Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 30 września 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 510/21) - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 30 marca 2021 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 15 lutego 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania J. J. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem – Ł. J..
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, J. J. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku (cyt.): "naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego."
W oparciu o powyższy zarzut, skarżąca kasacyjnie wnosiła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 329 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.
Rozpoznawana skarga kasacyjna została oparta na jednym tylko zarzucie, to jest zarzucie naruszenia przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Tak sformułowany zarzut okazał się jednak - w realiach przedmiotowej sprawy - całkowicie chybiony.
Przypomnieć bowiem trzeba, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 30 marca 2021 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 15 lutego 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem -. J., za prawidłowe uznał stanowisko organów administracji, iż w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz.111 ze zm.) w postaci posiadania przez stronę ustalonego prawa do emerytury i – co istotne - pobierania tego świadczenia.
Podkreślić jednak równocześnie trzeba, że Sąd Wojewódzki opowiedział się za ostatnio prezentowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem, który dopuszcza odstąpienie od jasnych rezultatów wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (a która uniemożliwiałaby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie) na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Potrzeba takiego działania, jak podkreślał bowiem Sąd I instancji, wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a omawianej ustawy, która wskazywałaby na wyeliminowanie z kręgu osób spełniających przesłankę wymienioną w art. 17 ust. 1 ustawy (sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie naruszałaby więc, zdaniem Sądu, konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Sąd Wojewódzki wywodził zatem, że brak było przekonujących argumentów, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, które polegało by na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów, mających ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto akcentował, iż pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że cel przyznawania tego świadczenia nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.
Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, iż Sąd Wojewódzki nie dokonał wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób wskazany w zarzucie kasacyjnym. Wręcz przeciwnie, w przywołanych motywach podjętego rozstrzygnięcia Sąd I instancji zwracał uwagę na konieczność odstąpienia od językowej wykładni ww. przepisu (którego literalne brzmienie wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, kiedy osoba sprawującą opiekę ma - tak jak w niniejszej sprawie - ustalone prawo do emerytury) i uwzględnienie rezultatów pozostałych rodzajów wykładni dopuszczających (ze względu na relacje między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do innych świadczeń wymienionych w tym przepisie.
W tej sytuacji zatem – zdaniem składu orzekającego - niezrozumiałe całkiem było zarzucanie Sądowi Wojewódzkiemu, iż wadliwie przyjął, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Podkreślić w tym miejscu także trzeba, że zaprezentowana w zaskarżonym wyroku wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nie tylko zgodna z dominującą aktualnie linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale też - czego zdaje się nie dostrzegać autor skargi kasacyjnej - z intencją samej strony występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taką interpretacją omawianego przepisu opowiada się również skład orzekający w niniejszej sprawie.
Z tych też przyczyn podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych był wadliwy i jako taki nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Na marginesie sprawy należy jednocześnie wyjaśnić, że pomimo przyjętej przez Sąd Wojewódzki wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniającej de facto skarżącą do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bezpośrednią przyczyną oddalenia skargi była niekwestionowana w skardze kasacyjnej okoliczność braku złożenia wniosku przez wnioskodawczynię o zawieszenie prawa do pobierania emerytury.
Odnośnie sposobu realizacji przyjętej wykładni ww. przepisu, Sąd Wojewódzki wskazał, że mając na uwadze wyrażoną w art. 27 ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną, w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może natomiast zrealizować przez złożenie do organu rentowego, na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.), wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Jak podkreślił bowiem Sąd I instancji, wyboru między emeryturą a świadczeniem pielęgnacyjnym nie można utożsamiać ze złożeniem jedynie oświadczenia o wyborze któregoś z tych świadczeń lub ze złożeniem jedynie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym pobieraniu emerytury. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego musi być uzewnętrzniony poprzez złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury do organu rentowego (czyli innego niż organ właściwy w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego). Emerytura jest bowiem prawem niezbywalnym a zatem jedynie osoba uprawniona do emerytury może taki wniosek złożyć, a co wyraźnie wynika z treści art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Odnosząc zatem te rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy, Sąd Wojewódzki podnosił, że skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, mimo świadomości, iż konieczne w niniejszym przypadku było zaprzestanie pobierania przez nią świadczenia emerytalnego, takiego wniosku jednak nie złożyła (i to przez cały czas trwania postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego). Jak podkreślił zatem Sąd Wojewódzki w rozpatrywanej sprawie nie doszło do sytuacji, w której na skutek złożonego przez skarżącą wniosku, nastąpiło zawieszenie wypłacania pobieranej przez nią emerytury.
Zdaniem składu orzekającego, powyższe stanowisko Sądu Wojewódzkiego było w pełni uprawnione. Na skutek bowiem braku złożenia przez skarżącą organowi emerytalnemu oświadczenia, w którym strona wyraziłaby wolę zawieszenia jej prawa do emerytury, w istocie rzeczy nie można było mówić, że skarżąca dokonała wyboru świadczenia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Nadal bowiem pozostawała uprawniona do pobierania przysługującej jej emerytury.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i - na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.