Uzasadnienie
K.K., D.K. i M.K. w skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1489/16, zawarli wniosek o wyłączenie sędziów NSA: Joanny Runge-Lissowskiej i Jolanty Rudnickiej.
Uzasadniając wniosek o wyłączenie sędziów podnieśli, że w sprawie zachodzi okoliczność, o której mowa w art. 18 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej, jako: "P.p.s.a."), gdyż wskazani sędziowie brali udział w wydaniu wyroku w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie o sygn. akt I OSK 1133/10. Gdyby jednak Sąd uznał, że okoliczność ta nie zachodzi, skarżący kasacyjnie wnieśli o wyłączenie wskazanych sędziów na podstawie art. 19 P.p.s.a., gdyż ich zdaniem istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w niniejszej sprawie, polegającą na takim stosunku emocjonalnym tych sędziów do skarżących, że sędziowie ci dopuszczają się wykładni przepisów prawa powszechnie obowiązującego sprzecznie z ich literalnym brzmieniem, sprzecznie z logiką instytucji kurateli absentis, sprzecznie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i wreszcie sprzecznie ze stanowiskiem doktryny w tym przedmiocie, a taka nieuprawniona wykładnia contra legem i do tego jeszcze spoza zakresu przedmiotowego orzekania sądów administracyjnych, co najmniej znacząco utrudnia i przewleka dochodzenie przez skarżących przysługujących im roszczeń. W ocenie skarżących kasacyjnie, sędziowie NSA: Joanna Runge-Lissowska i Jolanta Rudnicka przez swój skrajnie negatywny stosunek do skarżących oraz - jak się wydaje emocjonalne zaangażowanie - nie gwarantują nie tylko sprawiedliwego ale i obiektywnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Sędziowie: Joanna Runge-Lissowska i Jolanta Rudnicka, złożyły pisemne oświadczenia, że po ich stronie nie zachodzą przesłanki, które mogłyby wywoływać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 18 § 1 P.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3).
Jednocześnie zgodnie z treścią art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Celem instytucji wyłączenia sędziego jest eliminacja wszelkich przyczyn, które mogłyby skutkować pojawieniem się jakichkolwiek wątpliwości, co do bezstronności sędziego przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy. Instytucja ta ma zapewnić jak najpełniejszą realizację zagwarantowanego, między innymi na gruncie Konstytucji RP, prawa do sądu, poprzez stworzenie warunków umożliwiających każdemu rozpatrzenia jego sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy.
W przypadku wyłączenia sędziego konieczne jest zatem wskazanie konkretnych okoliczności, czy to wymienionych enumeratywnie w art. 18 P.p.s.a., czy też innych, z których wynika, że istnieją wątpliwości co do bezstronności tego sędziego zgodnie z treścią art. 19 P.p.s.a.
W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1489/16 oddalający skargę K.K., D.K. i M.K. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia żądanej treści.
Z kolei w sprawie o sygn. akt I OSK 1133/10 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie m.in. s. NSA Joanna Runge-Lissowska i s. NSA Jolanta Rudnicka oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 921/09 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu.
Mając na uwadze ustalony stan faktyczny oraz treść zgłoszonego wniosku o wyłączenie sędziów, stwierdzić należy, że wniosek jest niezasadny, gdyż przywołane we wniosku okoliczności nie pozostają w związku z żadną z ustawowych przyczyn wyłączenia wskazanych w treści art. 18 P.p.s.a. Tym samym udział sędziów NSA Joanny Runge-Lissowskiej i Jolanty Rudnickiej w wydaniu wyroku w sprawie o sygn. akt I OSK 1133/10, nie uzasadnia wyłączenia ich od orzekania w sprawie o sygn. akt I OSK 602/17.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zachodzi także sytuacja wyłączenia wskazanych sędziów na podstawie art. 19 P.p.s.a. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym jest, że w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu strony. Ponadto musi ona w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć ona jedynie charakteru potencjalnego. W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie powinna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne, również dla obiektywnego obserwatora, wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Dodatkowo w judykaturze zwraca się uwagę na to, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2008 r. sygn. akt II FZ 60/08, z dnia 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OZ 340/14 i z dnia 10 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 130/12 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2003 r. sygn. akt SNO 32/00). W konsekwencji instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podniesione przez stronę okoliczności nie stanowią wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziów stosownie do treści art. 19 P.p.s.a. Wnioskodawcy nie wykazali bowiem, aby pomiędzy nimi a sędziami, o wyłączenie których wnosili, istniał, jakiś szczególny stosunek osobisty mogący być źródłem wątpliwości co do ich bezstronności lub mogący mieć wpływ na obiektywne orzekanie w niniejszej sprawie. Taką okolicznością nie może być w szczególności subiektywne przeświadczenie stron co do istnienia emocjonalnego (negatywnego) stosunku danego sędziego do strony postępowania czy też ogólnikowe zarzuty braku zaufania do danego sędziego. Podstawą do wyłączenia sędziego nie może również być fakt skrajnego niezadowolenia z wydanego w przeszłości przez konkretnego sędziego wyroku. Krytyka orzecznictwa Sądu i poglądów wyrażanych w orzeczeniach nie może stanowić przyczyny uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego. Co więcej, ustawodawca w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie przewidział środków odwoławczych od orzeczeń (zarówno wyroków jak i postanowień) Naczelnego Sądu Administracyjnego. Orzeczenia tego Sądu stają się prawomocne z chwilą ich wydania i nie przysługują od nich żadne środki odwoławcze. Zgodnie z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Zauważyć również należy, że zgodnie z art. 22 § 2 P.p.s.a. wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez wszystkich sędziów, których wniosek dotyczy. Sędziowie objęci wnioskiem K.K., D.K. i M.K., złożyli wymagane oświadczenia, wskazując, że wobec nich nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 19 P.p.s.a. Prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości. W niniejszej sprawie wnioskodawcy nie przedstawili jakichkolwiek dowodów dyskredytujących prawdziwość oświadczeń złożonych przez sędziów objętych wnioskiem.
Z powyższych względów wniosek o wyłączenie wskazanych sędziów nie zasługiwał na uwzględnienie, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.