Postanowienie NSA z 8 maja 2023 r., I OSK 672/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 8 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]

Od orzeczenia

od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 1182/21

Skład

Sędzia NSA Marek Stojanowski przewodniczący
Sędzia NSA Marian Wolanin
Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska sprawozdawca

Sprawa

w sprawie ze skargi D. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: umorzyć postępowanie kasacyjne.

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2022 r. sygn. II SA/Sz 1182/21 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...].

Skierowana do skarżącej – D. O. korespondencja informująca ją o wyznaczeniu na dzień [...] kwietnia 2023 r. terminu posiedzenia niejawnego w sprawie zainicjowanej skargą kasacyjną Kolegium powróciła do Sądu z adnotacją "adresat nie żyje". Na podstawie nadesłanego następnie do akt sprawy odpisu skróconego aktu zgonu ustalono, że D. O. zmarła [...] kwietnia 2023 r. w [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2023, poz. 259 – dalej jako: "p.p.s.a.") sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania.

Jak wynika z art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm. – dalej jako: "k.c.") prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych. Do spadku nie należą prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że do spadku nie należą prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2005, str. 10, podobnie J.S. Piątkowski, H. Witczak, A. Kawałko [w]: System Prawa Prywatnego, Tom 10; Prawo spadkowe, pod. red. B. Kordasiewicza, Warszawa 2009, str. 50-51, wyroki SN z 7 kwietnia 2004 r., sygn. IV CK 215/03, z 26 marca 2002 r., sygn. III CZP 14/02, opubl. OSNC 2002/12/148, a także postanowienie NSA z 11 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSK 1438/14).

W świetle powyższego stwierdzić należy, że w prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa. Innymi słowy, prawa i obowiązki o charakterze administracyjnoprawnym nie podlegają dziedziczeniu na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Przejście tych praw i obowiązków na następców prawnych, którzy są jednocześnie spadkobiercami w rozumieniu prawa cywilnego mogą przewidywać wyłącznie przepisy szczególne z zakresu szeroko rozumianego prawa administracyjnego, co nie oznacza jednak, że te prawa i obowiązki wchodzą w skład spadku (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 524/10). Niemniej mogą również występować takie sytuacje faktyczne, kiedy określone prawa i obowiązki wynikające z decyzji administracyjnej mogą dotykać sfery prawnej innego podmiotu. W odniesieniu do takich sytuacji Sąd musi ocenić, czy w przypadku śmierci skarżącego, będącego adresatem zaskarżonego aktu lub czynności, wynik toczącego się postępowania dotyczy interesu prawnego osób zgłaszających swój udział w miejsce spadkodawcy.

W okolicznościach niniejszej sprawy Kolegium złożyło skargę kasacyjną od wyroku uwzględniającego skargę D. O. wniesioną od decyzji odmawiającej jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tej przyczyny, że organy co do zasady kwestionowały prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na pobieranie przez nią emerytury. Sąd Wojewódzki uwzględniając skargę D. O. zobowiązał organy do prawidłowego przeprowadzenia postępowania administracyjnego w celu ponownej weryfikacji zasadności złożonego przez nią wniosku. Przedmiot postępowania w niniejszej sprawie odnosił się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą skarżącej. Z uwagi na śmierć D. O. nie ma już możliwości wydania decyzji dotyczącej jej wniosku. Nie jest już bowiem możliwe złożenie wniosku o zawieszenie emerytury i przyznanie jej w to miejsce świadczenia pielęgnacyjnego. I chociaż na skutek umorzenia postępowania wszczętego skargą kasacyjną organu prawomocnym stanie się wyrok Sądu I instancji, to jednak istotna zmiana okoliczności faktycznych sprawy, tj. śmierci strony skarżącej, powoduje, że organ nie jest związany stwierdzonym w tym wyroku zobowiązaniem (por. postanowienie NSA z dnia 15 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 111/18).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 w związku z art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.