Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 15 listopada 2018 r. oddalił skargę A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Wnioskiem z dnia 14 maja 2018 r. A. Z. (dalej jako strona lub skarżący) zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. d o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się w dniu [...] maja 2017 r. dziecka – M. Z. Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. Wójt Gminy Z. odmówił stronie wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że z oświadczenia ZSR-08 złożonego w formie elektronicznej w dniu 21 maja 2018 r. oraz z informacji z dnia 24 maja 2018 r. przesłanej przez zakład pracy, gdzie zatrudniona jest matka dziecka – M. Z. wynika, że w okresie od 14 maja do 6 lipca 2018 r. został udzielony matce dziecka urlop wychowawczy. Organ I instancji podkreślił, że zgodnie z regulacją art. 24 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2017r. poz. 1952 ze zm., dalej jako u.ś.r.), w razie utraty dochodu prawo do świadczeń rodzinnych (w tym, zgodnie z art. 2 pkt 4 u.ś.r., do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka) ustala się od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku, a zatem organ uwzględnił utratę dochodu przez matkę dziecka dopiero od czerwca 2018 r., tj. od miesiąca następującego po miesiącu, w którym utrata tego dochodu faktycznie wystąpiła. Organ I instancji podniósł, że jednym z kryteriów uprawniających do przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka w okresie zasiłkowym trwającym od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. jest dochód rodziny. Łączny dochód rodziny strony w 2016 r. w wysokości 81.168,89 zł ustalono na podstawie informacji o dochodach pochodzących z systemu "empatia" i oświadczeń o wysokości dochodów wskazanych w załącznikach. Na kwotę tą składały się: dochód strony w wysokości 30.267,19 zł, dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 20.443,34 zł oraz dochód matki dziecka w wysokości 30.458,36 zł. Po odliczeniu dochodu utraconego przez stronę w związku z utratą zatrudnienia w wysokości 30.267,19 zł, dochód rodziny wyniósł 50.901,70 zł, tj. 4.241,81 zł miesięcznie. Natomiast po doliczeniu dochodu uzyskanego po roku bazowym przez stronę w marcu 2017 r. (w związku z zatrudnieniem od dnia 15 lutego 2017 r.) w wysokości 2.147,55 zł, miesięczny dochód trzyosobowej rodziny wyniósł w przeliczeniu na jednego członka rodziny 2.129,79 zł. Wyliczony w ten sposób dochód rodziny strony, przekraczał kryterium dochodowe określone w art. 15 b ust. 2 u.ś.r, co uzasadniało - w ocenie organu I instancji - odmowę przyznania stronie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy - wskazując na uregulowania zawarte w art. 15 b u.ś.r. - wyjaśnił, że z tytułu urodzenia się żywego dziecka, przyznaje się m.in. matce lub ojcu dziecka jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922 zł, a wniosek o przyznanie świadczenia został złożony przez osobę uprawnioną w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka. Kolegium zaznaczyło, że we wskazanym terminie strona powinna złożyć nie tylko wniosek o ustalenie uprawnienia, lecz także spełniać pozostałe warunki do otrzymania świadczenia. Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka w dniu 14 maja 2018 r. i z tym samym dniem (tj. w okresie od 14 maja do 6 lipca 2018 r.) matka dziecka uzyskała prawo do urlopu wychowawczego, z którym to faktem ustawodawca łączy instytucję tzw. utraty dochodu. Powołując treść art. 24 ust. 6 u.ś.r., organ odwoławczy wskazał, że w razie utraty dochodu prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku. Nie można było zatem uwzględnić skutku w postaci obniżenia dochodu rodziny w czerwcu 2018 r., w związku z utratą przez matkę dziecka dochodu w maju 2018 r., skoro w tym miesiącu upłynęło 12 miesięcy od dnia urodzenia dziecka i wygasło prawo do ubiegania się o świadczenie w postaci jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. W konsekwencji, za prawidłowe uznał organ odwoławczy dokonane przez Kierownika GOPS wyliczenie dochodu rodziny skarżącego w 2016 r., z którego wynika, że miesięczny dochód trzyosobowej rodziny skarżącego wyniósł w przeliczeniu na jednego członka rodziny 2.129,79 zł, co przekracza określone w art. 15 b ust. 2 u.ś.r. kryterium dochodowe i skutkuje odmową przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka.
