Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 22 lutego 2006 r., sygn. II SA/Gd 276/04 po rozpoznaniu sprawy ze skarg E. i E. Ł., A. P. oraz W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nabycia prawa własności nieruchomości.
W uzasadnieniu wyroku przedstawiona następujący stan sprawy i ocenę prawną:
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia przez użytkowników wieczystych tj. E. i E. Ł. udziału 43/100 części, związanego z własnością lokalu nr 2, objętego księgą wieczystą KW Nr 27298, W. P. i A. P. po ½ części z udziału 57/100 części nieruchomości, związanego z własnością lokalu nr 1, objętego księgą wieczystą KW 27297- prawa własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], a stanowiącej działkę nr 728, o pow. 635 m2, dla której to nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta KW Nr 27296. Organ stwierdził, że A. P. nie legitymowała się prawem współużytkowania wieczystego nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r., gdyż stała się współużytkownikiem wieczystym po zmarłym w dniu 27 lipca 1999 r. ojcu Z. S. P..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. po rozpatrzeniu odwołania E. i E. Ł. oraz W. i A. P. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] podzielając w całości faktyczne i prawne podstawy jej rozstrzygnięcia. Kolegium zaakcentowało okoliczność, że musi być tożsamość osób, które zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dniu 24 października 2001 r. były współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości..
W skardze do Sądu współużytkownicy wieczyści podnieśli, że A. P. od chwili nabycia przedmiotowej nieruchomości zamieszkiwała wraz ze swoim ojcem i pozostałymi użytkownikami, a zatem była współużytkownikiem nieruchomości w obu tych datach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał skargę za uzasadnioną, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Sąd stwierdził, że z obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 1 ust.1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości wynika, że brak było podstaw prawnych do nieodpłatnego przekształcenia dotychczasowego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Było to konsekwencją zmiany wprowadzonej do ustawy w dniu 16 lipca 2003 r. art.15 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. Nr 64 poz. 592) W przepisie art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r., po dokonanej poprawce pominięto słowa " nieodpłatnie".
Z przepisu art. 1 ust. 2 tej ustawy wynika, że uprawnienie do przekształcenia dotychczasowego prawa użytkowania wieczystego lub współużytkowania wieczystego dotyczy również osób fizycznych będących następcami prawnymi osób, o których mowa w ust.1. Skoro A. P. jest następcą prawnym jednego za współużytkowników wieczystych tej nieruchomości w dniu 26 maja 2990 r., to jako spadkobierczyni ojca przysługiwało jej prawo ubiegania się o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W obowiązującym wówczas stanie prawnym przekształcenie to mogło nastąpić tylko odpłatnie.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę kasacyjną wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zarzucając naruszenie prawa materialnego, przepisu art. 1 ust.1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zawarte w art. 1 ust. 1 określenie podmiotu uprawnionego do nabycia prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości jako osoby fizycznej będącej w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikiem wieczystym nieruchomości nie zawiera wymogu tożsamości użytkownika wieczystego w obu tych datach.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przepis art. 1 ust. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości był jasny i do jego interpretacji wystarczyła wykładnia gramatyczna. W sposób jednoznaczny i bezsporny określał krąg podmiotów uprawnionych do nabycia w trybie ustawy z 2001 r. prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości. Określenie zakresu czasowego poprzez wskazanie dwóch lat dziennych (wyraźnie określonej- 26 maja 1990 r. i dookreślonej poprzez dzień wejścia w życie ustawy, czyli 24 października 2001 r.) i połączenie ich spójnikiem " oraz " jednoznacznie wskazuje, że chodzi o użytkownika wieczystego, któremu prawo to przysługiwało zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dniu 24 października 2001 r. W konsekwencji, wskazanym w ust. 2 tego przepisu następcą prawnym osoby, o której mowa w ust. 1 mogła być tylko ta osoba, która nabyła prawo użytkowania wieczystego po dniu 24 października 2001 r., od osób które spełniały przesłanki do nabycia prawa własności w trybie art. 1 ust.1 ustawy.
Dodatkowo w skardze kasacyjnej podniesiono, że obowiązujące w dacie wydania obu decyzji przepisy ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości oraz rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 25 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowego trybu wydawania decyzji o nabyciu przez użytkowników lub współużytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości nie zawierały ani podstawy prawnej ani zasad ustalania odpłatności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku i merytoryczne rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209 z późn. zm.) wprowadziła możliwość nabycia nieodpłatnego przez użytkowników wieczystych będącymi osobami fizycznymi prawa własności nieruchomości. Początkowo dotyczyło to tylko użytkowników wieczystych określonych rodzajowo nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego objętych działaniem dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na terenie Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46 poz. 340 z późn. zm.), i to pod warunkiem złożenia wniosku w ściśle zakreślonym terminie (art. 1 ust. 1 ustawy).
