Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 4 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 860/14 oddalił skargę R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujący stan faktyczny i prawny:
Burmistrz Miasta S. decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] odmówił R. M. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym A. M. i D. M., w wysokości 10800,00 zł oraz odsetek ustawowych od tej należności w wysokości 1345,00 zł na dzień [...] marca 2014 r. uznając, że sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego nie uzasadnia uwzględnienia wniosku. Organ zaznaczył, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku alimentacyjnego oraz że decyzją Burmistrza Miasta S. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] został zobowiązany do zwrotu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z ustawowymi odsetkami.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpoznaniu odwołania R. M., decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wyjaśnił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wydane w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia szczególnych okoliczności opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Kolegium potwierdziło ustalenia organu pierwszej instancji w tym zakresie i podzieliło ocenę przesłanek odmowy uwzględnienia wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych. Zdaniem organu odwoławczego sytuacja życiowa skarżącego jest trudna, jednak nie jest wyjątkowa czy szczególna. Decyzja o umorzeniu nie miałaby ponadto żadnego wpływu na sytuację dochodową skarżącego ani na poprawienie jego sytuacji rodzinnej.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wniósł R. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 860/14 oddalił skargę R. M. Sąd przyjął jako prawidłowe ustalenia organu administracji publicznej dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego podkreślając, że wyciągniętych przez organ wniosków nie można uznać za dowolne. Wszystkie istotne informacje w tym zakresie wynikają ze zgromadzonego materiału dowodowego. Sąd zaznaczył, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu.
Sąd podzielił stanowisko organu, że wskazywane przez skarżącego okoliczności, tj. trudna sytuacja życiowa i zdrowotna, której organ nie kwestionuje, nie stanowią przesłanki uzasadniającej uwzględnienie wniosku o umorzenie należności. Za trafne uznano też twierdzenia organu, że decyzja o umorzeniu nie miałaby żadnego wpływu na sytuację dochodową skarżącego, bowiem na uzyskiwany przez skarżącego dochód składają się świadczenia o charakterze socjalnym, które - zgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - nie mogą być przedmiotem zajęcia na poczet egzekucji ciążących na stronie należności alimentacyjnych. W ocenie Sądu organ dokonał prawidłowej oceny przesłanek stanowiących podstawę umorzenia oraz wyczerpująco i logicznie wyjaśnił swoje stanowisko.
R. M., reprezentowany przez adwokata J. S., wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. W skardze zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a, poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.". Zarzucono organowi brak wyczerpującego zbadania zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a tym samym niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co uchybiło obowiązkowi załatwienia przez organ sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.
Zarzucając powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez umorzenie zaległych należności alimentacyjnych wraz z naliczonymi odsetkami ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że organy administracji publicznej przekroczyły granice uznania administracyjnego niedokonując wnikliwej analizy sytuacji życiowej, dochodowej, a zwłaszcza zdrowotnej skarżącego oraz nieprzeprowadzając dodatkowych dowodów w tym zakresie. Zarzucono, że stanowisko organów głównie w kwestii stanu zdrowia skarżącego, będącego osobą niepełnosprawną i cierpiącego na liczne schorzenia, jest zbyt ogólnikowe, zwłaszcza w świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1685/07, gdzie wskazano, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności – stan zdrowia i możliwość uzyskania dochodu. Sąd I instancji powinien był zatem uchylić wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zarzutów wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza natomiast związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia oraz wnioskiem.
Skarga kasacyjna zarzuca zaskarżonemu wyrokowi wyłącznie naruszenie przepisów postepowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji ustaleń organów administracyjnych w zakresie stanu faktycznego i oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.
Kwestionowana w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzja została wydana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Wydanie więc decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści, ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.).
Organ właściwy wierzyciela powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.
Wbrew twierdzeniom autorki skargi kasacyjnej, stan faktyczny ustalony przez organy administracji i zaaprobowany przez Sąd pierwszej instancji nie budzi zastrzeżeń. Nie jest słuszny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący braku pełnych ustaleń co do sytuacji zdrowotnej skarżącego i możliwości zarobkowych oraz nieprzeprowadzenia dodatkowego dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny. Zarówno Sąd, jak i organ administracji uwzględniły sytuację dochodową i zdrowotną skarżącego w kontekście przesłanek umorzenia, jednakże dokonały odmiennej oceny tych okoliczności niż chce tego skarżący. Prawidłowo przy tym Sąd zaznaczył, że wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu analizy należy do organu administracji działającego w ramach uznania administracyjnego. Przeprowadzenie zaś wnioskowanego dowodu jest niepotrzebne, gdyż organy administracji nie kwestionowały stanu zdrowia skarżącego. Zarzuty skargi kasacyjnej w istocie wskazują, że skarżący nie zgadza się jedynie z tym, że ustalone okoliczności nie stanowią podstawy do umorzenia jego należności.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy administracji sprostały powyższym wymaganiom. Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego została należycie wyjaśniona. Uzasadnienie decyzji, odzwierciedlające ustalenia jak i rozważania organu, pozwalało Sądowi pierwszej instancji na wniosek o zachowaniu przez organy granic uznania administracyjnego. Sąd pierwszej instancji dokonał należytej kontroli zaskarżonej decyzji w świetle przepisów P.p.s.a. i postępowania administracyjnego. Nie można zaskarżonemu wyrokowi zarzucić – jak chce tego autorka skargi kasacyjnej – ani lapidarności ani braku logiki, ani działania wbrew zasadom doświadczenia życiowego.
Nie można zatem skutecznie zarzucić Sąd pierwszej instancji naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organy administracji publicznej nie dopuściły się w niniejszej sprawie naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zatem Sąd pierwszej instancji miał podstawy do zastosowania art. 151 P.p.s.a. i oddalenia skargi.
Z powyższych względów, należało uznać, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. ją oddalił.
Zwrócić należy uwagę, że autorka skargi kasacyjnej składając wniosek o uchylenie wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie zaległych należności alimentacyjnych wraz z naliczonymi odsetkami zapomina jaka jest rola sądów administracyjnych. Przypomnieć należy, że sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie ma kompetencji do przejęcia sprawy administracyjnej, jako takiej, do jej końcowego załatwienia i rozstrzygnięcia co do jej istoty. Nie zastępuje więc, ani też nie wyręcza organu administracji publicznej w realizacji powierzonych mu zadań. Rolą sądu administracyjnego, orzekającemu w granicach sprawy i na podstawie ustalonego przez organ administracji stanu faktycznego sprawy, jest przeprowadzenie kontroli i oceny działania organu z punktu widzenia jego zgodności z prawem.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 P.p.s.a.