Na decyzję organu odwoławczego A. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej P.p.s.a.). Sąd I instancji wskazał, że wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się - w dniu [...] maja 2017 r. - dziecka skarżący złożył w dniu 14 maja 2018 r. Z tym samym dniem matka dziecka uzyskała prawo do urlopu wychowawczego (w okresie od 14 maja do 6 lipca 2018 r.), które to zdarzenie ustawodawca nakazuje traktować - zgodnie z art. 3 pkt 23 lit. a u.ś.r. - jako utratę dochodu. W razie wystąpienia zdarzenia odpowiadającego terminowi "utrata dochodu", ustalając dochód rodziny skarżącego organ zobowiązany jest odstąpić od zasady wynikającej z art. 3 pkt 2 a u.ś.r. i obliczyć dochód członków rodziny, posługując się regulacją zawartą w art. 5 ust. 4 u.ś.r. Jednak w rozpatrywanej sprawie organ nie mógł uwzględnić utraty dochodu spowodowanego przejściem w dniu 14 maja 2018 r. matki dziecka na urlop wychowawczy. Kierując się regulacją art. 24 ust. 6 u.ś.r., ustalając prawo do świadczeń rodzinnych, organ zobowiązany jest dokonać obliczenia dochodu rodziny z uwzględnieniem dochodów pochodzących z pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku. Skutek w postaci obniżenia dochodu rodziny z powodu jego utraty, następuje dopiero od miesiąca następującego po fakcie utraty dochodu. Zatem w miesiącu utraty dochodu (w rozpatrywanej sprawie maju 2018 r.), dotychczasowy dochód uwzględnia się jeszcze w dochodzie rodziny, co ma wpływ na jego wysokość.
Sąd I instancji podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie organy nie mogły uwzględnić skutku w postaci obniżenia dochodu rodziny w miesiącu czerwcu 2018 r. (w związku z utratą przez matkę dziecka dochodu w miesiącu maju 2018 r.), gdyż w miesiącu tym upłynął już termin 12 miesięcy od dnia urodzenia się dziecka i tym samym wygasło już prawo do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie. Przejście matki dziecka na urlop macierzyński w dniu 14 maja 2018 r. nie miało zatem wpływu na wyliczenie wysokości dochodu rodziny skarżącego w 2016 r. W konsekwencji, za prawidłowe Sąd I instancji uznał wyliczenie tego dochodu dokonane przez organ I instancji (z uwzględnieniem dochodu uzyskanego w 2016 r. przez skarżącego i matkę dziecka z tytułu zatrudnienia oraz dochodu uzyskanego przez małżonków z gospodarstwa rolnego, po odliczeniu dochodu utraconego przez skarżącego w związku z utratą w tym roku zatrudnienia). Po doliczeniu - zgodnie z art. 5 ust. 4 b u.ś.r. - dochodu uzyskanego przez skarżącego po roku bazowym w marcu 2017 r. (w związku z podjęciem przez niego zatrudnienia od dnia 15 lutego 2017 r.), miesięczny dochód trzyosobowej rodziny skarżącego wyniósł w przeliczeniu na jednego członka trzyosobowej rodziny 2.129,79 zł, co przekraczało określone w art. 15 b ust. 2 u.ś.r. kryterium dochodowe. Brak spełnienia kryterium dochodowego, pomimo złożenia wniosku w wyznaczonym przez ustawodawcę terminie (określonym w art. 15 b ust. 3 u.ś.r.) stanowiło przyczynę odmowy przyznania skarżącemu jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka.
Odnosząc się do zarzutu wydania decyzji "po terminie", tj. w dniu 31 lipca 2018 r., Sąd I instancji wskazał, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż zaskarżona decyzja została wydana w dniu 26 lipca 2018 r. Wbrew twierdzeniom strony, decyzja ta nie została opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym, a podpisana (w dniu jej wydania) przez trzyosobowy skład Kolegium. Późniejsze doręczenie decyzji skarżącemu w formie elektronicznej (w dniu 31 lipca 2018 r.) nie ma wpływu na datę faktycznego jej wydania, a jedynie skutkuje rozpoczęciem od dnia doręczenia decyzji terminu do wniesienia środka zaskarżenia w postaci skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z tego względu Sąd I instancji za nieuzasadniony uznał także zarzut naruszenia przez organy art. 35 K.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł A. Z. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art 15b ust 2 i art. 24 ust 6 ustawy u.ś.r, iż skutek w postaci obniżenia dochodu rodziny z powodu jego utraty, następuje dopiero od miesiąca następującego po fakcie utraty dochodu, nie zaś w miesiącu jego utraty,
- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art 7a, art 7b, art 8 i art 35 § 3 K.p.a. poprzez przyjęcie, że organ II instancji wydał decyzję w terminie przewidzianym w powołanym przepisie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Usprawiedliwionych podstaw nie ma zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art 15b ust 2 i art. 24 ust 6 ustawy u.ś.r, Stosownie do postanowień art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko (ust. 1). Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922,00 zł (ust. 2). Wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego - w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania (art. 15 b ust. 3).