Następnie w wyniku dokonanych w roku 2002 i 2003 nowelizacji ustawy, objęła ona swoim zasięgiem terytorium całego kraju, a złożenie stosownego w tym względzie wniosku nie jest już ograniczone żadnym terminem. Nabycie prawa własności w trybie omawianej ustawy przysługuje również następcom prawnym osób, które były użytkownikami wieczystymi nieruchomości w okresie o jakim jest mowa w art.1 ust. 1 ustawy. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że omawiana ustawa miała na celu stworzenie możliwości uwłaszczenia dla stosunkowo szerokiego kręgu użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi.
Biorąc te kryteria pod uwagę i stosując wykładnię celowościową art.1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. należy stwierdzić, że z omawianego uprawnienia mogą skorzystać następcy prawni osób wymienionych w art. 1 ust.1 tej ustawy, którzy sami lub łącznie z poprzednikami prawnymi byli użytkownikami wieczystymi nieruchomości w okresie od 26 maja 1990 r. do 24 października 2001 r..
Przedstawione stanowisko jest zgodne z dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 410/05 oraz wyrok z dnia 29 listopada 2004 r., sygn. akt OSK 804/04). Z orzecznictwa tego wynika, że na następców prawnych w przypadku sukcesji uniwersalnej (art. 922 k.c.) mogą również przejść, oprócz praw i obowiązków majątkowych spadkodawcy, prawa i obowiązki, które mogą powstać w związku z określonymi zdarzeniami. Prawo do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jest niewątpliwie prawem podmiotowym majątkowym, podlega zatem dziedziczeniu (art. 922§ 1 k.c.). Przyjęcie poglądu, że regulacja zawarta w art. 1 ust. 2 omawianej ustawy dotyczy tylko następców prawnych, którzy nabyli prawo użytkowania wieczystego po dniu 24 października 2001 r. byłaby regulacją zbędną. Taka sytuacja nie mogłaby wystąpić, biorąc pod uwagę obowiązująca w legislacji zasadę racjonalnego ustawodawcy.
Z tych względów należy uznać, że w przypadku gdy użytkownik wieczysty, dla którego w dniu 29 maja 1990 r. rozpoczął się okres, który kończy dzień wejścia w życie omawianej ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. umrze przed dniem wejścia w życie ustawy, to w jego miejsce wstępują spadkodawcy będący z mocy prawa kontynuatorami jego praw związanych z wykonywaniem prawa użytkowania wieczystego w omawianym okresie.
W związku z tym, za prawidłowy należy uznać pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, że spadkobierca osoby fizycznej, która w dniu 26 maja 1990 r. była użytkownikiem wieczystym nieruchomości określonej w ustawie (a zmarła przed dniem wejścia w życie ustawy), będąc kontynuatorem jej praw w zakresie użytkowania wieczystego, spełnia warunki do uzyskania z mocy prawa własności nieruchomości, jeżeli w dacie wejścia w życie ustawy była użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości.
Ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych własności nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzji z dnia [...] w art. 1 ust.1 określała przesłanki podmiotowe i przedmiotowe jakie musiały być spełnionego do nabycia przez użytkownika (współużytkownika) wieczystego z mocy prawa własności nieruchomości. Jedną z tych przesłanek było legitymowanie się przez wnioskodawcę prawem do użytkowania wieczystego do nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dacie wejścia w życie w/w ustawy w dniu 24 października 2001 r. Chodzi tu o ciągłość podmiotową w osobie użytkownika wieczystego w tych dwóch datach. Nie ulega wątpliwości, że nabycie z mocy prawa własności nieruchomości przysługiwało użytkownikowi (współużytkownikowi) wieczystemu, który spełniał wszystkie przesłanki z art. 1 ust.1 ustawy, bądź zgodnie z ust. 2 tego przepisu jego następcy prawnemu.
Nie można podzielić natomiast stanowiska Sądu I instancji, że w dacie wydania zarówno decyzji przez organ pierwszej jak i drugiej instancji brak było podstaw prawnych do nieodpłatnego przekształcenia dotychczasowego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości stanowił, że osoby fizyczne będące w dniu wejścia w życie użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. Zmiana z dniem 16 lipca 2003 r. treści art.1 ust. 1 omawianej ustawy (przez art. 15 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego Dz.U. Nr 64 poz. 592) i pominięcie słowa " nieodpłatnie" nie może stanowić podstawy do uznania braku podstaw prawnych do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości skoro nabycie własności nieruchomości następowało z mocy prawa, a więc nieodpłatnie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, co na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi uzasadniało oddalenie skargi kasacyjnej.