Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 2076/09 oddalił skargę A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 września 2009 r., nr KOC/253/Go/09 w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości warszawskiej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy:
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 23 września 2009 r., nr KOC/253/Go/09, po rozpoznaniu odwołań od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 13 listopada 2008 r. nr 508/GK/DW/2008 o ustanowieniu na rzecz następców prawnych byłego właściciela: M. N., P.. A. S., T. N., Ł. N. i M. D. prawa użytkowania wieczystego do gruntu zabudowanego o powierzchni 188 m2 położonego w Warszawie przy ul. N., oznaczonego jako działka ewidencyjna nr (...) w obrębie (...), uregulowanego w księdze wieczystej KW nr (...), w udziale wynoszącym 0,487 części i odmowie ustanowienia na rzecz M. N., P. S., A. S., T. N., Ł. N. i M.D. prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w Warszawie, przy ul. N., oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr (...) z obrębu (...), uregulowanego w księdze wieczystej KW nr (...), w udziale wynoszącym 0,513 części – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Sąd podał, że nieruchomość położona w Warszawie, przy ul. (...), ozn. hip. "Nieruchomość nr (...) w Warszawie" o powierzchni 413,75 m2, została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 ze zm.).
Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa z dnia 25 kwietnia 2007 r. dz. odp. (...), nieruchomość ta stanowiła własność R. B. N., na mocy aktu notarialnego z dnia 19 września 1933 r., nr Rep. (...). Na mocy umowy notarialnej z dnia 1 sierpnia 1951 r., Rep. nr 3531, dawny właściciel przelał wszystkie swoje prawa do gruntu nieruchomości ozn. nr hip. (...), a w szczególności prawa wynikające z art. 7 dekretu i sprzedał znajdujący się na tym gruncie budynek na rzecz M. i H. małżonków S..
Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie orzeczeniem administracyjnym z dnia 26 sierpnia 1953 r., nr ST7TN/15N/42/53 odmówiło przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu, stwierdzając jednocześnie, że wszystkie budynki znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. Grunt ten jest obecnie własnością Miasta Stołecznego Warszawy.
Aktualnie, na mocy art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. z 2002 r. Nr 41, poz. 361 ze zm.), przedmiotowy grunt jest własnością Miasta Stołecznego Warszawy.
Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia (...) czerwca 2003 r. sygn. akt (...), stwierdzono nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia 26 sierpnia 1953 r., nr ST7TN/15N/42/53, odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu.
Decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 13 listopada 2008 r. nr 508/GK/DW/2008, wydaną w wyniku rozpatrzenia wniosku dekretowego R.N. z dnia 23 września 1947 r. ustanowiono prawo użytkowania wieczystego do gruntu zabudowanego o pow. 188 m2, położonego w Warszawie przy ul. (...), oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr (...) z obrębu (...), uregulowanego w księdze wieczystej KW nr (...), w udziale wynoszącym 0,487 części, na rzecz: M. M. N. w 0,0782679 częściach, P. B. S. w 0,0782679 częściach, A. J. S. w 0,060875 częściach, T. R. N. w 0,0782679 częściach, Ł. N. w 0,1739285 częściach i M. M.D. w 0,0173928 częściach.
Decyzją tą ustalony został również czynsz symboliczny w wysokości 91,56 zł płatny przez cały okres użytkowania wieczystego w terminie do dnia 31 marca każdego roku z góry na dany rok.
Jednocześnie powyższą decyzją odmówiono ustanowienia na rzecz M. N. P. S., A. S., T. N., Ł. N. i M. D.prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu w udziale wynoszącym 0,513 części, wskazując w podstawie prawnej decyzji m.in. przepis art. 7 ust. 1, 2 i 3 dekretu z dnia 26 października 1945 r.
Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że udział o którym mowa w punkcie 1 decyzji organu pierwszej instancji, wyliczony został poprzez odjęcie od jedności udziałów, wynoszących łącznie 0,513 części, w jakich oddano w użytkowanie wieczyste grunt oznaczony w ewidencji gruntów jako działka nr (...) z obrębu 0111 właścicielom wykupionych lokali. Wobec tego, że grunt stanowiący działkę ewidencyjną nr (...) z obrębu 0111, w udziale wynoszących 0,513 części, został już oddany w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich, to w odniesieniu do tego udziału w gruncie brak jest możliwości przyznania prawa użytkowania wieczystego na rzecz następców prawnych dawnego właściciela.
