Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 lipca 2006 r. sygn. akt II SA/Sz 384/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę E. R. i J. Z. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta S. z dnia [...] nr [...], odmawiająca umorzenia kwoty [...] zł należnej z tytułu pożyczki uzyskanej przez E. R. z Funduszu Pracy w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził następująco:
Zgodnie z art. 18 ust. 4a i 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.), który to przepis ma zastosowanie w niniejszej sprawie w związku z art. 146 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.) starosta może, po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia, umorzyć w części lub w całości pożyczkę udzieloną z Funduszu Pracy na prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli:
- w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności;
- w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania;
- pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;
- wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności;
- przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne, zaś jeżeli za spłatę pożyczki odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, umorzenie może nastąpić, gdy okoliczności, o których mowa wyżej, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych.
Jak wynika z akt sprawy, zarówno E. R., jak i J. Z. uzyskują stały dochód, który umożliwia prowadzenie egzekucji, gdyż E. R. pozostaje w zatrudnieniu, zaś jego żona i J. Z. pobierają emerytury. Pozostałe osoby, które poręczyły pożyczkę, nie figurują obecnie w bazie Powiatowego Urzędu Pracy w S. jako osoby bezrobotne, co może wskazywać, iż również posiadają stałe źródła dochodów. W świetle więc cytowanego powyżej art. 18 ust. 4a i 4b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, brak jest po stronie solidarnie odpowiadających dłużników przesłanek umorzenia pożyczki, wystarczające jest bowiem stwierdzenie, iż jedna z osób zobowiązanych do spłaty pożyczki znajduje się w sytuacji materialnej umożliwiającej egzekucję długu, zaś kwestia, od którego z zobowiązanych oraz w jakiej wysokości będzie ściągany dług, badana będzie na etapie postępowania egzekucyjnego.
W postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie pożyczki badane jest wystąpienie po stronie dłużników przesłanek umorzenia długu, zaś przedmiotem orzekania nie jest wysokość kwoty pozostałej do spłaty, czy sposób naliczania oprocentowania wynikający z zawartej umowy pożyczki.
Reprezentowany przez adwokata z urzędu E. R. wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie i zarzucając:
naruszenie prawa materialnego - art. 18 ust. 4a pkt 2, 5 oraz ust. 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w zw. z art. 146 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy;
naruszenie prawa procesowego - art. 106 § 3 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez zaniechanie przeprowadzenia dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że samo stwierdzenie przez Sąd, że poręczyciele nie figurują w bazie Powiatowego Urzędu Pracy jako osoby bezrobotne nie jest wystarczającym powodem do uznania, że prowadzona przeciwko niemu egzekucja nie spowoduje pozbawienia ich niezbędnych środków utrzymania, że sytuacja skarżącego, wobec wykazanej w aktach egzekucji komorniczej przeciwko niemu może prowadzić do wniosku, że egzekucja pożyczki może go pozbawić niezbędnych środków utrzymania. Art. 106 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi daje Sądowi możliwość przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów, a takim dowodem byłoby uzyskanie informacji o stanie majątkowym skarżącego, a także pozostałych poręczycieli. Nieprzeprowadzenie dowodów spowodowało, że rozstrzygnięcie Sądu oparte zostało na niepełnym materiale dowodowym, co oznacza wskazane w punktach przepisy ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, gdyż mogłoby się okazać, że egzekucja tak co do pożyczkobiorcy, jak i poręczycieli pozbawi ich środków utrzymania, a wobec tego szczególne względy gospodarcze i społeczne przemawiałyby za umorzeniem należności.
J. Z. wniosła odpowiedź na skargę kasacyjną także, domagając się uchylenia zaskarżonego przez E. R. wyroku i podkreślając zasadność zarzutów jego skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Z mocy art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze tylko pod uwagę nieważność postępowania, co oznacza, że, jeśli nie ma nieważności postępowania, Naczelny Sąd może rozpoznać tylko te zarzuty, które zostały postawione. W niniejszej sprawie nie zachodzą przyczyny nieważności postępowania, a wobec tego można odnieść się tylko do naruszenia art. 18 ust. 4a pkt 2 i 5 oraz ust. 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) oraz naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a.