W sprawie nie ma sporu co do tego, że wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka skarżący złożył w terminie przewidzianym art. 15 b ust. 3 u.ś.r, albowiem jego syn urodził się [...] maja 2017 r. a wniosek został złożony 14 maja 2018 r. Kwestią sporną pozostaje spełnienie kryterium dochodowego, określonego w art. 15 ust. 2 u.ś.r. W tym zakresie zasadniczy problem sprowadza się do możliwości uwzględnienia skutku w postaci obniżenia dochodu rodziny spowodowanego przejściem matki dziecka na urlop wychowawczy od 14 maja 2018 r. Dopiero to zdarzenie, traktowane jako utrata dochodu, spowodowało bowiem, że dochód rodziny skarżącego przestał przekraczać kryterium dochodowe z art. 15 ust. 2 u.ś.r. Należało jednak uwzględnić, że w razie wystąpienia utraty dochodu, ustalając prawo do świadczeń rodzinnych organ zobowiązany jest dokonać obliczenia dochodu rodziny z uwzględnieniem dochodów pochodzących z pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku, o czym stanowi art. 24 ust. 6 u.ś.r. W świetle powyższego przepisu, utratę dochodu spowodowaną przejściem w dniu 14 maja 2018 r. matki dziecka na urlop wychowawczy, organy mogły uwzględnić dopiero w czerwcu 2018 r. W tym kontekście należało mieć na uwadze, że ustawodawca ograniczył prawo do przedmiotowego świadczenia nie tylko ze względu na konieczną dla jego uzyskania przesłankę kryterium dochodowego ale także ze względu na czas, w którym można skutecznie wystąpić o to świadczenie. W sytuacji, gdy skutek w postaci obniżenia dochodu wystąpił w czerwcu 2018 r., czyli po upływie 12 miesięcznego terminu określonego w art. 15 ust. 3 u.ś.r., a tym samym po wygaśnięciu prawa do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie, zdarzenie to nie mogło mieć wpływu na wyliczenie dochodu rodziny dokonywane na potrzeby rozpatrzenia wniosku o jego przyznanie. Dla skuteczności wniosku o jednorazowy dodatek z tytułu urodzenia dziecka, nie wystarcza bowiem złożenie go w terminie do ukończenia przez dziecko jednego roku, istotne jest również spełnienie w tym czasie kryterium dochodowego wymaganego do przyznania prawa do tego świadczenia. Wszelkie zmiany w dochodzie rodziny wnioskodawcy występujące po tym okresie, są irrelewantne dla oceny spełnienia przesłanki z art. 15 ust. 2 u.ś.r. W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób dopatrzeć się w takiej wykładni i zastosowaniu omawianych przepisów nierównego traktowania obywateli, co w uzasadnieniu skargi kasacyjnej sugerował jej autor. Nierówne traktowanie oznacza różne traktowanie, bez obiektywnego i racjonalnego uzasadnienia, osób znajdujących się w analogicznym lub w istotnie podobnym położeniu. Nie można zaś porównywać – jak chce tego strona skarżąca - sytuacji osoby, która utraciła dochód np. w 6 miesiącu po urodzeniu się dziecka, z sytuacją osoby, która dochód ten utraciła w ostatnim dniu przed ukończeniem przez dziecko pierwszego roku życia, a więc de facto dysponowała tym dochodem przez cały okres przewidziany art. 15 ust. 3 u.ś.r. W takim przypadku, nieuwzględnienie w strukturze dochodów rodziny utraty tego składnika, miało pełne oparcie w treści art. 24 ust 6 u.ś.r. odczytywanego w powią15niu z art 15b ust 2 i 3 u.ś.r, Dlatego też nie można dopatrzyć się naruszenia tych przepisów w niniejszej sprawie.
Zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut naruszenia art. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art 7a, art 7b, art 8 i art 35 § 3 K.p.a. poprzez przyjęcie, że organ II instancji wydał decyzję w terminie przewidzianym w powołanym przepisie. W okolicznościach niniejszej sprawy ewentualne naruszenie przepisów o terminach załatwiania spraw nie miałoby bowiem żadnego wpływu na treść zaskarżonej decyzji. Słusznie przy tym Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana w formie pisemnej w dniu 26 lipca 2018 r. i podpisana przez trzyosobowy skład Kolegium, zaś późniejsze doręczenie decyzji skarżącemu w formie elektronicznej nie ma wpływu na datę faktycznego jej wydania. Opatrzenie decyzji podpisem elektronicznym w dniu 31 lipca 2018 r. służyło bowiem wyłącznie doręczeniu decyzji stronie.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 P.p.s.a. ją oddalił.