Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 288/19 odrzucił skargę K. P. (dalej: "skarżący") na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] grudnia 2018 r., po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.), odmówił przyznania tego świadczenia.
Skarżący pismem z 4 stycznia 2019 r., nadanym w tym samym dniu w urzędzie pocztowym, złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Następnie pismem opatrzonym tą samą datą, nadanym 14 stycznia 2019 r., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie wskazując, że skarga została wniesiona równolegle z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy od tego samego aktu, ewentualnie o jej oddalenie w całości i utrzymanie w mocy decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 grudnia 2018 r.
Sąd pierwszej instancji zauważył, że w art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") ustawodawca wprowadził wybór sposobu zaskarżenia, albo przez złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Prawo wyboru zostało pozostawione stronie, jednakże powyższe nie oznacza, że strona może wnieść zarówno wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i skargę do sądu administracyjnego. Skargę do sądu administracyjnego wnosi strona, gdy nie korzysta ze złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jeżeli zatem strona wystąpi z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, to traci możliwość wniesienia skargi do sądu. W przypadku zaś złożenia obydwu tych środków, skarga będzie podlegała rozpoznaniu przez sąd jedynie wówczas, gdy zostanie wniesiona jako pierwsza.
Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący skorzystał zarówno z prawa do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (data wpływu do organu – 8 stycznia 2019 r.), a także wniósł skargę do Sądu za pośrednictwem organu (data wpływu do organu – 17 stycznia 2019 r.). Dlatego też złożona skarga jest niedopuszczalna na gruncie art. 52 § 3 p.p.s.a. Przedmiotem skargi w takiej sytuacji mogłaby być jedynie decyzja wydana w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Skarżący na powyższe postanowienie złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której wniósł o jego uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
- - art. 145 § 1 pkt 1lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 i w zw. z art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a., przez nieuwzględnienie faktu ogólnikowości treści pouczenia skarżącego przez organ co do możliwości i sposobu wzruszenia przedmiotowej decyzji, a następnie zaniechania pouczenia o skutkach jednoczesnego złożenia za pośrednictwem tego organu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i skargi do sądu administracyjnego,
- - art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i w zw. z art. 78 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, przez nierozpoznanie wszystkich okoliczności sprawy, tj. sposobu rozstrzygnięcia przez organ i złożonego ze skargą do sądu administracyjnego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz przyczyn zaniechania pouczenia strony o skutkach tego działania i to w sytuacji, gdy oba te środki były skierowane do tego samego organu oraz uniemożliwienia w ten sposób skorzystania przez skarżącego z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do rozpoznania każdej sprawy w dwóch instancjach i prawa do sądowej kontroli rozstrzygnięć administracyjnych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych w niej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone przez zawarte w niej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest jedynie do zbadania, czy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne, niż podniesione przez skarżącego, naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone.
Złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Istota pierwszego z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów zmierza do wykazania, że zawarte w zaskarżonej decyzji pouczenie było jedynie powieleniem w tej mierze treści ustawowych, w tym art. 52 p.p.s.a., i zabrakło w nim podstawowych informacji o negatywnych konsekwencjach jednoczesnego skorzystania przez stronę ze wskazanych w pouczeniu alternatywnych środkach odwoławczych. Brak prawidłowego pouczenia skutkowało złożeniem przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do odrzucenia złożonej następnie jego skargi zamiast uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. c p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedmiotowa decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o możliwych rodzajach środków jej zaskarżenia oraz o trybie i terminie ich wniesienia.
Zwrócić należy uwagę, że z treści zawartego w decyzji pouczenia jednoznacznie wynika, że skarżącemu pozostawiono możliwość wyboru środka ochrony prawnej, tj. iż ma prawo złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - a w przypadku gdy nie chce z niego skorzystać - może wnieść skargę do sądu administracyjnego. Skarżący zatem został przez organ poinformowany, że skarga do sądu administracyjnego przysługuje mu jedynie w sytuacji, gdy nie skorzysta z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ natomiast nie miał obowiązku umieszczania dodatkowych wskazań co do skutków nieprawidłowego zastosowania się do pouczenia zawartego w decyzji.
Tym samym, skoro w niniejszej sprawie organ w sposób prawidłowy pouczył o możliwych rodzajach środków zaskarżenia przedmiotowej decyzji oraz o trybie i terminie ich wniesienia, a skarżący skorzystał z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpoznania sprawy przez organ, wybierając tym samym tryb zaskarżenia decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu administracyjnym, prawidłowo Sąd pierwszej instancji, przedmiotową skargę odrzucił.
Za bezpodstawny należy uznać także drugi z zarzutów skargi kasacyjnej, tj. zarzut naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i w zw. z art. 78 i art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Stosownie natomiast do art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.
Podnieść należy, że przedmiotem skargi skarżący uczynił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2018 r. Przy badaniu jej dopuszczalności Sąd nie był obowiązany do odniesienia się do kwestii sposobu rozstrzygnięcia przez organ złożonego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonego tą decyzją. Sposób załatwienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zapadłe w jego wyniku rozstrzygnięcie nie podlegają bowiem badaniu i ocenie przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Dla przedmiotowej sprawy nie ma znaczenia, czy skarżący złożył skutecznie wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, jedynym bowiem warunkiem ustawowym do złożenia w niniejszej sprawie skargi było nieskorzystanie z prawa złożenia tego wniosku (por. postanowienie NSA z 13 lutego 2020 r., II GSK 28/20). Dlatego też, skoro w niniejszej sprawie Sąd bezspornie ustalił, że wniosek taki został złożony przez skarżącego przed złożeniem przedmiotowej skargi, nie był on obowiązany do dokonywania dodatkowych ustaleń w tym zakresie. Brak jest zatem podstaw do uznania, że w sprawie został naruszony art. 134 § 1 p.p.s.a.
Naruszenia powyższego przepisu skarżący nie może również upatrywać w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis art. 141 § 4 ma bowiem charakter proceduralny i reguluje wymogi uzasadnienia wyroku. Zarzut jego naruszenia może być skutecznie postawiony, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów w nim wymienionych albo gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy sąd nie wskaże, jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania i z jakiego powodu. Naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Za jego pomocą nie można natomiast skutecznie zarzucać błędnego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 18 września 2014 r., II GSK 1096/13). W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wskazał podstawę prawną zaskarżonego postanowienia, a także wyjaśnił, dlaczego uznał przedmiotową skargę za niedopuszczalną. Odrębną kwestią jest natomiast moc przekonywania uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia.
Okoliczność, iż Sąd w uzasadnieniu nie przeprowadził rozważań co do prawidłowości pouczenia skarżącego co do trybu złożenia skargi przedmiotowej decyzji nie może mieć wpływu na wynik sprawy. Jak już powyżej bowiem wskazano Sąd pierwszej instancji zasadnie skargę odrzucił, a zawarte w przedmiotowej decyzji pouczenie było prawidłowe.
W konsekwencji powyższych rozważań wskazać trzeba, że skoro skarżący zdecydował się na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i tym samym wybrał tryb zaskarżenia decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2018 r. w postępowaniu administracyjnym, nie można przyjąć, że zaskarżone postanowienie narusza konstytucyjną zasadę prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz konstytucyjne prawo drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw (art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). Niedopuszczalne jest bowiem, aby ta sama decyzja była przedmiotem oceny organu administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym oraz sądu administracyjnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że skarżącemu przysługiwało prawo do kontroli sądowej rozstrzygnięcia organu wydanego w wyniku złożonego wniosku o ponownego rozpoznania sprawy zakończonej ww. decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.