Natomiast wniosek z dnia 23 września 1947 r. o przyznanie prawa własności czasowej do pozostałej części nieruchomości ozn. nr hip. 9945, wchodzącej w skład działek ewidencyjnych nr (...) i (...) z obrębu 0111, zostanie rozpatrzony odrębną decyzją.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie po rozpoznaniu odwołań A. S., M. D., T. N. i M. N., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że wielkości udziałów poszczególnych następców prawnych dawnych właścicieli w przyznanej części prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu ustalone zostały przez organ pierwszej instancji zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 8 marca 2001 r. (sygn. akt IV Ns 973/96) o stwierdzeniu nabycia spadku po H. S. i M. S. oraz umowy darowizny udziału w spadku zawartej w dniu 11 września 2002 r. Rep. nr A 8747/2002. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie, wbrew stanowisku skarżących wyrażonym w złożonych odwołaniach, organ pierwszej instancji, rozpatrujący wniosek dekretowy, nie ustalił samoistnie kręgu spadkobierców i wielkości przysługujących im w spadku udziałów. Ustalenie to nastąpiło w trakcie postępowania sądowego dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. S., zarzucając naruszenie podstawowych praw własności i dziedziczenia zagwarantowanych Konstytucją RP, tj. art. 21 ust. 1 i 2, art. 46, art. 64 ust. 1-3, art. 77 ust. 1 Konstytucji oraz naruszenie zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Przedstawiając te zarzuty skarżący wystąpił o naprawienie szkody, jaka została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 77 Konstytucji).
Skarżący podkreślił, że administracja Gminy Warszawa Mokotów, także Centrum, oraz Wojewodowie Warszawski i Mazowiecki, czyli "sprzedający", jak i "wyjątkowi" nabywcy lokali, bo po "okazyjnych cenach", w budynku przy ul. (...) w Warszawie, doskonale zdawali sobie sprawę czyją własność "sprzedają – kupują" ze względu na zgłoszone roszczenia żyjących właścicieli. Jeżeli zaistniały nieodwracalne skutki prawne (w zakresie części nieruchomości), to odnośnie do tej części kamienicy, zamiast zwrotu nieruchomości w naturze, należy się odszkodowanie w wysokości równej wartości tych lokali lub nieruchomość "zamienna" i fakt ten powinien być uwzględniony w zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie jest zasadna, organy prawidłowo rozstrzygnęły sprawę dotyczącą wniosku R.N., wobec czego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.
Sąd wyjaśnił, że postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją dotyczyło wyłącznie wniosku R. N. złożonego w dniu 23 września 1951 r. o przyznanie prawa własności czasowej, a to z uwagi na stwierdzenie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2003 r. nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia 26 sierpnia 1953 r., w którym odmówiono przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu.
Ustosunkowując się do wniosku R. N. organy obu instancji były obowiązane uwzględnić nie tylko fakt zawarcia umowy z dnia 1 sierpnia 1951 r., w której nastąpiło przekazanie praw wynikających z art. 7 dekretu na rzecz M. i H. małżonków S., ale także fakt ustanowienia odrębnej własności dwóch lokali mieszkalnych) (lokale nr (...)) i ich sprzedaży wraz z udziałem w użytkowaniu wieczystym przedmiotowego gruntu. W toku postępowania administracyjnego konieczne było ponadto uwzględnienie faktu następstwa prawnego wynikającego z postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 8 marca 2001 r. (sygn. akt IV Ns 973/96), w którym stwierdzono, że spadek po H. S. nabyli Ł. N. w 10/14 częściach spadku oraz P. S., M. N., A. S. i T. N. po 1/14 części spadku każde z nich, a spadek po M. S. nabyli M. N., P. S., A.S. i T. N. po 1/4 części spadku każde z nich. Ponadto istotny był fakt przekazania w dniu 11 września 2002 r. przez A. S. w formie darowizny na rzecz M. D. całego udział w spadku po H. S..
