Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 16 lutego 2005 r. II SA/Łd 488/04 oddalił skargę Katarzyny L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z 18 kwietnia 2004 r. utrzymującej decyzję organu pierwszej instancji, przyznającą zasiłek stały wyrównawczy od 1 lutego 2004 r. do 31 stycznia 2006 r. w kwocie 180,68 zł miesięcznie.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył stanowisko Kolegium stwierdzające, iż odwołanie strony domagającej się przyznania zasiłku w kwocie 418 zł nie zasługuje na uwzględnienie. Kwota zasiłku została wyliczona przez organ I instancji zgodnie z art. 27 ust. 6 pkt 2 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./. Stanowi ona różnicę pomiędzy kryterium dochodowym dla danej rodziny tj. kwotą 314 zł a dochodem, czyli kwotą 133,32 zł /314 zł - 133,32 zł = 180,68 zł/. Ustawa w sposób jednoznaczny określa sposób wyliczania zasiłku stałego wyrównawczego i nie ma możliwości przyznawania ich w wyższej kwocie.
Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oznaczoną (...) wniosła Katarzyna L., domagając się jej uchylenia i przyznania zasiłku stałego wyrównawczego w kwocie 418 zł W uzasadnieniu skargi podniosła, że mieszka z matką, która opłaca wszystkie świadczenia za lokal, ale organy błędnie uznały, że połowa czynszu stanowi darowiznę na jej rzecz i dochód rodziny.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, względnie o umorzenie postępowania z uwagi na treść art. 149 nowej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. nr 64 poz. 573 ze zm./.
Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż zarówno decyzja ostateczna jak i decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały zgodnie z prawem.
Po wydaniu zaskarżonej decyzji z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. nr 64 poz. 593/. Zgodnie z art. 149 ust. 1 tej ustawy, z dniem wejścia jej w życie wygasły decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej z wyjątkiem wymienionych w ust. 2 i 3 oraz art. 152 ust. 3 i art. 154 ust. 8.
Decyzje o przyznaniu zasiłku stałego wyrównawczego nie zostały wymienione w ust. 2 powołanego przepisu art. 149 nowej ustawy.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie oznacza to jednak konieczności umorzenia postępowania, gdyż kontroli Sądu podlega zaskarżona decyzja w zakresie określonych w niej skutków do dnia wejścia w życie nowej ustawy, tj. 1 maja 2004 r., tzn. 3 miesięcy /od dnia 1.02.2004 r. do 30.04.2004 r./.
Oceniając prawidłowość zaskarżonej decyzji w oparciu o przepisy obowiązujące w dniu jej wydania, tj. ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./, Sąd przytoczył przepis art. 27 ust. 4, zgodnie z którym zasiłek stały wyrównawczy przysługiwał osobie:
- samotnej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1,
- całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie, jest niższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie określonego w art. 4 ust. 1.
Organ niewadliwie uznał, że skarżąca zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niesprawności spełnia kryterium określone w art. 27 ust. 2 ustawy i ma w jej sytuacji zastosowanie ust. 6 pkt 2, który stanowi, że zasiłek ten ustala się w przypadku osoby w rodzinie, jako różnicę między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, ustalonym zgodnie z art. 4 ust. 1, a posiadanym dochodem na osobę w rodzinie.
Organ przyjął, że skarżąca nie prowadzi gospodarstwa domowego z matką, z którą zamieszkuje, a jej rodzina składa się z dwóch osób, tj. skarżącej oraz dziecka. Mąż skarżącej, z którym pozostaje w separacji mieszka w innym lokalu i sporadycznie przekazuje alimenty na dziecko ustalone sądownie na kwotę 200 zł miesięcznie.
