Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 września 2005 r., I SA/Wa 354/04 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z 28 stycznia 2003 r., (...) i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 1 sierpnia 2003 r. (...) - obie w części dotyczącej odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej o pow. 377,76 m2, położonego w W. przy ul. Ż. 65, w pozostałej zaś części skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że skargę w części dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu o równej wartości użytkowej oraz przekazania sprawy wniosku o przyznanie odszkodowania na podstawie art. 160 par. 1 Kpa do rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W., jako niezasadną, należało oddalić. Do rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej z 1949 r. mają zastosowanie przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/. W trybie tych przepisów nie ma obecnie podstaw do orzekania o odszkodowaniu za szkodę powstałą na skutek wydania decyzji o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego przy ul. Ż. 65 w W. Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ z dniem wejścia w życie tej ustawy /1 sierpnia 1985 r./ wygasły prawa do odszkodowania za przejęte przez Państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Nie jest także możliwe przyznanie gruntu zamiennego na podstawie tego dekretu, a więc organ pierwszej instancji prawidłowo umorzył postępowanie w tym zakresie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia 15 listopada 2004 r. po rozpatrzeniu wniosku o przyznanie odszkodowania na podstawie art. 160 par. 1 Kpa za szkodę powstałą na skutek wydania z naruszeniem art. 156 par. 1 Kpa przez Burmistrza Gminy B. decyzji z dnia 14 marca 2001 r. odmawiającej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego przy ul. Ż. 65 w W. /nieważność decyzji z dnia 14 marca 2001 r. została stwierdzona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławcze w W. z dnia 29 sierpnia 2001 r./, odmówiło przyznania odszkodowania. Strona niezadowolona z odmowy przyznania jej przez Kolegium odszkodowania mogła, w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia, wnieść w tej sprawie powództwo do sądu powszechnego. Badanie prawidłowości wydania decyzji z dnia 15 listopada 2004 r. odmawiającej przyznania odszkodowania na podstawie art. 160 par. 1 Kpa nie podlega kognicji sądu administracyjnego.
Uzasadniając wyrok w części uchylającej zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 1 sierpnia 2003 r., należy stwierdzić, że brak jest podstaw do uznania za zasadne argumentów organów obu instancji uzasadniających odmowę ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu o powierzchni 377,76 m2, położonego w W. przy ul. Ż.
- Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w art. 7 ust. 1 i 2 wyczerpująco ustanowił przesłanki, których wystąpienie zobowiązywało właściwy organ do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej /użytkowania wieczystego/ do gruntu. Przesłanką ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz dotychczasowego właściciela jest korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dające się pogodzić z przeznaczeniem tego gruntu według planu zabudowania. Organy administracji rozpoznając przedmiotową sprawę ustaliły, na podstawie obowiązującego w dniu ich wydania planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego m.st. Warszawy, zatwierdzonego uchwałą Rady m.st. Warszawy z dnia 28 września 1992 r, że przedmiotowa nieruchomość jest przeznaczona pod zabudowę mieszkaniowo-usługową. Wymienione w tym planie sposoby zagospodarowania dają się w oczywisty sposób pogodzić z możliwością korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela /jego następcę prawnego/.
Nie stanowi natomiast przeszkody do przyznania prawa użytkowania wieczystego fakt wybudowania budynku mieszkalnego na części przedmiotowej nieruchomości oraz na części nieruchomości sąsiednich hip. nr (...). W szczególności w omawianej sprawie nie zachodzi przypadek nieodwracalności skutków prawnych, na który powołały się organy orzekające w sprawie. Rozważanie wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych może być dokonywane jedynie w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 156 Kpa, nie znajduje natomiast zastosowania do postępowania prowadzonego w trybie zwykłym. W przypadku rozpoznawania wniosku dekretowego po kilkudziesięciu latach od jego złożenia, jeżeli zachodzą przesłanki ustanowienia użytkowania wieczystego w myśl art. 7 dekretu, użytkowanie wieczyste należy ustanowić nawet wówczas, gdy poczyniono nakłady na tym gruncie, chyba że istnieje przeszkoda prawna uniemożliwiająca ustanowienie tego prawa. W rozpoznawanej sprawie organy nie wykazały istnienia przeszkody uniemożliwiającej ustanowienie użytkowania wieczystego do ułamkowej części gruntu stanowiącego nieruchomość warszawską przy ul. Ż. 65.
