Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 7 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Po 637/11, uchylił zaskarżoną decyzję w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu.
W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną.
Starosta [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], wydaną po zakończeniu postępowania wznowieniowego, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." oraz art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, ze zm.), odmówił rejestracji ciągnika rolniczego na rzecz P. s.j. z siedzibą w B. oraz zobowiązał spółkę do zwrotu w terminie 7 dni od daty otrzymania decyzji, pozwolenia czasowego oraz tablicy rejestracyjnej.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że T. K. działający w ramach udzielonego pełnomocnictwa dla P. s.j. z siedzibą w B., wnioskiem z dnia 30 września 2010 r. wystąpił do Starosty [...] o wymianę dowodu rejestracyjnego ciągnika rolniczego.
Starosta [...] odnosząc się do wniosku stwierdził, że wpisany w dotychczasowym dowodzie rejestracyjnym właściciel, tj. P., to trzyosobowa spółka cywilna w skład której wchodzili M., A. oraz W. G. Natomiast w dniu 29 sierpnia 1994 r. ze spółki wystąpił W. G. i od tego dnia spółka działała w składzie dwuosobowym, zmieniając w latach następnych swój status prawny, aż do powstania aktualnie działającej spółki P. s.j. z siedzibą w B. W aktach sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego przeniesienie prawa własności ciągnika ze spółki trzyosobowej na spółkę dwuosobową, a załączone do wniosku uchwały nie potwierdzają przeniesienia tego prawa. Organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 1999 r., sygn. akt II SA 1287/98, w którym przyjęto, że w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki cywilnej, pozostali wspólnicy, aż do czasu dokonania stosownych rozliczeń z występującym wspólnikiem, nie mogą rozporządzać na rzecz osób trzecich wspólnym majątkiem spółki.
Kolejnym argumentem przemawiającym za odmową rejestracji ciągnika jest stanowisko W. G. zawarte w piśmie z dnia 26 października 2010 r., który nie wyraża zgody na rejestrację przedmiotowego ciągnika na rzecz P. s.j., bowiem nie nastąpiło rozliczenie wspólników spółki cywilnej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania P. s.j., działając na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. oraz art. 73 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, uchyliło zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Organ w uzasadnieniu stwierdził, że w przedmiotowej sprawie należy zgodzić się z poglądem skarżącej spółki, że wspólny majątek wspólników spółki prawa cywilnego ma charakter współwłasności łącznej, istniejącej tak długo, jak długo istnieje spółka cywilna. W sprawie tej wystąpienie jednego ze wspólników spółki cywilnej P. w B. nie spowodowało likwidacji spółki, co przesądza, iż majątek należący do spółki cywilnej przysługiwał tym osobom, które pozostawały jej wspólnikami. Wystąpienie wspólnika ze spółki spowodowało jedynie obowiązek dokonania rozliczeń pomiędzy pozostającymi w spółce wspólnikami, a wspólnikiem z niej występującym. W konsekwencji, w opinii Kolegium, Starosta [...] dokonał wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego – przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących spółek cywilnych, co miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy.
Powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. W. G. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o jej uchylenie.
W uzasadnieniu skargi zarzucił, że Kolegium dopuściło się naruszenia art. 871 Kodeksu cywilnego, poprzez pominięcie okoliczności, iż do dnia wydania decyzji nie nastąpiło rozliczenie pomiędzy nim a spółką.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
P. s.j. również wniosło o oddalenie skargi.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu, a skarga zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 15 K.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Z powyższego zaś wynika obowiązek organu odwoławczego do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Natomiast procesowym przejawem zasady dwuinstancyjności są określone w art. 138 K.p.a. formy rozstrzygnięć, jakie mogą zapaść w postępowaniu odwoławczym. Z art. 138 § 2 K.p.a., (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) wynika, że uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji miało charakter wyjątkowy i mogło mieć miejsce wyłącznie w wypadku, w którym organ pierwszej instancji bądź to nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, bądź też przeprowadzone postępowanie wyjaśniające rażąco narusza przepisy postępowania. Uprawnienia kasacyjne organu odwoławczego zostały więc wprost powiązane z brakiem lub wadliwością prowadzonego przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego. Wadliwość prowadzonego postępowania musi mieć jednak charakter kwalifikowany i odnosić się do całości lub znacznej części postępowania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wydając decyzję na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. stwierdziło jedynie, że organ pierwszej instancji dokonał wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego tj. przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących spółek cywilnych, co w opinii organu, miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy nie stwierdził jednak, aby postępowanie dowodowe było obarczone jakimikolwiek wadami, jak też nie nałożył na Starostę obowiązku uzupełnienia materiału dowodowego. Poczynione przez SKO uwagi, co do błędnej wykładni przepisów prawa materialnego zawartych w Kodeksie cywilnym, nie mogą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji i przekazaniem sprawy do ponownego rozstrzygnięcia. Nie mieszczą się one bowiem w katalogu przesłanek określonych w art. 138 § 2 K.p.a. W konsekwencji organ drugiej instancji powinien rozstrzygnąć sprawę co do istoty, dokonując oceny przesłanek do wydania decyzji o rejestracji ciągnika.