Powyższe oznacza, że właściwe było oznaczenie wielkości udziałów na rzecz poszczególnych następców prawnych dawnych właścicieli przy uwzględnieniu postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 8 marca 2001 r. i darowizny dokonanej w dniu 11 września 2002 r. Ponadto przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu stanowiącego działkę nr (...) nie mogło obejmować udziału wynoszącego 0,513, to jest części oddanej w użytkowanie wieczyste osobom trzecim. Decyzja organu pierwszej instancji, co wynika z pkt 1 i 3 tego aktu, spełnia przedstawione warunki.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2010 r. wniosła M. M. D.. Zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła naruszenie:
- 1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 1025 § 2 i § 3 K.c. w związku z art. 679 K.p.c. poprzez nieuwzględnienie tego, że toczy się obecnie postępowanie o zmianę stwierdzenia nabycia spadku w wyniku czego może ulec zmianie skład następców prawnych byłych właścicieli, a tym samym uczestników postępowania oraz wielkość przyznanych im udziałów w spadku, co wpłynie w sposób bezpośredni na skład osób, którym decyzją Prezydenta należy wydać nieruchomość w użytkowanie wieczyste;
- 2) przepisów postępowania administracyjnego, tj.:
- – przez zaniechanie zawieszenia postępowania (art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a.) do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o zmianę stwierdzenia nabycia spadku, co naruszyło także art. 28 K.p.a. w ten sposób, że nie ustalono w sposób prawidłowy kręgu osób uczestniczących w postępowaniu;
- – art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. przez wydanie decyzji, co do której zajść mogą podstawy stwierdzenia jej nieważności w przypadku zmiany kręgu spadkobierców byłych właścicieli;
- – art. 141 § 4 P.p.s.a. polegającego na pominięciu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku kwestii konsekwencji toczącego się postępowania sądowego o zmianę orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku i jego ewentualnego wpływu na rozstrzygnięcie w tej sprawie.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zawieszenie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o zmianę stwierdzenia nabycia spadku po H. S..
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że ustalenia składu następców prawnych byłych właścicieli dokonano w postępowaniu administracyjnym na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 8 marca 2001 r. (sygn. akt IV Ns 973/96) o stwierdzeniu nabycia spadku po H. S. i M. S. oraz umowy darowizny udziału w spadku. Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ nie ustala samoistnie kręgu spadkobierców i wielkości przysługujących im udziałów lecz "Ustalenie to nastąpiło w trakcie postępowania sądowego dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku". Jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny pominął, że strony zgłosiły wniosek o zawieszenie postępowania ze względu na postępowanie zainicjowane na podstawie art. 679 K.p.c. o zmianę postanowienia z dnia 8 marca 2001 r. sygn. akt IV Ns 973/96 wydanego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, jednakże tylko w tej części tego postanowienia, w której Sąd Rejonowy dla m.st.
Warszawy stwierdził nabycie spadku po H. S.. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił zawieszenia postępowania, kwestia prawna będąca podstawą tego wniosku nie została przez Sąd uzasadniona, co narusza art. 141 § 4 P.p.s.a. Zdaniem skarżącej dopóki nie zostanie prawomocnie zakończone postępowanie sądowe dotyczące zmiany postanowienia określającego spadkobierców H. S., dopóty nie można twierdzić, że Prezydent prawidłowo ustalił krąg następców prawnych, na rzecz których ma być ustanowione użytkowanie wieczyste. Zagadnienie to ma podstawowe znaczenie dla prawidłowego ustalenia stron postępowania administracyjnego, skoro w przypadku zmiany orzeczenia sądu określającego zasady dziedziczenia mogą zaistnieć podstawy do wznowienia postępowania zakończonego decyzją Prezydenta nr 508/GK/DW/2008 (art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a.). Zaskarżony wyrok może także doprowadzić do naruszenia przepisów o ochronie własności, skoro z wieczystym użytkowaniem związane jest prawo własności budynku postawionego na gruncie. Osoby, którym decyzją Prezydenta przyznane zostało użytkowanie wieczyste będą mogły zbyć przyznane im prawo (art. 233 K.c.) bez oczekiwania na ostateczne zakończenie postępowania spadkowego.
Do skargi kasacyjnej dołączono kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt II Ns 1346/09 oddalającego wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po H. S. i apelacji wniesionej od tego postanowienia przez M. D. i P. S..
Ponadto przy piśmie z dnia 27 grudnia 2011 r. pełnomocnik skarżącej złożył odpis skargi kasacyjnej wniesionej przez M. D. od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2011 r., sygn. akt V Ca 928/11, którym oddalono apelację we wskazanej wyżej sprawie.
Na rozprawie w dniu 27 czerwca 2012 r. pełnomocnik skarżącej podał, że Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 15 czerwca 2012 r. odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej M. D.j (sygn. akt I CSK 3/12).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania wskazane w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany był – w myśl art. 183 § 1 tej ustawy – rozpoznać sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie mają usprawiedliwionych podstaw.
