Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 września 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 645/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę C. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2008 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w S. z [...] września 1975 r. przejmującej na rzecz Państwa jako opuszczone gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami, położone we wsi W., oznaczone jako działki o nr [...],[...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni 10 ha, stanowiące własność J. J. Organ wskazał, iż C. J. – jeden ze spadkobierców po byłym właścicielu gospodarstwa J. J. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji, która została wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174) w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 15 lipca 1961 r. Przepis ten stanowił, iż gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli po dniu 28 kwietnia 1955 r. mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń.
W ocenie Ministra przedmiotowe gospodarstwo rolne spełniało wszystkie przesłanki wymienione w powyższym przepisie, a zatem jako opuszczone podlegało przejęciu na rzecz Państwa. Na podstawie protokółu z lustracji gospodarstwa J. J. z dnia 6 listopada 1974 r. ustalono, że w gospodarstwie rolnym nie zamieszkiwali ani jego właściciel, ani jego dzieci lub rodzice. Nieruchomości rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego były w drugiej połowie lat 60-tych oddane przez właściciela w użytkowanie C. J., po którym uprawę przejęli okoliczni rolnicy, opuszczając gospodarstwo ostatecznie w 1974 r.
Nadto wnioskodawca żądając stwierdzenia nieważności decyzji z 3 września 1975 r. nie kwestionuje powyższych ustaleń (nie kwestionował ich również były właściciel), lecz w fakcie niepowiadomienia spadkobierców K. J. – żony J. J. – o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa upatruje niezgodności z prawem tej decyzji. Minister podniósł, iż jedynym właścicielem przedmiotowego gospodarstwa z mocy orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej z 30 maja 1947 r. stał się J. J., co potwierdza zarówno treść decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. z [...] listopada 1969 r. w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa o zwolnienie od obowiązku uiszczenia ceny nabycia nieruchomości, jak i wniosek Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w A. z [...] stycznia 1970 r. o wpis prawa własności nieruchomości i założenie księgi wieczystej dla nieruchomości w nim wymienionych.
W skardze na powyższą decyzję C. J. wniósł o jej uchylenie oraz stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w S. z [...] września 1975 r.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za nieuzasadnioną.
Sąd I instancji uznał, iż w sprawie zostały spełnione przesłanki do przejęcia gospodarstwa rolnego, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. nowelizującą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz.U. Nr 32, poz. 161) oraz na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 198). Z dokumentów archiwalnych wynika, iż J. J. otrzymał gospodarstwo z reformy rolnej w 1947 r. W latach 60- tych oddał je w użytkowanie C. J., a następnie, tj. do 1974r. użytkował je J. K. Użytkownicy gospodarstwa z nadania właściciela opuszczali je dobrowolnie. Wiosną 1974 r. gospodarstwo będące w stanie zaniedbanym, za zezwoleniem Urzędu Gminy w S., przejęli okoliczni rolnicy.
Okoliczności te świadczą o tym, iż właściciel opuścił gospodarstwo w latach 60- tych, zaś ostatni z użytkowników będących z jego nadania w 1974 r. Oznacza to, iż w momencie przejmowania, czyli 3 września 1975 r. przedmiotowe gospodarstwo miało status gospodarstwa opuszczonego. Dodatkowo sam skarżący potwierdził fakt opuszczenia gospodarstwa przez J. J. i wymówienia jesienią 1973 r. umowy dzierżawy ostatniemu z jego użytkowników. A zatem, w ocenie Sądu I instancji decyzjom kontrolowanym w postępowaniu nieważnościowym nie można zarzucić, iż ich wydanie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.
Sąd za gołosłowne uznał twierdzenia skarżącego, iż w roku 1974 ojciec postanowił wrócić na gospodarstwo i zająć się uprawą ziemi, bowiem nie zostały poparte żadnymi dowodami (np. w postaci dokumentów) przemawiającymi za ich prawdziwością.
Sąd stwierdził, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadnie uznał, że decyzja z 3 września 1975 r. nie została dotknięta którąkolwiek z wad nieważności unormowanych w art. 156 § 1 K.p.a., w tym i wadą rażącego naruszenia prawa.
Ponadto Sąd stwierdził, iż zarzut pominięcia spadkobierców K. J. w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji z dnia 3 września 1975 r. nie może być rozważany w kategoriach wad wymienianych w art. 156 § 1 K.p.a., w konsekwencji skutkować nieważnością decyzji objętej postępowaniem nieważnościowym. Zarzut pozbawienia czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym może być bowiem rozważany wyłącznie na gruncie przesłanek wznowienia postępowania, tj. przesłanki unormowanej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł C. J., reprezentowany przez radcę prawnego. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając:
- 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 198 ze. zm.).Sąd Wojewódzki w Warszawie dokonał równie błędnej wykładni tego przepisu jak Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznając, że wystąpiły przesłanki do przejęcia wyżej opisanego gospodarstwa;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegające na niedopatrzeniu przez Sąd I instancji rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji, polegającego na przyjęciu, że gospodarstwo w dacie przejęcia nie było użytkowane mimo wniosku skarżącego o przesłuchanie spadkobierców użytkowników gospodarstwa w dacie przejęcia.
W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżący wykazał, iż w dacie przejęcia gospodarstwa było ono użytkowane. Skarżący wnosił o przesłuchanie spadkobierców dzierżawców działek, którzy mogli potwierdzić, iż w dacie wydania decyzji ich ojcowie uprawiali działki na mocy ustnej umowy dzierżawy, zawartej z J. J. a którzy nie zostali na te okoliczność przesłuchani, a są oni także stroną postępowania. Żyje także jeden z dzierżawców T. M., który sporządził oświadczenie na tę okoliczność.
