Uzasadnienie
G. S. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 XII 2004 r. oddalającego jego skargę wniesioną na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] w sprawie zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej. Wymienioną decyzją Minister Obrony Narodowej uchylił własną decyzję Nr [...] z dnia [...] o zwolnieniu G. S. z zawodowej służby wojskowej z dniem 30 VI 2003 r. w części dotyczącej daty zwolnienia i jednocześnie określił nową datę zwolnienia na dzień 31 I 2004 r. Jednocześnie Minister utrzymał w mocy pozostałą część własnej decyzji z dnia [...]. Uzasadniając tę decyzję organ ustalił, że G. S. jako zawodowy oficer wojska w stopniu kapitana lotnictwa w ostatnim okresie, od dnia 9 III 2001 r. pełnił funkcję [...]. Bezpośredni jego przełożony, dowódca dywizjonu, dokonując okresowego opiniowania podwładnego, wystawił skarżącemu niedostateczną ocenę ogólną za okres służby od 1 IX 2001 r. do 31 VIII 2002 r. W związku z tym dowódca [...] Bazy Lotniczej wystąpił w dniu 3 III 2003 r. do Ministra Obrony Narodowej z wnioskiem o zwolnienie kpt.
G. S. z zawodowej służby wojskowej. Minister Obrony Narodowej wniosek ten uwzględnił na podstawie przepisu art. 76 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.).
Na decyzję MON z dnia [...] G. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił jej naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 12 § 1, 35 § 3 i 107 § 1 i § 2 K.p.a. przez naruszenie zasady szybkości i wnikliwości postępowania oraz wadliwe uzasadnienie tej decyzji (brak wnikliwego uzasadnienia stanu faktycznego i podania właściwej i wyczerpującej podstawy prawnej). Skarga zarzuciła również naruszenie przepisów art. 74 ust. 1 i art. 76 ust. 1 pkt 2 ustawy z 30 VI 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz § 122 pkt 1 i § 155 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 XII 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm.).
Skarżący podał, że zgodnie z § 85 ust. 2 powołanego rozporządzenia MON opinię okresową żołnierzowi zawodowemu można sporządzić wówczas, gdy zajmował on stanowisko służbowe co najmniej 1 rok. W okresie od 1 IX 2001 r. do 31 VIII 2002 r., za który została sporządzona dyskwalifikująca do służby opinia służbowa, G. S. wykonywał obowiązki [...] tylko do dnia 30 XI 2001 r., kiedy to został zawieszony w czynnościach w związku z wszczętym przeciwko niemu postępowaniem karnym. W okresie zawieszenia w czynnościach został odsunięty od wykonywania czynności na zajmowanym stanowisku służbowym, zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 4 IX 19997 r. o dyscyplinie wojskowej (Dz.U. Nr 141, poz. 944). Okres zawieszenia w wykonywaniu obowiązków służbowych ustał dopiero w dniu 31 VII 2002 r. Skarżący w okresie opiniowanym wykonywał więc własne obowiązki nie przez 1 rok, lecz tylko około 4 miesięcy i bezpośredni jego przełożony nie miał podstaw do wydania opinii okresowej, której skarżący nie odebrał i odmówił pod nią podpisu stwierdzającego zapoznanie się z tym dokumentem.
Minister Obrony Narodowej wnosił o oddalenie tej skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 22 XII 2004 r., oddalił skargę G. S.. Sąd stwierdził w uzasadnieniu wyroku, iż w sprawie nie doszło do zarzucanych skargą naruszeń prawa. Podstawą do zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej był przepis art. 76 ust. 1 pkt 2 ustawy z 30 VI 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Przepis ten przewiduje możliwość zwolnienia z zawodowej służby wojskowej żołnierza, jeżeli otrzymał on ogólną niedostateczną ocenę w opinii służbowej. Kapitan G. S. otrzymał taką ocenę w opinii za okres od 1 IX 2001 do 31 VIII 2002 r. Przy wydaniu tej opinii nie doszło do naruszenia przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 19 XII 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych, w szczególności § 85 tego rozporządzenia pozwalającego na sporządzenie opinii, jeżeli żołnierz zajmował stanowisko służbowe przez okres co najmniej 1 roku.
