Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 411/19 oddalił skargę A. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej świadczenia wychowawczego.
Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu – po rozpatrzeniu wniosku A. R. – na podstawie art. 61a § 1 w zw. z art. 157 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej jako k.p.a.) odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na pierwsze dziecko W. R. W uzasadnieniu postanowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu wskazało, że decyzją z dnia [...] maja 2016 r. znak: [...] Wójt Gminy T. odmówił A. R. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na pierwsze dziecko W. R. Odmowę uzasadniono przekroczeniem kryterium dochodowego. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła A. R., podnosząc że organ pierwszej instancji bezpodstawnie wliczył do dochodu rodziny jednorazowy dochód z odpłatnego zbycia nieruchomości w kwocie 60.000 zł oraz odpłatnego zbycia działek rolnych.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 883/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując w uzasadnieniu, że dochód ustalany w postępowaniu o przyznanie świadczenia wychowawczego obejmuje również będące przychodem kwoty uzyskane ze zbycia nieruchomości. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję podnosząc, że ustalając dochód należy również uwzględnić okoliczność utraty dochodu.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017 skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu podnosząc, iż organ pierwszej instancji odliczył od dochodu rodziny, dochód utracony A. R. z tytułu zatrudnienia, co oznacza, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczył ustawowe kryterium dochodowe.
Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1631/17 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że z uzasadnienia decyzji Wójta Gminy T. wynikają wszystkie istotne do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a przede wszystkim wysokość dochodu rodziny skarżącej. Wójt, ustalając, że dochód rodziny skarżącej na jedną osobę w rodzinie wynosi 2.120,23 zł stwierdził, że jest to wysokość dochodu po jego utracie. Sąd stwierdził, że nie było podstaw do uchylenia przez Wojewódzki Sąd decyzji, gdyż nie wystąpiła w sprawie przesłanka wznowienia postępowania, bowiem o utracie dochodu przez A. R. organy wiedziały i uwzględniły tę okoliczność przy ustalaniu wysokości dochodu.
Wnioskiem z dnia 19 kwietnia 2018 r. A. R. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy T. z dnia [..] maja 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na pierwsze dziecko W. R. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. znak: [...] odmówiło stwierdzenia nieważności wyżej wskazanej decyzji.
Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 777/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję, lecz z innych powodów niż podniesione w skardze. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że Sądy obu instancji wyliczając dochód rodziny skarżącej uznały za zasadne wliczenie do przychodu, kwoty uzyskanej ze zbycia nieruchomości. Świadczy to o tym, że sądy miały na uwadze wszystkie dochody rodziny A. R. za 2014 rok, które decydowały o ustaleniu dochodu w przeliczeniu na członka rodziny i przyznaniu świadczenia wychowawczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podkreślił, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiera skutki prawne w przedmiotowej sprawie, a zasięgiem jego oddziaływania obejmuje również przyszłe postępowanie administracyjne dotyczące przedmiotu rozstrzygnięcia. Z uwagi na fakt, iż organy administracji są związane tym wyrokiem, to wyłączona była możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kontrolowanego przez ten Sąd rozstrzygnięcia na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Sąd wskazał, że w sytuacji gdy żądanie strony ogranicza się do stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, to powinno ono zostać załatwione przez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a.
Wyrok ten nie został zaskarżony.
Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] – po rozpatrzeniu wniosku A. R. – na podstawie art. 61a § 1 w zw. z art. 157 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej jako k.p.a.) odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 2016 r., wskazując na treść art.153 i 61 a § 1 a p.p.s.a.