Ponadto organ nie wykazał, że w dacie przejęcia gospodarstwo musiało być przejęte z uwagi na słuszny interes Państwa. Z tych powodów decyzja uznaniowa narusza normę art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.
Ponadto skarżący podniósł, iż winien zbadać ustrój majątkowy małżeński i ustalić kto był stroną tego postępowania. Organ wydający decyzję odmawiającą, także tego nie zbadał lecz powtórzył za Naczelnikiem Gminy w S., iż spadkobiercy K. J. nie mogą być strona postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym podlegała oddaleniu.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania sądowego. Oznacza to, iż Sąd nie posiada kompetencji do precyzowania, zmiany czy uzupełniania zarzutów skargi i nawet w przypadku gdy dostrzeże uchybienia, a nie stanowią one przesłanek nieważnościowych, to nie ma uprawnień do ich oceny.
W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w § 2 art. 183 p.p.s.a. w związku z tym Sąd rozpoznał sprawę zgodnie z podniesionymi w skardze kasacyjnej zarzutami.
Stwierdzić należy, że oba zarzuty odnoszą się do naruszenia prawa materialnego. Wprawdzie wnoszący skargę kasacyjną zarzucając naruszenie art. 156 pkt 2 k.p.a. odwołuje się do podstawy określonej w pkt 2 art. 174 p.p.s.a. – naruszenia przez Sąd przepisów postępowania, jednakże wady decyzji, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 1 ze swej istoty nie są wadami procesowymi, lecz mają charakter materialnoprawny. Podważenie więc zasadności rozstrzygnięcia Sądu I instancji oddalającego skargę na przedmiotową decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji powinno nastąpić w oparciu o zarzut naruszenia prawa materialnego. Tym niemniej ta wada skargi kasacyjnej nie pozbawia możliwości oceny zasadności tego zarzutu.
Jednocześnie stwierdzić należy, iż błędna wykładnia polega na mylnym rozumieniu określonej normy prawnej, zaś niewłaściwe zastosowanie polega na błędnej subsumcji, co wyraża się w tym, iż ustalony w sprawie stan faktyczny został błędnie uznany za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w konkretnej normie prawnej. Względnie gdy do ustalonego stanu faktycznego błędnie nie zastosowano określonej hipotetycznej normy prawnej. W niniejszej sprawie zarzucono naruszenie art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, jednakże nie wskazano na czym polegało mylne rozumienie przez Sąd I instancji tych przepisów.
Wskazać należy, iż Sąd nie dokonał wykładni powyższych przepisów, bowiem nie budzą one wątpliwości interpretacyjnych. W tej sytuacji brak jest podstaw do tak sformułowanego zarzutu. Natomiast Sąd I instancji dokonał oceny prawidłowości zastosowania tych przepisów i uznał, iż ustalony stan faktyczny pozwalał na ich zastosowanie, tj. zostały spełnione przesłanki do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa. Tak jak to stwierdzono wyżej skarga kasacyjna nie zawiera odniesienia do naruszeń przepisów postępowania. Oznacza to, że nie został skutecznie zakwestionowany stan faktyczny sprawy. Stwierdzić bowiem należy, iż zarzut naruszenia prawa materialnego nie może odnieść zamierzonego skutku, jeżeli jest oparty na kwestionowaniu stanu faktycznego i stanowi próbę kreowania odmiennego poglądu w tej kwestii.
Nie można bowiem obalać ustaleń faktycznych poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego. Ocena tego zarzutu może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Zarówno z sformułowań zarzutów skargi kasacyjnej jak i ich uzasadnienia jednoznacznie wynika, iż intencją skarżącego było zakwestionowanie przyjętych przez Sąd I instancji ustaleń co do istnienia ustawowych przesłanek do przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa. Jednakże ustaleń tych skutecznie nie obalono w skardze kasacyjnej. Nie przedstawiono zarzutu dotyczącego konkretnych przepisów postępowania, które Sąd naruszył przyjmując określony stan faktyczny sprawy. W tej sytuacji, mając na uwadze zasadę zawartą w art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny nie posiada uprawnień do uzupełniania w tym zakresie zarzutów skargi kasacyjnej.
Natomiast oceniając zasadność przedstawionych w tej skardze zarzutów stwierdzić należy, iż Sąd I instancji, przy przyjętym stanie faktycznym, prawidłowo uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przy czym podkreślenia wymaga, że niniejsze postępowanie dotyczy ustalenia czy zachodziły przesłanki nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 k.p.a. W związku z tym organ zobowiązany był dokonać tych ustaleń opierając się na materiale jakim dysponował organ wydający decyzję z dnia [...] marca 1975 r. o przejęciu gospodarstwa oraz biorąc pod uwagę stan prawny obowiązujący w dacie wydania tej decyzji. Sprawa stwierdzenia nieważności decyzji rozstrzygana nie jest w postępowaniu zwykłym, ale w trybie nadzwyczajnym. Celem tego postępowania nie jest ponowne rozpoznanie sprawy – sprawy o przejęcie gospodarstwa – ale ocena zapadłej decyzji w kontekście istnienia ew. przesłanek nieważności. Tak więc Sąd I instancji stwierdzając, iż organ przeprowadził prawidłowo niniejsze postępowanie i zasadnie uznał, że nie zachodziły przesłanki nieważności nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów.
Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy, na mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.