwarza możliwość sanacji orzeczeń zapadłych w postępowaniu sądowym pod rządami niezgodnego z ustawą i Konstytucją aktu wykonawczego.
O ile skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w myśl przytoczonych wyżej przepisów Konstytucji nie budzą wątpliwości – to otwartą pozostaje kwestia wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego na przebieg i zakończenie wznowionego postępowania sądowego.
Zdaniem moim dla podjęcia właściwego rozstrzygnięcia we wznowionym postępowaniu konieczne jest odwołanie się do motywów wyroku Trybunału.
W postanowieniu z dnia 28 stycznia 1988 r. U 1/87 Trybunał stwierdził, iż orzeczenie TK nie tylko rozstrzyga problem prawny, lecz spełnia także rolę precedensu, sygnalizującego prawidłowy kierunek wykładni Konstytucji i stwarza domniemanie, że Trybunał w przyszłości w sprawach podobnych zajmie podobne stanowisko.
Ważną rolę w tym zakresie pełni uzasadnienie wyroku, w którym Trybunał przedstawia motywy rozstrzygnięcia, a które w pewnym stopniu nabiera samoistnego charakteru oddziaływując na kierunek ustawodawstwa a także orzecznictwa sądowego.
Przechodząc do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż wprawdzie postanowienie NSA z 13 maja 2004 r. zostało wydane na podstawie art. 220, 221 i 180 ustawy p.p.s.a., jednakże Trybunał opierając się na swych wcześniejszych orzeczeniach stwierdził w uzasadnieniu swego wyroku, że samo niepowołanie konkretnego przepisu w sentencji nie przesądza o tym, że nie stanowił on podstawy wydanego orzeczenia. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego przedmiotem kontroli w warunkach procedury skargi konstytucyjnej może być zatem nie tylko przepis wskazany w petitum rozstrzygnięcia, czy w jego uzasadnieniu, ale także te regulacje, które znajdują zastosowanie przy rozstrzygnięciu sprawy skarżącego.
Wychodząc z tych przesłanek Trybunał przyjął, że mimo niepowołania przez NSA przepisu rozporządzenia kwestionowany przez skarżących § 5 ust. 2 rozporządzenia w istotny sposób determinuje stan prawny w sprawie skarżących – co zdaniem Trybunału – przesądziło o możliwości poddania go kontroli.
Analizując powyższe przepisy (§ 5 ust. 2 rozporządzenia i art. 221 ustawy p.p.s.a.) Trybunał dochodzi do wniosku, że z regulacji ustawowej wynika, że jeżeli skarga kasacyjna podlega opłacie stałej to istnieje obowiązek uiszczenia opłaty bez wezwania natomiast przepis rozporządzenia wskazuje, że opłata wnoszona jest na wezwanie. Trybunał uznał za trafny zarzut braku jasności sformułowania przyjętego w rozporządzeniu. Przepisy rozporządzenia nie stanowią bowiem w sposób jednoznaczny, czy użyty w § 5 ust. 2 termin skargi obejmuje również skargę kasacyjną.
Prowadzi to do konstatacji, iż taka regulacja narusza wynikający z art. 2 Konstytucji RP nakaz określoności przepisów prawa, należący do najważniejszych zasad poprawnej legislacji, co oznacza wymóg formułowania przepisów prawnych w sposób precyzyjny i jasny oraz poprawny pod względem językowym. Zajęte przez Trybunał stanowisko nie może pozostać bez wpływu na ocenę, czy niezgodny z Konstytucją akt miał wpływ na treść postanowienia NSA z 13 maja 2004 r.
Wprawdzie z wykładni przepisu art. 221, w zw. z art. 219 § 1 i art. 177 p.p.s.a. (z których pierwszy nakłada obowiązek uiszczenia opłaty przy wniesieniu pisma do sądu, zaś drugi stanowi o wniesieniu skargi kasacyjnej za pośrednictwem WSA) można wywieść obowiązek uiszczania wpisu stałego od skargi kasacyjnej bez wezwania, jednakże art. 233 ustawy p.p.s.a., zawierający delegację nakładał na Radę Ministrów obowiązek określenia wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu.
Obowiązek ten dotyczył nie tylko wpisu od skargi (do WSA), lecz także skargi kasacyjnej. Rada Ministrów wykonała go w sposób niepełny; w odniesieniu do skargi kasacyjnej określono tylko jego wysokość w § 3 rozporządzenia, natomiast w § 5 rozporządzenia pominięto zasady pobierania wpisu od skargi kasacyjnej.
Na marginesie wspomnieć należy, iż zarówno rozporządzenie Rady Ministrów z 30 sierpnia 1980 r. w § 2 precyzowało zasady uiszczania wpisu, jak również czyniło to w sposób jasny rozporządzenie Rady Ministrów z 3 października 1995 r. w § 7. Po zreformowaniu sądownictwa i wprowadzeniu drugiej instancji odpowiednia regulacja powinna znaleźć się także w rozporządzeniu z 2003 r. tak w odniesieniu do skargi wnoszonej do WSA jak i skargi kasacyjnej.
Oddalenie skargi o wznowienie następuje gdy zgłoszona podstawa prawna nie ma miejsca lub też istnieje podstawa prawna, lecz nie ma wpływu na treść wydanego uprzednio wyroku. W świetle uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który przesądził, iż niekonstytucyjny przepis § 5 ust. 2 rozporządzenia w sposób istotny "determinował stan prawny w sprawie skarżących" nie można przyjąć, iż zgłoszona podstawa wznowienia nie miała wpływu na treść orzeczenia.
Dodatkowo podkreślenia wymaga to, że uwzględniona w omawianym zakresie skarga konstytucyjna, a następnie wyrok TK zostały wydane w tej sprawie, w której nastąpiło odrzucenie skargi kasacyjnej skarżących.
Oddalenie skargi o wznowienie postępowania sądowego, co nastąpiło postanowieniem NSA z 23 listopada 2006 r. niweczy skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenie z istoty rzeczy ma zapewniać ochronę konstytucyjnych wolności i praw jednostki. W tym zaś przypadku chodzi o prawo do sądu (art.
- 45) i możliwość poddania orzeczenia kontroli instancyjnej (art. 176 ust. 1 Konstytucji).
Ze względu na szczególną sytuację jaka zaistniała w tej sprawie (zasadna skarga konstytucyjna) oraz wniesienie skargi kasacyjnej w trybie art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) należało uchylić zaskarżone postanowienie i rozpoznać skargę kasacyjną na podstawie art. 282 § 2 ustawy p.p.s.a.