Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 29 stycznia 2008 r., II SA/Bd 983/07 oddalił skargę J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z [...] listopada 2007 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu stwierdził, że zgodne z prawem jest stanowisko organów administracji, iż skarżąca nie spełnia wszystkich warunków otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Wbrew twierdzeniu skarżącej, nie można uznać, iż przy określeniu podmiotu uprawnionego do otrzymania wspomnianego świadczenia należy wziąć pod uwagę treść art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r.; Nr 139, poz. 992; z późn. zm.) zwanej "u.ś.r.". Przepis ten wskazuje bowiem tylko osoby, które mogą złożyć wniosek, a nie osoby, które mogą dostać każde ze świadczeń wskazanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Interpretacja taka wynika nie tylko z samego brzmienia art. 23 ust. 1 u.ś.r., ale także z faktu, iż przepis ten został umieszczony w rozdziale 6 ustawy, zatytułowanym "Postępowanie w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych". Jest to zatem przepis proceduralny, a nie przepis materialny, określający warunki otrzymania świadczenia.
Przepisy określające warunki otrzymania konkretnych świadczeń rodzinnych zostały przez ustawodawcę wyodrębnione w poszczególnych rozdziałach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń opiekuńczych, będących świadczeniami rodzinnymi (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w art. 17 u.ś.r. Słusznie zauważyły organy administracji, iż w treści ustępu 1 tego przepisu ustawodawca nie przewidział możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi prawnemu, który zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. Taką możliwość mają tylko ojciec, matka, lub opiekun faktyczny. Skarżąca nie jest matką osoby, którą się opiekuje. Nawet dostrzegając, iż w związku z ustanowieniem danej osoby opiekunem prawnym, zakres jej obowiązków obejmuje także opiekę faktyczną, nie można przyjąć, że skarżącą jest "opiekunem faktycznym", o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak bowiem słusznie wskazały organy, ustawodawca w art. 3 pkt 14 u.ś.r. precyzyjnie określił, iż dla potrzeb rozstrzygania o prawie do świadczenia rodzinnego przez "opiekuna faktycznego" należy rozumieć tylko taką osobę, która nie tylko faktycznie opiekuje się dzieckiem, ale także wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Skarżąca nie spełnia tego warunku.
Od powyższego wyroku wniesiono skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości wraz z wnioskiem o zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z toczącym się przed Trybunałem Konstytucyjnym na wniosek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie sygn. akt II Sa/GD 262/06 z 21 marca 2007 r. postępowaniem dotyczącym zgodności art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polski, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.
W uzasadnieniu podniesiono, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, rażąco narusza przepisy prawa procesowego, a mianowicie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przez brak zawieszenia postępowania, mimo toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowania z wniosku WSA w Gdańsku, odnośnie zgodności art. 17 ust. 1 u.ś.r. z art. 32 ust 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim przepis prawa materialnego nie przyznaje prawa, do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko pełnoletnim członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stan faktyczny niniejszej sprawy jest bezsporny. J. G. jest opiekunem prawnym niepełnosprawnego członka swojej rodziny - liczącego lat obecnie [...] – S. H. (jest on zaliczony do I grupy inwalidzkiej, nie jest tez dzieckiem J. G.). Wymieniona została ustanowiona opiekunem prawnym S. H. orzeczeniem Sądu Rejonowego w N. n. N. w sprawie sygn. akt [...]. Dla potrzeb sprawowania właściwej opieki nad S. H., zmuszona była do wyrejestrowana się z ewidencji osób bezrobotnych w PUP w N. n. N., a to z tego względu, iż schorzenie, na jakie cierpi podopieczny, wymaga z jej strony jako opiekuna prawnego, (lecz i także faktycznego w innym rozumieniu, niźli to określono ustawą o świadczeniach rodzinnych), jedynego członka rodziny faktycznie całodobowej opieki nad nim.
Niewątpliwie, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie daje jej podstaw (przez swe brzmienie) do takiego świadczenia. W rozumieniu przepisów tej Ustawy, i tu w pełni, zgodzić się należy z orzeczeniem WSA w Bydgoszczy, nie spełnia ona kryterium określonego w/w przepisem. Tym niemniej należy stwierdzić, iż w takim brzmieniu przepis ten, zawężając krąg osób, które mogą ubiegać się o świadczenia pielęgnacyjne do rodziców dziecka względnie jego (dziecka) opiekunów faktycznych, (co jest także określone zawężająco przez przepis art. 3 pkt 14 u.ś.r. do osoby, która opiekuje się dzieckiem i jednocześnie wystąpiła z wnioskiem do Sądu Rodzinnego o jego przysposobienie), w sposób rażący jest niezgodny w ocenie skarżącego z przepisem art. 32 ust 1 Konstytucji RP. Jest bowiem jasne, iż J. G., nie opiekuje się "dzieckiem" (tj. osobą małoletnią), lecz niepełnosprawną osobą dorosłą. S. H. ze względu na swój stan nie może jednak samodzielnie, bez pomocy innej osoby w ogóle egzystować. Stąd też i J. G. nie może, wystąpić o przysposobienie S. H. do właściwego Sądu Rodzinnego (przysposobić w myśl art. 114 § 1 krio można tylko i wyłącznie osobę małoletnią - "dziecko"). Jej sytuacja osobista jest jednak taka, że faktycznie z uwagi na ubezwłasnowolnienie opiekuje się (z racji bycia członkiem rodziny S. H., jak i z racji bycia jego opiekunem prawnym) "dzieckiem" – S. H. (tak, bowiem należy traktować "ubezwłasnowolnionego całkowicie" - oczywiście w rozumieniu prawnym - przez pryzmat realizowania przez daną osobę jej praw podmiotowych), jak i jego rodziną. Zachodzi, zatem sprzeczność pomiędzy prawem podmiotowym wynikającym z w/w przepisu Konstytucji a przepisem Ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia.
Złożona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie w pełni odpowiada przedstawionym wymogom, ale jej mankamenty nie należą do tej kategorii, która powodowałaby, iż skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu. Podniesiony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzut niezgodności art. 17 ust. 1 u.ś.r. z art. 32 ust 1 Konstytucji RP jest trafny, co znajduje potwierdzenie w wyroku TK z 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07. Stwierdzono w nim, że przywołany przepis w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, od którego odprowadza się składkę na ubezpieczenie społeczne, osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526, ze zm.),
Z tych względów i biorąc pod uwagę, że w postępowaniu kasacyjnym nie stwierdzono naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów administracyjnych obu instancji.