Uzasadnienie
I OSK 63/05
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 15 września 2004 r. IV SA 830/03, oddalił skargę Romana K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia 8 sierpnia 2002 r. (...), wydaną w przedmiocie przejścia przedsiębiorstwa na własność Państwa.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy.
Zaskarżoną decyzją Minister Gospodarki utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 8 czerwca 2002 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr 3 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 31 grudnia 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej Elektrowni Jan K. i S-ka - B. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, iż w wykazie drugim zamieszczonym w Monitorze Polskim Nr 98 z dnia 30 września 1946 r. przedsiębiorstwo pod nazwą Elektrownia w B. - Jan K. i S-ka zostało zakwalifikowane do zakładów podlegających upaństwowieniu. W rubryce "przedmiot działania" wskazano, iż zajmuje się ono "wytwarzaniem i rozdziałem energii elektrycznej".
Po przeprowadzeniu postępowania nacjonalizacyjnego Minister Górnictwa i Energetyki, orzeczeniem Nr 3 z dnia 31 grudnia 1949 r. przejął omawiane przedsiębiorstwo na własność Państwa., Objęcie poszczególnych składników majątkowych Elektrowni nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 27 września 1951 r. Wraz z przedsiębiorstwem upaństwowiono zabudowaną nieruchomość gruntową o powierzchni 0,13 ha, stanowiącą współwłasność Anastazji M. i Jana Konrada K. oraz przejęto szereg maszyn, urządzeń i narzędzi składających się na park maszynowy przedsiębiorstwa.
Orzeczeniem z dnia 9 maja 1960 r. Minister Górnictwa i Energetyki działając na podstawie par. 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa zatwierdził protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 27 września 1951 r.
Odnosząc się do kwestii odszkodowań za znacjonalizowane przedsiębiorstwo w trybie art. 3 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., Minister Gospodarki stwierdził, że jego wypłacenie nie stanowiło warunku koniecznego objęcia danego przedsiębiorstwa procesem nacjonalizacji. W świetle art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. odszkodowania miały zostać zrealizowane dopiero po przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa na zasadach określonych w rozporządzeniu. Pomimo stosownych upoważnień ustawowych zawartych w art. 7 ust. 4 i ust. 6 ustawy, do dnia dzisiejszego nie wydano przepisów wykonawczych. Uniemożliwiało to dokonanie wypłaty należnych odszkodowań, jednak ten fakt nie przesądza o rażącym naruszeniu prawa co do samego postępowania nacjonalizacyjnego zakończonego orzeczeniem z dnia 31 grudnia 1949 r.
Skargę na powyższą decyzję złożył Roman K. - spadkobierca Jana K. domagając się stosownego odszkodowania za przejęte przedsiębiorstwo.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaznaczył, iż przejęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa nastąpiło w trybie art. 3 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Zgodnie z jego pkt 6, w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 71 poz. 394/, orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy, może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Za datę wszczęcia postępowania należy uznać umieszczenie przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa.
Za datę wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu należy zatem przyjąć dzień 30 września 1946 r., czyli datę wydania Monitora Polskiego Nr 98, w którym opublikowano wykaz nacjonalizacji przedsiębiorstw, a spośród nich także firmy Jana K., Oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa zostało wszczęte jeszcze przed dniem 31 grudnia 1946 r., a więc zgodnie z wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej.
Orzeczenie Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 31 grudnia 1946 r. wydane zostało w powołaniu na art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Przepis ten stanowił, że Państwo przejmuje na własność za odszkodowaniem między innymi przedsiębiorstwa służące do wytwarzania, przetwarzania, przesyłania lub rozdzielania energii elektrycznej w celu zarobku albo w celu zasilania publicznych środków komunikacji, korzystających z prądu silnego. Zgodnie z art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej odszkodowanie miało być ustalane w odrębnym postępowaniu i wypłacone w terminie 1 roku od daty doręczenia zawiadomienia w przedmiocie prawomocnego ustalenia wysokości przypadającego odszkodowania. W związku z tym pominięcie w orzeczeniu o przejęciu Elektrowni na własność Państwa rozstrzygnięcia o należnym byłemu właścicielowi odszkodowaniu, nie tylko nie naruszało w sposób rażący art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, lecz było w pełni zgodne z określonymi w ustawie zasadami postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Tym samym za nieuzasadniony - zdaniem Sądu - należało uznać zarzut, iż orzeczenie Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 21 grudnia 1949 r. dotknięte jest wadą nieważności określoną w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, z tego powodu, że nie zawiera ono rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania za przejęte przedsiębiorstwo. W związku z tym brak było podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia.