Stanowisko to podzielił Sąd I instancji w zaskarżonym niniejszą skargą kasacyjną wyroku.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. R., reprezentowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości wnosiła o:
- 1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] maja 2019r., nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy T. z dnia [...] maja 2016 r., ewentualnie o:
- 2. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania,
- 3. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
- 1. naruszenie art.3 § 1 i art. 145 § 2 p.p.s.a. poprzez zaniechanie uchylenia postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] maja 2019 r., nr SKO. [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy T. z dnia [...] maja 2016 r.;
- 2. naruszenie art.134 § 1 p.p.s.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez wszechstronnego rozważenia całości zebranego w sprawie materiału dowodowego – co skutkowało oddaleniem skargi pomimo rażącej niesprawiedliwości rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 2016 r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że organ administracji państwowej odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy T. z dnia [...] maja 2016 r., powołując się na związanie m.in. wyrokiem wydanym przez Naczelny Sąd Administracyjny, który nie rozstrzygał w ogóle o kwestii bezpodstawnego doliczenia do dochodu kwoty uzyskanej ze zbycia nieruchomości, lecz wyłącznie w granicach zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego utraty dochodu.
Następnie pełnomocnik skarżącej przytoczyła argumenty mające przemawiać za słusznością stanowiska, że dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości, jeżeli został przeznaczony na cele mieszkaniowe, nie wlicza się do dochodu rodziny, stanowiącego podstawę przyznania świadczenia 500 +. Podkreśliła, że odmowa wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest rażąco niesprawiedliwa.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z dnia 26 kwietnia 2021 r. – na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid -19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – poinformowano strony, że Przewodniczący skierował sprawę na posiedzenie niejawne celem rozpoznania skargi kasacyjnej. Wskazano, że każda ze stron ma prawo w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma w tym przedmiocie, do pisemnego stanowiska w sprawie w granicach zarzutów skargi kasacyjnej.
Pismem z dnia 22 kwietnia 2021 r, które wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 26 kwietnia 2021 r. A.R. zwróciła się o skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne. SKO w tej kwestii stanowiska nie zajęło.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną oparto na podstawie określonej w art.174 pkt 2 p.p.s.a.
Zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły być uwzględnione z następujących powodów:
- 1) art.3 § 1 p.p.s.a. wskazany w skardze kasacyjnej, jako naruszony stanowi, że:
"Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. Oddalenie przez sąd skargi jest bowiem konsekwencją zastosowania innych przepisów postępowania sądowego i przepisów prawa materialnego.
2) art.145 § 2 p.p.s.a. stanowi: " W sprawach skarg na decyzje i postanowienia wydane w innym postępowaniu, niż uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego i w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepisy § 1 stosuje się z uwzględnieniem przepisów regulujących postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję lub postanowienie." Przepis ten nie ma żadnego odniesienia do rozpoznawanej sprawy.
3) art.134 § 1 p.p.s.a. stanowi: " Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a." Według autorki skargi kasacyjnej naruszenie tego przepisu polega na wydaniu rozstrzygnięcia bez wszechstronnego rozważenia całości zebranego w sprawie materiału dowodowego. Tak sformułowany zarzut nie mógł być uwzględniony. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu i może uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze. Naruszenie wskazanego przepisu może natomiast polegać na uznaniu przez sąd, że jest związany zarzutami i wnioskami skargi albo na wyjściu poza granice sprawy. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca.
Tak sformułowane zarzuty kasacyjne nie mogły być uwzględnione. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu stanowiły przepisy art.61 a § 1 w zw. z art.157 § 1 k.p.a. Organ w uzasadnieniu postanowienia powoływał się także na art.153 p.p.s.a. Prawidłowość zastosowania tych właśnie przepisów oceniał Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym niniejszą skargą kasacyjną wyroku, procedując na podstawie art.151 p.p.s.a.
Niestety żadnego z tych przepisów profesjonalny pełnomocnik nie wskazała w skardze kasacyjnej, co uniemożliwiło Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do istoty zaskarżonych rozstrzygnięć. Jeszcze raz bowiem wymaga przypomnienia, że zgodnie z art.183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną wyłącznie w ramach zgłoszonych w niej zarzutów. Trzeba też nadmienić, że w związku z tą regulacją prawną ustawodawca wprowadził przymus radcowsko – adwokacki do sporządzenia skargi kasacyjnej. Art.175 § 1 p.p.s.a. przewiduje bowiem, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, co ma zapewnić należyty jej poziom i właściwie wskazanie zarzutów kasacyjnych.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid -19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, orzekł jak w wyroku.