Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dna 30 czerwca 2022 r. sygn. III SA/Kr 344/22 oddalił skargę B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 3 stycznia 2022 r., sygn. akt SKO.AL./4112/35/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązań z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. dz. U. z 2021 r., poz. 977 ze zm., dalej: u.p.o.u.a."). Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności, Sąd nie ocenia decyzji z punktu widzenia jej słuszności.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że bezsporna w niniejszej sprawie jest trudna sytuacja rodzinna, majątkowa i zdrowotna skarżącej. Sporna natomiast jest ocena, czy sytuacja skarżącej uzasadnia zwolnienie z choćby części zobowiązań związanych ze zwrotem świadczeń na rzecz funduszu alimentacyjnego.
Skargę kasacyjną od wyroku wywiodła B. B. podnosząc zarzuty:
- 1. naruszenia przepisów prawa materialnego:
- a) art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez błędne przyjęcie jakoby w stanie faktycznym sprawy nie występowały żadne szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności ze względu na sytuację majątkową i rodzinną Skarżącej;
- 2. naruszenia przepisów postępowania, mających wpływ na treść orzeczenia:
- a) art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, pomimo wniosku skarżącej o wyznaczenie terminu rozprawy i umożliwienie jej uczestnictwa w posiedzeniu;
- b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 3 stycznia 2022 r., sygn. akt: SKO.AL./4112/35/2021, w sytuacji, w której decyzja ta wydana została z naruszeniem art. 7, 8, 77 oraz 107 § 1 kpa, a wskazane uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanych błędów decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego skutkowałoby uwzględnieniem skargi;
- c) art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niezasadne oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 3 stycznia 2022 r., sygn. akt: SKO.AL./4112/35/2021, w sytuacji, w której decyzja ta wydana została z naruszeniem art. 7, 77 oraz 107 § 1 kpa, a wskazane uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanych błędów decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego skutkowałoby uwzględnieniem skargi Skarżącej.
Podkreślono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekając o oddaleniu skargi, naruszył art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, pomimo wniosku skarżącej o wyznaczenie terminu rozprawy i umożliwienie jej uczestnictwa w posiedzeniu Sądu. Zaakcentowano, że skarżąca, zgodnie z pouczeniem pracownika WSA w Krakowie, za pośrednictwem skrzynki ePUAP złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy i poinformowania jej o terminie celem uczestnictwa w posiedzeniu. Podkreślono, że skarżąca miała nadzieję na przedstawienie swojego stanowiska i przekonanie składu sędziowskiego do swoich racji. Zaakcentowano, że mimo wniosku skarżącej o przeprowadzenie rozprawy oraz braku realnego zagrożenia zakażeniem wirusem COVID-19 w dacie rozpoznania sprawy, zaniechano wyznaczenia terminu rozprawy i rozpozno sprawę na posiedzeniu niejawnym, co stanowiło naruszenie przepisów postępowania.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oraz przekazanie przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych Stosownie do art. 176 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniesiono o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, zrzekając się jednocześnie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę nieważność postępowania. Przesłanki nieważności postępowania wymienione zostały w § 2 powyższego artykułu i brane są przez Naczelny Sąd Administracyjny pod uwagę z urzędu, bez względu na to czy skarga kasacyjna zawiera zarzuty w tym względzie, czy też nie.
Analiza akt niniejszej sprawy ujawniła, że wydanie zaskarżonego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nastąpiło w warunkach nieważności postępowania. W sprawie doszło do naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., zgodnie z którym nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.
Jak wynika z akt sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał B. B. do podania czy wnosi ona o przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, a jeśli tak - to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP. Udzielono terminu 7 dni od dnia doręczenia tego pisma, pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Wezwanie doręczono B. B. dnia 15 marca 2022 r. Odpowiedzi na to wezwanie B. B. udzieliła już następnego dnia, tj. 16 marca 2022 r. Poprzez ePUAP wystosowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pismo zatytułowane: "WNIOSEK" "informacja o adresie e-mail, III SA/KR 344/22". We wniosku wskazała "w nawiązaniu do pisma z dnia 10.03.2022 r. dot. rozprawy, podaję adres e-mail: [...]".
W dniu 17 marca 2022 r. wniosek ten włączono do akt sprawy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 28 marca 2022 r. sprawa została jednak skierowana na posiedzenie niejawne, bez uprzedniego wyjaśnienia w porozumieniu ze skarżącą intencji jej pisma nadesłanego w reakcji na wezwanie Sądu. Następnie, w dniu 6 maja 2022 r. wyznaczono termin posiedzenia niejawnego oraz skład orzekający. W dniu 30 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym zapadł natomiast zaskarżony wyrok.
Dla zachowania prawa do rzetelnego procesu fundamentalne znaczenie ma zabezpieczenie możliwości przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie. O ile więc, rozpoznanie sprawy poza rozprawą następuje w granicach przewidzianych przepisami prawa, a stronie zagwarantowano wyrażenie swojego stanowiska w sprawie przed terminem posiedzenia niejawnego, to nie można mówić o pozbawieniu strony możności obrony swych praw, w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2022 r. II OSK 5288/22). Nieważność postępowania zachodzi jednak jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Bez wątpienia zatem, w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 185 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Skarżąca została niewątpliwie pozbawiona możliwości obrony swych praw, co szczególnie zostało zaakcentowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, gdzie podniesiono że skarżąca za pośrednictwem skrzynki ePUAP złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, bowiem miała nadzieję na przedstawienie swojego stanowiska w sprawie i przekonanie składu sędziowskiego do swoich racji.
Pomimo, jej odpowiedzi w sprawie żądania przeprowadzenia rozprawy zdalnej, w sprawie wyznaczono posiedzenie niejawne. Należy zaakcentować, że jeżeli treść odpowiedzi skarżącej, udzielonej dnia 16 marca 2022 r. była w ocenie Sądu niejednoznaczna lub budziła wątpliwości, to należało intencje nadesłanego pisma wyjaśnić w porozumieniu ze skarżącą. Tego jednak nie uczyniono. Jednocześnie, skarżącej nie zagwarantowano również możliwości wyrażenia swojego w sprawie przed terminem posiedzenia niejawnego.
Wobec powyższego należy stwierdzić, że postępowanie sądowe, w wyniku którego zapadł zaskarżony skargą kasacyjną wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, dotknięte jest wadą nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Nieważność postępowania sądowego skutkuje natomiast uchyleniem ww. wyroku bez możliwości odniesienia się przez Naczelny Sąd Administracyjny do meritum sprawy.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 185 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.