Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 r., sygn. akt II SA/Po 355/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] nr [...] o odmowie ustalenia na rzecz Przedsiębiorstwa Inżynieryjnego "T." sp. z o. o. w [...] odszkodowania za nieruchomość położoną w Poznaniu przy ul. [...] oznaczoną jako działki ewidencyjne nr 2/1 o pow. 220 m² i nr 3/1 o pow. 1472 m² obr. Naramowice, arkusz mapy 13.
Odmowa ustalenia odszkodowania za nieruchomość uzasadniona była okolicznością, że pomimo, iż wyżej wymienione działki nr 2/1 i 3/1 wydzielone zostały pod drogi to nie przeszły z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm., powoływaną dalej jako u.g.n.).
W myśl art. 98 ust. 1 u.g.n. przejście z mocy prawa odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa nieruchomości uzależnione jest od spełnienia trzech przesłanek: po pierwsze właściciel wystąpi z wnioskiem o podział nieruchomości, po drugie droga musi należeć do kategorii dróg publicznych (gminnych, powiatowych, wojewódzkich, krajowych) i po trzecie przebieg drogi przewidziany jest w obowiązującym w dacie orzekania planie zagospodarowania przestrzennego.
Organ I jak i II instancji oparł swoje wnioski na badaniu zapisów miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego Miasta Poznania zatwierdzonego w dniu 6 grudnia 1994 r. uchwałą nr X/58/II/94 Rady Miejskiej Poznania (Dz.Urz. Woj. Pozn. Nr 22 poz. 246). Z planu tego wynika, że działki nr 2 i 3 (oznaczenie sprzed podziału) położone są na terenie oznaczonym symbolami:
- II.MA 12.m4 – teren ekstensywnej zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej
- KG.18 – ul. [...] – "N." – [...] od "I ramy" (Kg.1) do granicy miasta,
- II.MA 12.m2 – rejon o przewadze funkcji osiedli mieszkaniowych wielorodzinnych, teren mieszanej zabudowy mieszkaniowej wielo i jednorodzinnej.
Projekt podziału dokonany na wniosek Przedsiębiorstwa Inżynieryjnego "T." sp. z o. o. i zatwierdzony decyzją Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] nr [...] nie uwzględniał przebiegu dróg wyznaczonych w obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego w taki sposób, aby części obecnych działek nr 2/1 i nr 3/1, znajdujące się w liniach rozgraniczających ulicy [...], zostały wydzielone jako samodzielne działki ewidencyjne. Skutek prawny ex lege przejścia na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nastąpiłby wówczas, gdyby przebieg tych działek pokrywał się z siecią dróg ujętych w planie, co oznaczałoby, że wydzielone zostały one pod drogi publiczne.
W wyżej opisanej decyzji podziałowej wspomniano jedynie, że działki nr 2/1 i 3/1 przeznaczone są "pod komunikację".
O przystąpieniu do sporządzania planu "ulica [...] – część południowa" w Poznaniu, Prezydent Miasta Poznania zawiadomił pismem z dnia 24 lutego 2003 r. nr [...]. Z załącznika graficznego do tego zawiadomienia wynika, że z zachodu ulica [...] ma obejmować część działki nr 3 stanowiącą obecnie część działki nr 3/1. Przewidziane jest też poszerzenie ul. [...] mające objąć pozostałą część działki nr 3/1 oraz działkę nr 2/1.
Uwzględniając skargę Przedsiębiorstwa Inżynieryjnego "T." sp. z o. o. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] nr [...] wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Zdaniem Sądu sprawa wymaga dokładniejszego wyjaśnienia, bowiem z akt administracyjnych (decyzji i postanowień opiniujących) nie wynika jednoznacznie czy i jakie działki objęte podziałem wydzielone zostały pod drogi publiczne. Zaznaczając jednocześnie, że nawet brzmienie art. 98 ust. 1 u.g.n. w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie dawały podstaw do wykluczenia możliwości przejścia z mocy prawa na rzecz jednostki samorządu terytorialnego względnie Skarbu Państwa gruntów wydzielonych pod poszerzenie istniejących dróg.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2005 r. wniosło Miasto Poznań, reprezentowane przez Prezydenta Miasta Poznania, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 98 ust. 1 i ust. 3 u.g.n. poprzez rozszerzające przyjęcie, że przepisy te obejmują także przejście z mocy prawa na rzecz jednostki samorządu terytorialnego czy Skarbu Państwa gruntów wydzielonych pod poszerzenie istniejących dróg co wiąże się z wypłatą odszkodowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przepis art. 98 ust. 1 u.g.n w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji Prezydenta Miasta Poznania nie odnosił się do nieruchomości wydzielonych pod poszerzenie istniejących dróg. Zastosowanie bowiem wykładni rozszerzającej przy interpretacji niniejszego przepisu mogłoby skutkować ograniczeniem lub wręcz pozbawieniem prawa do nieruchomości. Przyjęcie i stosowanie takiej wykładni mogłoby wiązać się również z tym, że każde wydzielenie gruntu pod drogi, niezależnie od ich kategorii, powoduje przejście wydzielonych działek na własność jednostki samorządu terytorialnego czy Skarbu Państwa z mocy prawa i ustalenie odszkodowania w trybie art. 98 ust. 3 powołanej ustawy.
