Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1585/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9 ustawy z dn. 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania W. R. od decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] marca 2008 r., nr [...], orzekającej o odmowie potwierdzenia posiadania przez W. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego.
Wojewoda Małopolski odmówił potwierdzenia posiadania przez W.R. prawa do rekompensaty, działając na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 1, art. 2, art. 3 ust. 2 oraz art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł W.R. kwestionując rozstrzygnięcie organu wojewódzkiego i podnosząc, iż przedmiotowa decyzja jest dla niego krzywdząca. W szczególności skarżący podniósł, iż organ I instancji naruszył art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 75, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i błędną wykładnię, albowiem organy administracji publicznej powinny działać na podstawie przepisów prawa, stać na straży praworządności i podejmować kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes odwołującego się, a także art. 7 ust. 1 w związku z art. 1, art. 2, art. 3 ust. 2 oraz art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Rozpoznając odwołanie i całokształt sprawy Minister Skarbu Państwa podał, że w dniu [...] stycznia 2004 r. W.R. złożył do Wojewody Małopolskiego wniosek o wydanie decyzji o potwierdzenie prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w Z., województwo T.. Z postanowienia Sądu Rejonowego w O. z [...] listopada 1999 r., sygn. akt [...] wynika, że spadek po M. R. zmarłej w dniu [...] czerwca 1978 r., na podstawie ustawy nabył syn W. R. w całości.
Jak wynika z zebranych w sprawie dowodów w tym dokumentów archiwalnych potwierdzonych za zgodność przez notariusza w O. ojciec skarżącego W. R. został przeniesiony ze Starostwa w Z. na nowe miejsce służbowe. Organ wskazał też, że z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii wyciągu z Dziennika Personalnego Nr [...] wydanego przez Ministerstwo Spraw Wojskowych z [...] lutego 1927 r. wynika, że W. R. został przeniesiony w stan spoczynku z dniem [...] kwietnia 1927 r. Organ powołał oświadczenia świadków wskazujących, że W. R. "w 1927 r. przybył i pracował w fabryce [...] w K., zamieszkując na osadzie fabrycznej, gdzie dotychczas zamieszkuje żona jego M. wraz z synem W.". Potwierdza to także zaświadczenie z [...] marca 1951 r., znak: [...] wydane przez sekcję personalną [...] Zakładów [...] w K. stwierdzające, że W. R., zamieszkały w K. pracował w Fabryce [...] w K. od [...] lipca 1927 r. do [...] maja 1946 r. w charakterze pracownika umysłowego.
W oparciu o powyżej wskazane dowody Minister Skarbu Państwa stwierdził, że małżonkowie R. mogli samodzielnie decydować o swoim miejscu pobytu. M. R. jak i jej mąż W. R. nie byli zmuszeni przebywać w K..
Minister Skarbu Państwa odnosząc się do zarzutów odwołania wskazał, że organ I instancji prawidłowo zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, zastosował właściwe przepisy prawa materialnego i procesowego, w tym stosownie do art. 10 k.p.a. przed wydaniem przedmiotowej decyzji z [...] marca 2008 r., zawiadomił strony postępowania o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz dał jej czas na zgłoszenie żądań, przesyłając stronom zawiadomienie z dnia [...] marca 2008 r.
Organ wskazując na treść przepisu art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. uznał, że M. R. przebywając od 1927 r. w K. i będąc tam w dniu [...] września 1939 r., przebywała w tej miejscowości z własnej woli i nie była zmuszana do opuszczenia swej nieruchomości z przyczyn związanych z wojną. Z zebranych w sprawie dowodów wynika jednoznacznie, że M. R. nie spełnia wymogu zawartego w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż w dniu 1 września 1939 r. nie przebywała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie opuściła go z innych przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Organ stwierdził, że prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie przysługuje spadkobiercom osoby, która sama takich praw nabyć nie mogła.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. R.. Podniósł, że decyzja ta jest dla niego krzywdząca.