Roman K. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając mu:
- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w związku z art. 99 ustawy z dnia 17 marca 1921 r. - Konstytucja RP /Dz.U. RP nr 44 poz. 267 ze zm./ w związku z art. 21 i art. 64 Konstytucji RP z 1997 r. przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi od decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia o nacjonalizacji przedsiębiorstwa i pozbawienie skarżącego w ten sposób prawa do odszkodowania;
- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156-159 Kpa, polegające na oddaleniu skargi, pomimo że zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki rażąco naruszała prawo poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia, które dotknięte było wadą z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, iż art. 3 ust. 1 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, przesądza wprost, że przejęcie przedsiębiorstw następuje za odszkodowaniem. Dodatkowo, stanowił o tym obowiązujący w 1949 r. art. 99 Konstytucji z 1921 r. wskazujący, iż zniesienie lub ograniczenie własności ze względów wyższej użyteczności, może nastąpić wyłącznie za odszkodowaniem. Zaś w celu prawidłowej oceny prawnej przedmiotowej decyzji nacjonalizacji trzeba wziąć pod uwagę rzeczywistą realizację ustawy. Skoro po prawie sześćdziesięciu latach organy Państwa nadal nie wydały przepisów wykonawczych i nie przystąpiły do wypłacania odszkodowań, to nie można wierzyć, że kiedykolwiek to zrobią.
Ponadto nie było przeszkód prawnych - zdaniem skarżącego - do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 31 grudnia 1949 r., gdyż decyzja ta, od dnia jej wydania, była dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 pkt 2 Kpa, ze względu na treść art. 99 Konstytucji z 1921 r.
W związku z tym Minister Gospodarki zobowiązany był stwierdzić nieważność powyższego orzeczenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny winien był uwzględnić skargę na decyzję Ministra.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a podniesione w niej zarzuty nie są trafne.
Stosownie do art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a jedynie z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania sądowego. Ponieważ w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności Sąd rozpoznał sprawę stosownie do przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, to należy stwierdzić, iż skarżący powołał wprawdzie przepis art. 145 par. 1 p.p.s.a., ale nie sprecyzował, który z punktów czy podpunktów tego przepisu Sąd naruszył, zwłaszcza że każdy z nich odnosi się do innych stanów prawnych. Opierając się jednakże na uzasadnieniu tej podstawy kasacyjnej można założyć, iż intencją skarżącego był zarzut naruszenia przez Sąd I instancji pkt 2 par. 1 art. 145 p.p.s.a. Zarzut ten nie jest zasadny, bowiem zakwestionowana decyzja Ministra Gospodarki nie zawiera żadnej z zasad określonych w art. 156 par. 1 Kpa. Wprawdzie w skardze kasacyjnej stwierdzono, że decyzja ta rażąco narusza prawo, ale nie wskazano jaki konkretnie przepis narusza i to w sposób rażący. Odnośnie zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 3 poz. 17 ze zm./ w zw. z art. 99 Konstytucji RP z 1921 r. i art. 2, 21 i 64 Konstytucji RP z 1997 r. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie - jest również niezasadny. Przy czym i w tym zarzucie nie sprecyzowano na czym miałaby polegać błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów. Należy stwierdzić, iż sam fakt, że pomimo stosownych uregulowań ustawowych nie wydano przepisów wykonawczych i nie wypłacono odszkodowania za przejętą elektrownię, nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji o jej przejęciu na rzecz Państwa. To co wskazał prawidłowo Sąd I instancji decyzja o przejęciu była odrębnym aktem administracyjnym, wydanym w odrębnym postępowaniu w stosunku do postępowania odszkodowawczego i to wynika jednoznacznie z przepisów powołanej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. Nie było podstaw prawnych do przyznania odszkodowania w decyzji nacjonalizacyjnej i w związku z tym nie można zarzucić tej decyzji rażącego naruszenia prawa. Kwestia odszkodowania za przejęte przedsiębiorstwo nie może być załatwiona na drodze postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o jego przejęciu, jeżeli decyzja ta nie zawiera wady nieważności. Odszkodowanie to może być dochodzone w innym trybie, jeżeli weźmie się pod uwagę fakt, iż ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. nadal obowiązuje.
Z tych wszystkich względów uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw - Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.