W takim zaś przypadku, kryterium dochodowe w rodzinie skarżącej wynosi łącznie 628 zł /418 zł na pierwszą osobę w rodzinie plus 210 zł na dalszą osobę poniżej 15 lat, tj. dziecko skarżącej/. W konsekwencji stały zasiłek wyrównawczy należny skarżącej, maksymalnie mógłby stanowić kwotę 314 zł, a nie jak twierdzi skarżąca - 418 zł Kwota ta byłaby bowiem aktualna, gdyby skarżąca spełniała kryterium z art. 27 ust. 6 pkt 1 ustawy, tzn. była osobą samotnie gospodarującą. Rodzina skarżącej składa się jednak także z dziecka, czyli dwóch osób, a w takim przypadku należy stosować art. 27 ust. 6 pkt 2 ustawy.
Ustalenie organu, że faktyczny dochód rodziny skarżącej wynosi 266,65 zł, w tym 42,50 zł zasiłek rodzinny na dziecko i 224,14 zł z tytułu darowizny związanej z opłacaniem przez matkę połowy czynszu, nie jest - w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - wadliwe i znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym w postaci wywiadu środowiskowego i notatki służbowej sporządzonej przez pracownika socjalnego A. W. w dniu 6.02.2004 r.
Z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że cały trud utrzymania i wychowania wnuczki spoczywa na matce skarżącej. Katarzyna L. nie chce bowiem zajmować się dzieckiem, w stosunku do którego przejawia coraz większą agresję i nakazuje matce zawieźć dziecko do ojca i tam je zostawić.
Analiza wskazanej dokumentacji oraz wyjaśnień złożonych przez Katarzynę L. na rozprawie przed WSA, nie potwierdza całkowicie gołosłownego i niepopartego jakimkolwiek dowodem stwierdzenia skarżącej, że kwota połowy czynszu nie stanowi darowizny, a wręcz przeciwnie, wątpliwym wydaje się ustalenie organu, że skarżąca nie prowadzi gospodarstwa domowego wspólnie z matką, która również korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, w tym dodatku mieszkaniowego w kwocie 248,52 zł i w całości pokrywa koszty utrzymania lokalu.
Zdaniem Sądu, przyjęcie takiego wariantu mogłoby jednak prowadzić do rozstrzygnięcia niekorzystnego dla strony, w konsekwencji do zmniejszenia, bądź pozbawiania jej w kontrolowanym przez Sąd okresie przedmiotowego zasiłku, zwłaszcza wobec potwierdzonego przez skarżącą na rozprawie faktu otrzymania w marcu i kwietniu 2004 r. alimentów na dziecko w kwocie 400 zł.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Katarzyna L., reprezentowana przez adw. Bartosza K., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm. zw. dalej p.p.s.a./ w zw. z art. 7, 9 i 77 Kpa przez oddalenie skargi, pomimo naruszenia wymienionych przepisów przez organ wskutek niewyjaśnienia stanu faktycznego, niepoinstruowania strony o konieczności udowodnienia swoich twierdzeń oraz przyjęcie, że dochód rodziny stanowi 266,65 zł, podczas gdy kwota połowy czynszu nie stanowi darowizny.
Skarga domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i dopuszczenia dowodu z zeznań świadka Jadwigi T.-C. na okoliczność, że połowa czynszu nie stanowi darowizny, ewentualnie zmiany wyroku przez przyznanie Katarzynie L. zasiłku stałego wyrównawczego w wysokości 292,75 zł oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona wywodzi, że ustalenia organów zaaprobowane przez Sąd, zostały poczynione z naruszeniem podstawowych zasad procedury wyłącznie w oparciu o wywiad środowiskowy oraz notatkę służbową, z których nie wynika, czy kwota połowy czynszu jest darowizną. Zasadniczym dowodem, który pozwalałby ocenić prawdziwość twierdzeń strony, są zeznania jej matki, który to dowód nie został przeprowadzony na żadnym etapie postępowania. Katarzyna L. nie złożyła takiego wniosku, bowiem organ nie pouczył ją, a nie dopuścił także takiego dowodu z urzędu. Strona przytacza orzeczenie Sądu w kwestii ciężaru dowodowego spoczywającego na organach prowadzących postępowanie i skutków takiego zaniedbania /I SA/Wr 700/79, II SA 318/85/.