Skarżący przedstawił losy swojej rodziny. Wskazał, że w 1923 r. ojciec został oddelegowany do służby wojskowej ze Starostwa w Z. do M. w województwie kieleckim, a w 1927 r. przeniesiony został w stan spoczynku. Następnie podjął pracę w Fabryce [...] w K., gdzie pracował do 1946 r. Skarżący podniósł, że rodzice nie mieli możliwości w czasie wojny powrócić do Z., gdzie jego matka miała majątek. Podkreślił, że rodzice jego nie z własnej woli opuścili majątek, lecz z rozkazu Ministerstwa Spraw Wojskowych. Na rozprawie w dniu 29 czerwca 2009 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu II instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 czerwca 2009 r. oddalił powyższą skargę i stwierdził, że organy obydwu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny, nie naruszając przy tym przepisów procesowych.
W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd Wojewódzki wskazał na treść art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, z której wynika, że przesłankami nabycia prawa jest m.in. zamieszkiwanie w dniu 1 września 1939 r. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wypędzenie lub zmuszenie do opuszczenia miejsca zamieszkania w związku z wojną. Zdaniem Sądu I instancji prawidłowo organy obydwu instancji wskazały, że w niniejszej sprawie powyżej wskazana sytuacja nie miała miejsca. Ani rodzina, ani była właścicielka M. R. nie zostali wypędzeni oraz nie byli zmuszeni do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną, gdyż na tym terytorium stale nie przebywali. Jak prawidłowo wskazały organy małżonkowie R. mogli decydować o swoim miejscu pobytu. Okoliczność, że matka skarżącego była właścicielką nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie jest wystarczająca do skutecznego domagania się realizacji prawa do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r.
W skardze kasacyjnej W.R. reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w postaci art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r.,,o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 15 stycznia 2004 r.)".
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że M. R. w dniu 1 września 1939 r. była obywatelem polskim i zamieszkiwała na byłym terytorium RP. Opuściła te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Dalej powołani orzeczenie Sądu Powiatowego w Z. z dnia [...] sierpnia 1925 r. [...] o przyznaniu jej spadku. Po decyzji M. R. o powrocie do powiatu z. w celu zakupu domu z sądem, jej ojciec aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 1939 r., Nr Rep. [...] r. darował jej połowę parcel gruntowych w K.. Następnie matka skarżącego wraz z mężem wpłaciła zadatek za dom z sadem Jak podano, miało w tym czasie również dojść do sporządzenia aktu notarialnego. Okoliczność ta jednakże nie miała miejsca, gdyż wybuchła wojna. Wnoszący skargę kasacyjną wskazał dalej, że w czasie kiedy wojska sowieckie wkroczyły na kresy wschodnie M. R. postanowiła uciec z bratem do Polski centralnej, ponieważ obawiała się aresztowania i wywózki na Syberię. Jak podano, razem z bratem przyjechała do K..
Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił też Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie, jego zdaniem, mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 106 § 3, § 4, § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 299 i następne k.p.c. Jak wskazał autor skargi kasacyjnej zarówno organom administracji jak i Sądowi I instancji znane były dokumenty takie jak: dekret przyznania spadku i akt notarialny i były to dokumenty istotne dla sprawy. Zaznaczono w tym miejscu, że M. R. wraz z mężem chcieli wrócić na kresy wschodnie, gdzie mieli rodzinę. Okoliczność, że M. R. przebywała tamże w dacie 1 września 2009 r. wskazują w/w dokumenty.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie, że skarżącemu przysługuje prawo do rekompensaty, jak również o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na gruncie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), skarga kasacyjna może być oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Sąd ten nie jest więc uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze, co polega na wskazaniu konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego uchybił wojewódzki sąd administracyjny, określenia ich charakteru na gruncie art. 174 pkt 1 lub pkt 2 p.p.s.a. oraz zamieszczenia uzasadnienia uchybień zarzucanych sądowi.
Autor skargi kasacyjnej podnosi zarzuty naruszenia zarówno prawa materialnego jak też przepisów postępowania.
Zarzut oparty na art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje na naruszenie art. 106 § 3, § 4 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 299 i nast. k.p.c. Sposób sformułowania tego zarzutu nie czyni jednak zadość wymogom, jakie z jego podniesieniem się wiążą. Autor skargi kasacyjnej przede wszystkim nie wskazuje na dowody uzupełniające, które w jego ocenie Sąd I instancji winien był dopuścić. Nie wskazał także w jakim kontekście upatruje uchybienie w zakresie § 4 tego przepisu.
