Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – uwzględniając skargę E. W. – wyrokiem z dnia 31 stycznia 2006 r. II SA/Lu 1002/05 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] [...], którą odmówiono skarżącej przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, dlatego że w roku 2004 poprzedzającym okres zasiłkowy dochód miesięczny rodziny w przeliczeniu na osobę wynosił 1 461,32 zł i przekraczał kwotę określoną w art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 25 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), tj. 583 zł.
Obydwa organy bowiem – poza dochodami z pracy zawodowej męża skarżącej (27 121,75 zł) – uwzględniły ponadto dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 18,48 ha przeliczeniowych (tj. 194 zł miesięcznie z 1 ha przeliczeniowego, łącznie w 2004 r. 43 021,44 zł), uznając, że nie znajduje zastosowania art. 5 ust. 8a pkt 1 powołanej ustawy, gdyż gospodarstwo oddano w dzierżawę na 10 lat umową notarialną z dnia 3 czerwca 2004 r., jednak umowa nie została zawarta w celach emerytalnych.
Sąd uznał natomiast, że umowa, o którą chodzi w sprawie, spełnia ustawowe warunki, gdyż została zawarta "stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników", tj. zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) i "brak jest podstaw do wymagania jeszcze jednego warunku, jakim byłoby niewyrażone w tekście spełnienie celu umowy (uzyskanie prawa do emerytury lub renty) lub też, tym bardziej, samo uzyskanie tego prawa".
Sąd uchylił decyzje obydwu organów ze wskazaniem, aby w dalszym postępowaniu ponownie ustalono dochód rodziny za 2004 r., jednak z uwzględnieniem – zamiast dochodu z gospodarstwa rolnego – dochodu z czynszu dzierżawnego w okresie obowiązywania umowy dzierżawy.
Wnosząc skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako jej podstawę przytoczyło "naruszenie prawa materialnego art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) poprzez przyjęcie, że regulacja zawarta w powołanym przepisie odwołująca się do umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników odnosi się tylko do formy i sposobu zawarcia takiej umowy i na podstawie tego przepisu brak jest podstaw do badania celu zawarcia umowy dzierżawy".
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że w świetle art. 28 ust. 4 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników – wydzierżawiającym może być wyłącznie emeryt lub rencista.
W uzasadnieniu podniesiono również, że należy badać cel zawarcia umowy dzierżawy, gdyż z przywileju zawarcia umowy dzierżawy może skorzystać tylko osoba posiadająca prawo do emerytury lub renty rolniczej, jako strona wydzierżawiająca, oraz osoby wymienione w przepisie (pod literami a–d) jako dzierżawcy, umowa zaś między tymi podmiotami "jest dowodem na to, że umowa dzierżawy została zawarta w celu zaprzestania działalności rolniczej przez osobę wydzierżawiającą, w celu uzyskania przez tę osobę świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zatem badanie celu zawarcia takiej umowy jest rzeczą bardzo istotną".
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono ponadto, że – wg sądu – umowa dzierżawy powinna mieć formę aktu notarialnego, oraz iż przedstawiona w sprawie umowa nie została zgłoszona do ewidencji gruntów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna – chociaż błędnie dopatruje się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądu o konieczności zachowania dla umowy dzierżawy formy aktu notarialnego, oraz w sprzeczności z dokumentami przedstawionymi w postępowaniu sądowym utrzymuje, że umowa dzierżawy nie została zgłoszona do ewidencji gruntów – ma usprawiedliwioną podstawę, gdyż trafnie zarzuca naruszenie art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rolniczych.
Jak o tym mowa w powołanym przepisie, ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego.
Stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, zatem zgodnie z tymi przepisami, tj. z art. 28 ust. 4 pkt 3 lit. a–d ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowi, iż uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie pisemnej umowy zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym oraz małżonkiem zstępnego lub pasierba albo osoby pozostającej z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym.
Umowa dzierżawy zatem, stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w tych przepisach, w świetle których wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista.
Wydzierżawiający to emeryt lub rencista w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, dlatego że wypłata emerytury lub renty rolniczej ulega zawieszeniu, jeżeli emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą (art. 28 ust. 1), natomiast zawarcie przez emeryta lub rencistę umowy dzierżawy pozwala na uznanie, iż zaprzestał tej działalności (art. 28 ust. 4).
Umowa dzierżawy, stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest zawierana w celu wykazania, że działalność rolnicza ustała, lecz badanie celu umowy nie jest zadaniem organów prowadzących postępowanie administracyjne, gdyż cel umowy nie wymaga ustaleń, jeżeli – przy zachowaniu pozostałych warunków – wydzierżawiającym jest emeryt lub rencista.
Stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, a więc bez żadnych odstępstw, stąd nie znajduje uzasadnienia prawnego wynikające z zaskarżonego wyroku przekonanie, że – dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych – wydzierżawiającym może być każdy, kto ma gospodarstwo rolne, nie zaś wyłącznie emeryt lub rencista rolniczy.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na mocy art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylając zaskarżony wyrok oraz oddalając skargę – gdyż dochód rodziny skarżącej przekracza ustawowe kryterium –lecz zarazem uznając, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 207 § 2 powołanej ustawy i dlatego odstąpiono od obciążenia E. W. zwrotem kosztów postępowania kasacyjnego.