Przyjmując, iż dochód Katarzyny L. wynosiłby tylko 42,50 zł z tytułu zasiłku rodzinnego, to świadczenie powinno być przyznane w kwocie 292,75 zł.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej odrzucenie z powodu braku podpisu, bądź oddalenie jej jako niezasadnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Jako chybiony uznał Sąd odwoławczy wniosek o odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu braku podpisu. Skarga kasacyjna wniesiona przez pełnomocnika została podpisana, nie zawiera więc braku podniesionego w odpowiedzi Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
Wniosek organu wynika z faktu, że do Kolegium przesłany został odpis skargi kasacyjnej, poświadczony za zgodność przez adw. Bartosza K. Taki sposób postępowania znajduje potwierdzenie w treści art. 47 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i nie mógł uzasadniać wniosku o odrzucenie skargi kasacyjnej.
Rozpatrując skargę kasacyjną w granicach podniesionych zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż są one pozbawione trafności, a zaskarżony wyrok nie narusza prawa.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji oceniając legalność decyzji odniósł się do zebranego materiału dowodowego, zaś wyjaśnienie strony prawidłowo ocenił jako gołosłowne. Oparcie decyzji na ustaleniach wywiadu środowiskowego nie stanowi naruszenia prawa, gdy zważy się, iż zawiera on treść oświadczenia strony, potwierdzonego jej własnoręcznym podpisem. W świetle ujawnionych w sprawie okoliczności, potwierdzających istnienie konfliktu pomiędzy stroną, a jej matką oraz stanowiska Jadwigi T.-C., wyrażonego w rozmowie z pracownikiem socjalnym, zasadnie organ odstąpił od przesłuchania jej w charakterze świadka, nie dopuszczając tego dowodu z urzędu.
Niezależnie od stanowiska Jadwigi T.-C. /która prosiła o dyskrecję w tej sprawie/, jako matce strony, przysługiwało jej prawo odmowy zeznań na podstawie art. 83 par. 1 Kpa. Nie można było zatem czynić zarzutu organowi I instancji, że nie przeprowadził w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego.
Odpowiadała także obowiązującym przepisom prawa decyzja wydana w postępowaniu odwoławczym, w którym organ ten, respektując zasadę wyrażoną w art. 139 Kpa, nie podejmował czynności, w wyniku których mogłaby ulec pogorszeniu sytuacja skarżącej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd dał temu wyraz i jego ocena w tym względzie zasługuje na aprobatę.
Nie nasuwa zastrzeżeń wysokość przyznanego świadczenia, zaś żądanie skarżącej, aby przyznać jej zasiłek w kwocie 292,83 zł nie znajduje podstawy ani w ustaleniach faktycznych, ani w obowiązujących przepisach prawa.
Twierdzenie skarżącej, że matka żąda od niej zwrotu połowy czynszu, w sytuacji gdy strona utrzymuje się tylko z zasiłku rodzinnego i wyrównawczego /oprócz braku jakiegokolwiek potwierdzenia tej okoliczności/, nie mogłoby mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia, gdyż okoliczność tę strona podniosła dopiero w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wniesionej w maju 2004 r., a więc już po wydaniu decyzji ostatecznej. Wnioski wyciągnięte z takiego żądania mogłyby ewentualnie wpłynąć na treść nowej decyzji, wydanej w tej sprawie po wygaśnięciu decyzji przedmiotowej na podstawie art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. nr 64 poz. 593/.
Odnosząc się do wniosków skargi kasacyjnej należy stwierdzić, iż wobec ograniczenia wynikającego z art. 106 par. 3 ustawy p.p.s.a., który dopuszcza przed sądem administracyjnym tylko prowadzenie dowodów z dokumentów - wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka, jest pozbawiony podstaw prawnych.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 powołanej ustawy p.p.s.a., przyznając wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej na podstawie par. 19 w zw. z par. 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszeniu przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1348 ze zm./.