Organ pierwszej instancji przyjął, że możliwa jest sprzedaż udziału w przedmiotowym budynku, który to udział wynikałby ze stosunku powierzchni części działki pod tym budynkiem stanowiącej nieruchomość oznaczoną w 1949 r. jako “Nieruchomość w m.st. Warszawie nr (...)03" do powierzchni zabudowy tego budynku. Wbrew twierdzeniu tego organu nie stanowi przeszkody w podjęciu takiego rozstrzygnięcia fakt konieczności oddania w użytkowanie wieczyste gruntu pod całym budynkiem w odpowiednim udziale, w sytuacji gdy żądanie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego przysługuje tylko do gruntu w granicach nieruchomości hip. nr (...)03. Ustanowienie udziału w prawie użytkowania wieczystego gruntu w części ułamkowej wiąże się z określeniem zakresu uprawnień współużytkownika wieczystego względem rzeczy wspólnej. Wielkość tego udziału w rozpatrywanej sprawie będzie wynikać z tytułu, który stał się podstawą jego ustanowienia. Udział w prawie użytkowania wieczystego jest kategorią niematerialną, stanowiącą idealny /myślowy/ nośnik uprawnień współużytkownika wieczystego. Oddanie więc w użytkowanie wieczyste gruntu pod całym budynkiem w odpowiednim udziale nie stoi w sprzeczności z żądaniem ustanowienia prawa użytkowania wieczystego tylko do gruntu w granicach nieruchomości warszawskiej nr hip. (...)03. Tytuł własności do tej nieruchomości będzie bowiem stanowił podstawę do ustanowienia udziału w prawie użytkowania wieczystego gruntu w części ułamkowej oraz będzie przesądzał o wielkości tego udziału.
W budynku mieszkalnym wybudowanym na nieruchomości warszawskiej nr hip. (...)03 znajdują się 24 lokale mieszkalne i 7 użytkowych, stanowiących własność m.st. Warszawy oraz 12 lokali mieszkalnych, stanowiących odrębną własność osób trzecich. Prezydent m.st. Warszawy nie wskazał przeszkód faktycznych lub prawnych uniemożliwiających ustanowienie na rzecz następców prawnych byłego właściciela nieruchomości warszawskiej nr hip. (...)03 odrębnej własności lokalu, wraz z określeniem wielkości udziału w nieruchomości wspólnej, a także oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu w ułamkowej części. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. również nie dokonało w powyższym zakresie jakichkolwiek ustaleń. Przedmiotowa sprawa nie została więc należycie wyjaśniona, a zaskarżone decyzje wydano z naruszeniem art. 7, 77 par. 1 i 80 Kpa.
Od tego wyroku skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., zarzucając mu naruszenie art. 7 ust. 2 i 3 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w zw. z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. “a" oraz art. 153 - na zasadzie art. 174 pkt 1 i art. 176 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./. Wskazując na powyższe uchybienia Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi w całości - względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swej skargi kasacyjnej skarżący szeroko argumentował, że Sąd I instancji błędnie zinterpretował art. 7 ust. 2 dekretu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 par. 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim /art. 175 par. 1-3 p.p.s.a/. Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia.
Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada przedstawionym wymogom, niemniej podniesionych w niej zarzutów nie można uznać za usprawiedliwione. Podniesiony przez Kolegium zarzut naruszenia art. 7 ust. 2 i 3 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w zw. z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. “a" oraz art. 153 p.p.s.a. został źle postawiony. Całe uzasadnienie Sądu I instancji dobitnie świadczy, że podstawą uwzględnienia skargi w części dotyczącej odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej o pow. 377,76 m2, położonego w W. przy ul. Ż. 65, było niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w stopniu pozwalającym wykazanie istnienia przeszkody uniemożliwiającej ustanowienie użytkowania wieczystego do ułamkowej części gruntu stanowiącego nieruchomość warszawską przy ul. Ż.
- Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżone decyzje wydano z naruszeniem art. 7, 77 par. 1 i 80 Kpa, co uznano za naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dowodem na to jest oparcie zaskarżonego wyroku na art. 145 par. 1 pkt 1 lit. “c" p.p.s.a. Do art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. Sąd I instancji odwoływał się jedynie w tym sensie, że przepis ten stanowi podstawę prawną do orzekania w sprawach oddania gruntu nieruchomości warszawskiej jej byłemu właścicielowi w użytkowanie wieczyste, co zresztą nie budzi niczyich wątpliwości.
Mając na uwadze podniesione wyżej względy orzeczono w odniesieniu do skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Wyrok WSA w Warszawie z 13 września 2005 r., I SA 354/04 został również zaskarżony przez Prezydenta m.st. Warszawy skargą kasacyjną z 28 lipca 2005 r. w części dotyczącej pkt 1 wyroku. Wyrokowi temu zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnie i niewłaściwe zastosowanie:
1/ art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, 2/ art. 31 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. 2004 nr 261 poz. 2603 ze zm./.
W zw. z powyższym wniesiono o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i rozpoznanie skargi B. A. N. - względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w tym zakresie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że skarga kasacyjna Prezydenta m.st. Warszawy podłegała odrzuceniu jako niedopuszczalna na zasadzie art. 180 w zw. z art. 178 p.p.s.a., ponieważ została wniesiona przez nieuprawniony podmiot. Stosownie do art. 173 par. 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Prezydent m.st. Warszawy nie jest stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ponieważ był organem, który wydał decyzję w postępowaniu administracyjnym w I instancji - zob. art. 32 p.p.s.a.