Od powyższego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazało na naruszenie prawa procesowego - art. 174 pkt 2 P.p.s.a., a to: "1) zarzucenie wnoszącemu skargę naruszenie przepisów postępowania – art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 168 z późn. zm.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w sytuacji, gdy naruszenie takie nie miało miejsca, tj. na przesłance z art. 174 pkt 2 w związku z art. 3 § 1 i art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), 2) naruszenie przepisu z art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskutek nie zawarcia w wyroku wskazań co do dalszego postępowania przez organy administracji, tj. na przesłance z art. 174 pkt 2 w związku z art. 3 § 1 i art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)."
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzuciło, że Sąd pierwszej instancji uchylając zaskarżoną decyzję wydaną w oparciu o art. 138 § 2 K.p.a. nie uwzględnił specyfiki postępowania w sprawie rejestracji pojazdów, określonego w art. 71-80 Prawa o ruchu drogowym oraz w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. z 2007 r. Nr 186, poz. 1322, ze zm.). W sytuacji, gdy organ odwoławczy oceni, że spełnione są przesłanki do rejestracji pojazdu, to nie może orzekać na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. - uchylić zaskarżoną decyzję i zarejestrować pojazd, lecz powinien uchylić zaskarżoną decyzję i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji w celu rejestracji pojazdu. Ponadto Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uwzględniającego skargę nie zawarł wskazań co do dalszego postępowania, w jaki sposób należy dokonać rejestracji pojazdu.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie znajduje uzasadnionych podstaw.
Należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi na podstawie art. 174 P.p.s.a. jej podstawami.
W konsekwencji takiego stanu rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny - wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania - zobligowany jest do rozważenia wyłącznie kwestii prawidłowości zastosowania przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa procesowego co do których podniesiono w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia. Zgodnie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przewidziane naruszenie przepisów postępowania może mieć taką samą postać jak naruszenie prawa materialnego. Stanowi ono jednak podstawę kasacyjną, jeżeli uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. A zatem pomiędzy uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu, musi zachodzić związek przyczynowy, czego w skardze kasacyjnej nie wykazano.
Prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że ustawodawca realizując zasadę dwuinstancyjności postępowania, w art. 138 K.p.a. ukształtował postępowanie przed organem odwoławczym, jako postępowanie merytoryczne. Rozstrzygnięcie kasacyjne uregulowane w art. 138 § 2 K.p.a., traktowane jest jako wyjątek od zasady merytorycznego charakteru postępowania odwoławczego. Przepis art. 138 § 2 K.p.a., w brzmieniu obowiązującym do dnia 11 kwietnia 2011 r., upoważniał organ odwoławczy do wydania decyzji kasacyjnej tylko wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Zagadnienie dopuszczalności podjęcia przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej mogło być zatem rozważane na płaszczyźnie prawidłowości i zupełności postępowania dowodowego wyjaśniającego sprawę przez organ pierwszej instancji, co z kolei wymagało odniesienia się do wyznaczonego przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego zakresu postępowania dowodowego przed organem drugiej instancji.
Przyjęcie, że granice postępowania wyjaśniającego przed organem drugiej instancji są określone art. 136 K.p.a., prowadzi do wniosku, że braki w postępowaniu dowodowym przeprowadzonym przez organ pierwszej instancji w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną odwołaniem decyzją tego organu, mogą być albo usunięte i uzupełnione przez organ drugiej instancji w granicach określonych w art. 137 K.p.a., albo przez organ pierwszej instancji po uchyleniu decyzji tego organu i przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Należy zatem podzielić pogląd zawarty w zaskarżonym wyroku, że w kwestionowanej decyzji doszło do naruszenia zasady merytorycznego rozstrzygania sprawy przez organ drugiej instancji, bowiem organ ten wskazując na naruszenie prawa materialnego powinien był wydać decyzję reformatoryjną, a nie uchylać zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Przywołane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przepisy art. 71- 80 Prawa o ruchu drogowym oraz przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wbrew temu co się w skardze kasacyjnej zarzuca, nie wyłączają wydawania przez organ drugiej instancji wszystkich rodzajów decyzji odwoławczych, w tym wymienionych w art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Rejestracja pojazdu następuje w drodze decyzji na wniosek właściciela i dopiero w jej wykonaniu następuje wydanie między innymi dokumentu dowodu rejestracyjnego pojazdu oraz zalegalizowanych tablic.
Objęty zarzutem kasacyjnym art. 141 § 4 P.p.s.a. określa zasadnicze elementy składowe uzasadnienia wyroku. Powinno ono mianowicie zawierać: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. A zatem uzasadnienie wyroku powinno być sporządzone w taki sposób, by wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji stan faktyczny oraz prawny sprawy, wbrew stanowisku wnoszącego skargę kasacyjną, przedstawiono w sposób właściwy. Odzwierciedlono w nim także dokonaną sądowoadministracyjną kontrolę legalności zaskarżonej decyzji.
Wszystko to oznacza, że Sąd pierwszej instancji trafnie postąpił uznając, że były podstawy do uwzględnienia skargi z uwagi na naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zatem zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. jest również niezasadny.
Wychodząc z powyższych założeń, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podstawy skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.