Rozważania dotyczące poszczególnych zarzutów należało poprzedzić uwagami o charakterze ogólnym, które mają istotne znaczenie w sprawie.
I tak podkreślenia wymaga, co uszło uwadze autora skargi kasacyjnej, że skarga A. S. rozpoznana zaskarżonym wyrokiem wniesiona została od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 września 2009 r., nr KOC/253/Go/09 jedynie w części utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 13 listopada 2008 r. nr 508/GK/DW/2008 o odmowie przyznania prawa użytkowanie wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości w udziale wynoszącym 0,513 części. Tak określony przedmiot zaskarżenia wynika w sposób oczywisty z treści skargi. Wprawdzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie odnotował powyższego w zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku opisie skargi, jednakże wyraźnie fakt ten zaznaczył określając w sentencji wyroku przedmiot jako "odmowa ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości warszawskiej".
Natomiast decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 września 2009 r., nr KOC/253/Go/09, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 13 listopada 2008 r., 508/GK/DW/2008 w części orzekającej o ustanowieniu na rzecz następców prawnych byłego właściciela: M.N., P. S., A. S., T. N., Ł. N. i M. D. prawa użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu o powierzchni 188 m2 położonego w Warszawie przy ul. (...), oznaczonego jako działka ewidencyjna nr (...) w obrębie 0111, w udziale wynoszącym 0,487 części i w określonych w tej decyzji częściach nie została zaskarżona.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę związany był zakresem zaskarżenia ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 września 2009 r., nr KOC 253/Go/09, jaki określił skarżący A. S. i nie mógł oceniać zgodności z prawem tej decyzji w części nieobjętej zaskarżeniem, a więc orzekającej o przyznaniu prawa użytkowania wieczystego do części gruntu położonego w Warszawie, przy ul. (...), oznaczonego jako działka ewidencyjna nr (...) w obrębie 0111.
W konsekwencji powyższego skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 2076/09 mogła obejmować wyłącznie te kwestie, które nie wykraczają poza ramy postępowania sądowego zakończonego zaskarżonym wyrokiem, które zakreślone zostały przez skarżącego A. S. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Tymczasem treść zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej w sposób oczywisty wskazuje, że ich postawienie służyć miało uzyskaniu zmiany rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 września 2009 r., nr KOC 253/Go/09 i poprzedzającej je decyzji pierwszoinstancyjnej w zakresie, w którym ustanowiono na rzecz następców prawnych byłego właściciela prawo użytkowania wieczystego do gruntu wskazanej nieruchomości warszawskiej, a które to rozstrzygnięcie nie było oceniane pod względem zgodności z prawem przez Sąd pierwszej instancji wobec niezaskarżenia decyzji w tej części. Z oczywistych więc względów zarzuty te nie mogły być skuteczne.
Ponadto podnieść trzeba, że Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I CSK 3/12 odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej M. D. od opisanego wcześniej postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie oddalającego apelację od postanowienia oddalającego wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po H. S..
Wobec powyższego skarga kasacyjna oparta na założeniu, że w wyniku rozpoznania sprawy z wniosku M. D. o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 9 marca 2001 r., sygn. akt IV Ns 973/96 stwierdzającego nabycie spadku po H. S. z domu K. nastąpić może zmiana kręgu spadkobierców byłych właścicieli i przysługujących im udziałów w spadku, a w konsekwencji i zmiana stron postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a. również nie mogła odnieść zamierzonego skutku.
Mając na uwadze podniesione okoliczności za nieuzasadnione uznać należało zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania – art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. i art. 141 § 4 P.p.s.a. – bowiem nie zostało wykazane, że doszło w sprawie do naruszenia tych przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Poza wskazanymi wyżej przepisami Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uchybił także w żaden sposób art. 1025 § 2 i § 3 Kodeksu cywilnego w związku z art. 679 Kodeksu postępowania cywilnego, jak to zarzucono w skardze kasacyjnej, wiążąc powyższy zarzut z faktem nieuwzględnienia zainicjowanego przez M. D. postępowania o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po H.S..
Słusznie bowiem kierując się z domniemaniem, o którym mowa w art. 1025 § 2 K.c. ustalono w sprawie krąg uczestników postępowania.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.