Przepis § 85 ust. 1 tego rozporządzenia pozwala na skrócenie okresu opiniowania do 6 miesięcy. G. S. wykonywał funkcję [...] od dnia 9 III 2001 r. do dnia 30 XI 2001 r. a następnie od 1 VIII do 31 VIII 2002 r. W okresie zawieszenia w wykonywaniu czynności służbowych (od 30 XI 2001 do 31 VII 2002 r.) nie wykonywał wprawdzie obowiązków związanych ze stanowiskiem, na które został powołany, lecz pełnił służbę wykonując czynności zlecone przez przełożonego. Przełożony miał więc podstawy do wydania opinii służbowej, której opiniowany nie zakwestionował w przewidzianym przepisami trybie. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził też, że przestępstwo, za które skarżący został prawomocnie skazany, nie licuje z honorem członka korpusu oficerów zawodowych i mogło być podstawą do zwolnienia skarżącego ze służby wojskowej.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. S., zastąpiony przez pełnomocnika wniósł skargę kasacyjną. Wyrokowi temu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 76 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 VI 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z przepisami § 79 ust. 1, § 81, § 83 ust. 1 i § 85 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 XII 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów. Skarżący podniósł, iż będąca podstawą do zwolnienia go ze służby wojskowej opinia służbowa wystawiona przez majora D. narusza wymienione wyżej przepisy, czego jednak nie dostrzegł Sąd I instancji. Podniósł następnie, iż za ten sam okres jego przełożony wydał dwie różne opinie, co świadczy o jego nierzetelnym podejściu do obowiązku opiniowania podwładnego. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną przełożony skarżącego nie miał podstaw do wydania opinii, bowiem przez większą część okresu objętego tą opinią opiniowany z powodu zawieszenia w wykonywaniu obowiązków nie wykonywał własnych obowiązków służbowych.
Podstawą do zwolnienia ze służby była więc nierzetelna opinia, czego jednak nie uwzględnił WSA przy rozpoznawaniu sprawy. Nadto Sąd odwołał się do faktu, który nie był podstawą zwolnienia, to jest skazania skarżącego wyrokiem sądu wojskowego. W związku z tymi zarzutami wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
Przedstawiciel Ministra Obrony Narodowej wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej podając, iż kwestionuje ona negatywną opinię służbową, do czego jednak służyła skarżącemu droga służbowa, z której on nie skorzystał.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna G. S. oparta jest, między innymi, na podstawie w postaci zarzutu naruszenia prawa materialnego, to jest przepisu art. 76 ust. 1 pkt 2 ustawy z 30 VI 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.). Przepis ten stanowi, że żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania niedostatecznej oceny ogólnej w opinii służbowej. Naruszenie przepisu prawa materialnego stanowiące podstawę skargi kasacyjnej może polegać albo na jego błędnej wykładni albo niewłaściwym zastosowaniu (błąd subsumcji) – p. art. 174 pkt 1 ustawy z 30 VIII 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga kasacyjna nie wykazała żadnego naruszenia podanego przepisu. Skoro bowiem skarżący otrzymał za okres swojej służby wojskowej od dnia 1 IX 2001 r. do 31 VIII 2002 r. ogólną ocenę niedostateczną w opinii służbowej (czego on nie kwestionuje), to istniała podstawa faktyczna do zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej. Ani więc sposób zastosowania tego przepisu ani wykładnia jego treści nie budzą uzasadnionych wątpliwości.
Skarga kasacyjna zarzuca nadto naruszenie wielu przepisów zawartych w wykonawczym w stosunku do ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych rozporządzeniu Ministra Obrony narodowej z dnia 19 XII 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm.), to jest §§ 79, 81, 83 i 85 tego rozporządzenia. Przepisy te regulują postępowanie a także merytoryczną treść służbowej opinii wydawanej żołnierzom zawodowej służby wojskowej przez ich przełożonych. Opinia z oceną ogólną niedostateczną wydana na podstawie tych przepisów stanowiła podstawę do zwolnienia skarżącego ze służby wojskowej.