Zatem, zdaniem skarżącego, wydzielenie gruntu w trybie art.98 u.g.n. i jego przejście na własność gminy może nastąpić jeżeli zostaną spełnione następujące przesłanki: właściciel nieruchomości wystąpi z wnioskiem o podział, droga musi być publiczną i jej przebieg przewiduje obowiązujący w dacie orzekania plan zagospodarowania przestrzennego. Ponadto powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący dodał, iż wydzielenie pasa gruntu z przeznaczeniem na ogólnie dostępną drogę może nastąpić wtedy, gdy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego określa przebieg tej drogi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Przedsiębiorstwa Inżynieryjnego "T." sp. z o.o. wniósł o oddalenie skargi, podkreślając jednocześnie słuszność stanowiska sądu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że jeżeli odszkodowanie przysługuje przy wydzieleniu działek pod nowe drogi to tym bardziej należne jest ono w sytuacji wydzielenia nieruchomości pod poszerzenie istniejących już dróg – zgodnie z zasadą a maiori ad minus. Tym bardziej, że w niniejszej sprawie tylko działka nr 2/1 przeznaczona jest w całości na poszerzenie istniejącej ulicy Błażeja, natomiast działka nr 3/1 niemal w całości została wydzielona pod projektowaną drogę publiczną – ul. [...]. Ponadto dodał, że wymienione wyżej nieruchomości mają służyć tylko celom publicznym, nie związanym z działalnością spółki, ani też przyszłych właścicieli wydzielonych działek budowlanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwaną dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania sądowego. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności, określone w art. 183 § 2 cyt. ustawy, więc Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza że dokonał oceny wyroku Sądu I instancji stosownie do wskazanej podstawy i gdyby nawet dostrzegł inne uchybienia, to przy braku wskazania odpowiedniej podstawy w skardze kasacyjnej nie może się co do nich wypowiadać.
Rozpoznając sprawę w ramach swoich kompetencji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 98 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) nie jest zasadny.
Przepis art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe – z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela i które przeszły odpowiednio na własność jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem a właściwym organem.
Organy administracji pierwszej jak i drugiej instancji rozpoznając sprawę odszkodowania zobowiązane były do ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości czy działki gruntu wydzielone pod drogi przeszły na własność jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa w myśl art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Należy podkreślić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Po 355/04 uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość powołując jako podstawę art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a mianowicie naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
Sąd I instancji, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie dokonał interpretacji przepisu art. 98 ust. 1 i ust. 3 cytowanej ustawy, lecz skupił się wyłącznie na ocenie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wskazując, że sprawa wymaga dokładniejszego wyjaśnienia i co się z tym wiąże - do przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji zasadnie uznał, iż w niniejszej sprawie konieczne jest dodatkowe wyjaśnienie wątpliwych kwestii. Jest to zgodne z obowiązującą organy administracji publicznej zasadą prawdy obiektywnej, która stanowi że organy prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością. Natomiast w myśl zasady dwuinstancyjności, organ odwoławczy zobowiązany jest ponowie rozpoznać i rozstrzygnąć merytorycznie sprawę, a nie tylko ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji.
Sąd I instancji prawidłowo więc zastosował przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i uchylił zaskarżoną decyzję.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem wbrew stanowisku skarżącego, sąd I instancji, przy rozpoznawaniu sprawy, nie naruszył przepisów prawa materialnego.
Mając na uwadze, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.