W związku z wysuwaniem zarzutu tego rodzaju należy także podnieść, że przepis art. 106 p.p.s.a. w § 3 wskazuje na możliwość przeprowadzenia przez Sąd dowodu uzupełniającego z dokumentu po nabraniu przez ten Sąd przekonania, iż jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania. Sąd uzyskuje zatem upoważnienie do uzależnienia przeprowadzenia tej czynności od dokonania trzech oszacowań – niezbędności, istotnego charakteru wątpliwości, jakie mają być w ten sposób wyjaśnione oraz braku nadmiernego przedłużenia postępowania. Stanowi to podstawy swoistego uznania sądowego na tym gruncie, które podlega kontroli kasacyjnej, ale które winno być w tym celu, co do uchybień Sądu, należycie, trafnie i wystarczająco uzasadnione. Brak odpowiedniej argumentacji w skardze kasacyjnej, mimo że nie uniemożliwia takiej kontroli, to na pewno czyni ją nieskuteczną z punktu widzenia oczekiwań strony skarżącej.
Elementem takiej argumentacji winno być ponadto wykazanie, iż zaprezentowane w ten sposób naruszenie art. 106 p.p.s.a. mogło istotnie wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. Niezależnie zatem od wskazania istoty zarzutu, autor skargi kasacyjnej winien przeprowadzić argumentację w kierunku wykazania wpływu tego naruszenia na treść orzeczenia, a ponadto wykazania poprzez odwołanie się do oszacowania skali tego wpływu, że wpływ ten mógł być istotny dla treści tego rozstrzygnięcia. Autor niniejszej skargi kasacyjnej nie przeprowadził w tym kierunku żadnej argumentacji w uzasadnieniu skargi, ograniczając się na s. 2 uzasadnienia do odwołania się do "wyżej wspomnianych dokumentów", w tym aktu notarialnego oraz do prezentacji sytuacji faktycznej, która była już przedstawiana wcześniej i podlegała ocenie w toku postępowania administracyjnego, uzyskując akceptację Sądu I instancji w zaskarżonym wyroku. Nie mogło to tym samym odnieść zamierzonego skutku w toku kontroli kasacyjnej tego wyroku.
Niezasadny jest też zarzut naruszenia prawa materialnego. Autor określił go jako naruszenie "art. 2.1.1. ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 15.01.2004 r.)". Autor skargi kasacyjnej nie rozwija kontekstu naruszenia powyższego przepisu tej ustawy, co utrudnia identyfikację problemu prawnego, na który wskazuje. Zwłaszcza, że określa ogólnie to naruszenie jako naruszenie w postaci błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania, nie wskazując w jakim kontekście mogło mieć naruszenie tego przepisu w obu tych formach, nie wskazując tym bardziej konkretnych przejawów naruszenia w każdej z tych form. Nie przyczynia się do wskazania istoty tego zarzutu odniesienie się do określonych faktów związanych z obywatelstwem czy planami stałego powrotu na kresy. Autor skargi kasacyjnej nie określa bowiem, w jakim kontekście te fakty mogły przyczynić się do naruszenia wskazanego przepisu prawa materialnego.
To ostatnie jest także o tyle istotne, iż wskazana w skardze kasacyjnej ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r., Nr 6 poz.
39) nie tylko nie była stosowania przez Sąd I instancji, ale także nie była stosowana przez organy administracji. Stąd niemożliwie było naruszenie przez Sąd art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy (określony w skardze kasacyjnej jako art. 2.1.1.) w sposób podany w podstawach tego zarzutu, w tym także dlatego, że nie wykazano (ale też nie wykazywano) kwestii jego ewentualnego niezastosowania.
Stosowany był natomiast i podlegał wykładni art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Był on podstawą decyzji administracyjnych, łącznie z art. 1 ust. 2 tej ustawy i podlegał analizie interpretacyjnej Sądu I instancji. Należy w związku z tym stwierdzić, że niepodważone w wyniku argumentacji zaprezentowanej w niniejszej skardze kasacyjnej rozumowania Sądu I instancji w tym zakresie zasługują na pełną akceptację. W ich wyniku zarówno zakres podmiotowy jak i przedmiotowy i temporalny realizacji uprawnienia do rekompensaty określony został prawidłowo. W związku z tym poprawna była też kontrola dokonana przez ten Sąd w wyniku złożenia skargi na decyzje Wojewody Małopolskiego oraz Ministra Skarbu Państwa.
Biorąc pod uwagę wskazane wyżej argumenty przesądzające o nietrafności zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.