Dlatego kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej sąd kontrolą swoją obejmuje też prawidłowość zastosowania przepisów regulujących zasady obowiązujące przy wydawaniu takiej opinii. Sąd administracyjny nie był jednak władny oceniać samodzielnie sposobu wykonywania służby wojskowej przez skarżącego i kwestionować oceny niedostatecznej zawartej w jego opinii okresowej. Wystawiona ocena nie podlega kontroli sądu, bowiem prawo oceny żołnierza zawodowego jest atrybutem jego przełożonego, podobnie jak oceny na egzaminach na studiach (por. wyrok NSA z 2 XII 1994 r. I SA 1636/94, publ. ONSA 1995, nr 4, poz. 176) czy wyniki postępowania kwalifikacyjnego dla nauczycieli (por. uzasadnienia wyroków NSA wydanych w sprawach II SA 2815/01 i II SA 110/02, niepubl.). Przy wydawaniu opinii służbowych żołnierzom zawodowym przepisy przewidują (p. § 87 wym. wyżej rozporządzenia z 19 XII 196 r.) szczegółowy tryb odwoławczy.
Treść wydanej opinii może być zweryfikowana przez specjalną komisję powołaną z żołnierzy zawodowych posiadających stopień wojskowy co najmniej równy stopniowi wojskowemu posiadanemu przez żołnierza, który nie zgodził się z wydaną mu opinią i złożył od niej odwołanie. Na podstawie wniosków tej opinii przełożony rozpatrujący odwołanie może utrzymać opinię w mocy, dokonać jej zmiany lub uzupełnienia albo uchylić ją i wydać nową (§ 87 ust. 5).
Jest w sprawie bezsporne, że G. S. odmówił przyjęcia opinii wystawionej mu przez przełożonego majora D. i nie skorzystał z trybu odwoławczego przewidzianego w przepisach § 87 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 19 XII 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych. Należy podzielić zajęte w sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanowisko, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż przy wydaniu skarżącemu opinii służbowej z ogólną oceną niedostateczną doszło do naruszenia przepisów. Przede wszystkim jednak należy stwierdzić, iż wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w sprawie mamy do czynienia z jedną, a nie dwiema, opiniami służbowymi wystawionymi skarżącemu za ten sam okres od 1 IX 2001 do 31 VIII 2002 r. Opinia ta znajduje się na k. 70 akt osobowych skarżącego. Dlatego nie można uznać za opinię służbową a jedynie za projekt takiej opinii jednego z dwóch dokumentów złożonych przez skarżącego w postępowaniu sądowym przed WSA w Warszawie.
Zarzuty naruszenia wskazanych skargą kasacyjną przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 XII 196 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 7, poz. 38 ze zm.) są nieuzasadnione. Zgodnie z § 79 ust. 1 tego rozporządzenia opinia powinna był oparta na rzetelnej i obiektywnej ocenie wykonywania przez żołnierza zadań służbowych. Opinia powinna obejmować informacje i oceny wskazane przepisem § 83 ust. 1 wymienionego rozporządzenia i powinna być sporządzona przez bezpośredniego przełożonego, któremu żołnierz podlegał co najmniej 1 rok. Okres ten może być jednak skrócony do 6 miesięcy, jeżeli przełożony uzna, że jest w stanie sporządzić opinię okresową spełniającą wymogi wskazane w § 79.
Z zebranego w sprawie materiału wynika, iż G. S. został powołany na stanowisko [...] w dniu 9 III 2001 r. Obowiązki z tym związane wykonywał do dnia 30 XI 2001 r., kiedy to – w związku z wszczętym przeciwko niemu postępowaniem karnym – został zawieszony w pełnieniu obowiązków. W dalszym ciągu jednak wykonywał inne, doraźnie powierzone mu obowiązki służbowe i bezpośrednio podlegał swemu bezpośredniemu przełożonemu majorowi D. Stan taki trwał do dnia 31 VIII 2002 r., kiedy to – wobec zakończenia sprawy karnej – przywrócono go do pełnienia obowiązków [...]. Z faktów tych wynika, iż major D. był bezpośrednim przełożonym skarżącego co najmniej przez okres 18 miesięcy i miał podstawy do wydania okresowej opinii służbowej.
Skarżący nie wykazał też, by opinia ta naruszała obowiązujące przepisy, w szczególności zawarte w § 79, 81 i 83 powoływanego wyżej rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 19 XII 1996 r., to jest by była nierzetelna lub nieobiektywna albo nie zawierała wymaganych informacji czy ocen.
Dlatego na mocy art. 184 ustawy z dnia 30 VIII 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.