Z art. 18 ust. 4a pkt 2 i 5 ustawy o zatrudnieniu wynika, że starosta może umorzyć w całości lub części pożyczkę udzieloną z Funduszu Pracy na prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania (pkt 2), przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne, zaś zgodnie z ust. 4b okoliczności uzasadniające umorzenie powinny zachodzić co do wszystkich zobowiązanych, gdy za spłatę pożyczki odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik.
Z akt sprawy wynika, że pożyczkę, jaka została udzielona E. R. z Funduszu Pracy na prowadzenie działalności gospodarczej, poręczyło 5 poręczycieli, zaś odpowiedzialni za jej spłatę oprócz E. R. są 4 poręczyciele. Wynika z nich również, że 3 poręczycieli nie udzieliło odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji, co do ich sytuacji majątkowej, bowiem nie odbierają korespondencji kierowanej do nich. W takiej sytuacji należy zgodzić się z twierdzeniem skargi kasacyjnej, iż nie wiadomo czy okoliczności uzasadniające bądź nie, umorzenie pożyczki zachodzą wobec wszystkich zobowiązanych, albowiem nie zostały one w postępowaniu administracyjnym wyjaśnione, a co zostało skwitowane przez Wojewódzki Sąd stwierdzeniem, że skoro ci poręczyciele nie figurują w bazie jako bezrobotni, to może to wskazywać, iż posiadają źródła dochodów. Jest to wniosek na niczym nieoparty, niewynikający z materiału dowodowego sprawy, zatem nie wiadomo czy i jakie okoliczności wymienione w art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu zachodzą wobec poręczycieli odpowiedzialnych solidarnie z pożyczkobiorcą za spłatę.
Jeśli idzie o przesłankę umorzenia pożyczki, o której mowa w pkt 2 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu, tj. pozbawienia dłużników lub osób pozostających na jego utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania w wyniku egzekucji, to Sąd uznał, że sam fakt pozostawania w zatrudnieniu przez pożyczkobiorcę i pobieranie emerytury przez jego żonę, a także poręczycielkę J. Z. oznacza, iż przesłanka ta nie jest spełniona. Jednak tylko taka konstatacja nie jest wystarczająca, konieczne jest wykazanie, że przesłanka zachodzi lub nie, gdyż posiadane środki nie pozbawią dłużników niezbędnych środków utrzymania lub przeciwnie, pomimo stałego dochodu nie będzie on wystarczający na niezbędne utrzymanie w razie spłaty pożyczki. Tak więc mając na uwadze okoliczności sprawy należy uznać, że Sąd dokonał błędnej subsumcji art. 18 ust. 4a pkt 2 ww. ustawy.
Natomiast co do przesłanki wskazanej w pkt 5 ust. 4a, art. 18, to Wojewódzki Sąd w ogóle się do niej nie odniósł. Przepis ten nakazuje wykazanie w postępowaniu, że za umorzeniem lub przeciwko niemu przemawiają względy gospodarcze lub społeczne.
Pożyczka z Funduszu Pracy została udzielona E. R. na prowadzenie działalności gospodarczej, a z akt sprawy wynika, że ją podjął, prowadził, ale zmuszony był zlikwidować. Oceniając czy za umorzeniem przemawiają szczególne względu gospodarcze nie można nie wziąć tych okoliczności pod uwagę, a także odnieść się do przyczyn likwidacji działalności.
Z akt sprawy wynika ponadto, że wpłaty jakie zostały dokonane na poczet spłaty pożyczki, przewyższają jej kwotę, ale ich większa część została zaliczona na karne odsetki, jednak Sąd stwierdził, że przedmiotem orzekania nie jest ani wysokość kwoty pozostałej do spłaty, ani sposób naliczania oprocentowania. Jednak z takim stanowiskiem nie można się zgodzić, bowiem to są względy gospodarcze i społeczne, o których mowa w art. 18 ust. 4a pkt 5 ustawy o zatrudnieniu, a od których zaistnienia zależy umorzenie bądź nie pożyczki. Niedokonanie oceny w sprawie pod tym kątem narusza ten przepis.
Natomiast jeśli idzie o zarzut naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a. to nie można się z nim zgodzić, bowiem Sąd nie miał podstaw do uzupełnienia materiału dowodowego sprawy, gdyż nie ocenił jej nawet w świetle zgromadzonego w aktach sprawy, zatem przedwcześnie uznał, iż nie wystąpiły przesłanki do umorzenia pożyczki.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 i art. 250 P.p.s.a.