Uzasadnienie
Wyrokiem z 30 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 704/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargi [...] S.A. zs. w Kielcach oraz Gminy Miasto Rzeszów na decyzję Wojewody Podkarpackiego z [...] maja 2011 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Starosty Rzeszowskiego z [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Orzeczeniem z [...] listopada 1971 r. nr USW.IV.60/292/71 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...], [...], [...] i [...] gm. kat. Z. pow. Rzeszów, pochodzące z działek nr [...] i [...] stanowiące własność B. M. i W. M. pod budowę bocznicy kolejowej wraz z drogą dojazdową i strefą ochrony. Aktem notarialnym z 10 września 1974 r. B. M. i W. M. zbyli na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 17, poz. 70 ze zm.), działki nr [...], [...] i [...] w Rzeszowie-Zwięczycy, pochodzące z podziału działek [...] i [...] pod budowę bazy magazynowo-technicznej Przedsiębiorstwa Spedycji Krajowej, stosownie do decyzji z 2 czerwca 1973 r. o realizacji tego przedsięwzięcia. Z kolei decyzją z 4 października 1988 r. nr GK.8221/3/88 wywłaszczone zostały od W. M. działki nr [...] i [...] w Rzeszowie-Zwięczycy pod budowę sieci cieplnej.
Wnioskiem z 18 marca 2008 r., 15 kwietnia 2008 r. sprostowanym wnioskiem z 15 maja 2008 r. M. M. i E. K., skierowanymi do Prezydenta Miasta Rzeszów, w imieniu własnym oraz pozostałych spadkobierców b. właścicieli wystąpiły o zwrot działek nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...], a wnioskiem z 21 sierpnia 2008 r. również o zwrot części działki nr [...]. Do załatwienia sprawy został wyznaczony Starosta Rzeszowski, bowiem działki te stanowiły własność Gminy Miasto Rzeszów. Aktem notarialnym z 4 lutego 2009 r. Gmina sprzedała działkę nr [...] [...] S.A. zs. w Kielcach.
Starosta Rzeszowski decyzją z 11 lutego 2010 r. odmówił zwrotu ww. działek, a Wojewoda Podkarpacki, decyzją z 9 kwietnia 2010 r., uchylił tę decyzję i przekazał Staroście sprawę do ponownego rozpoznania.
W postępowaniu ustalone zostało, że działki nr [...] i [...] odpowiadają działkom o nr [...] i [...], działka nr [...]/2 odpowiada działce [...], działka nr [...] części działki [...] i działki [...], działka nr [...] odpowiada działce [...], działki nr [...] i [...] działce [...], zaś działki [...]2 i [...]1 działce [...]. Oględziny przeprowadzone 7 kwietnia 2009 r. wykazały, że na działce [...] znajduje się droga dojazdowa wysypana żwirem, fragment parkingu "[...]", na działce [...] znajduje się nieutwardzona droga dojazdowa, rury ciepłownicze, droga żwirowa, a przez środek przepływa strumyk, działka nr [...] jest nieużytkiem, działka nr [...] w części stanowi drogę nieutwardzoną, w części jest porośnięta krzakami samosiejkami, na działce nr [...] znajdują się rury ciepłownicze i nieskoszona trawa, natomiast na działce nr [...] położone są rury ciepłownicze i znajduje się droga dojazdowa.
W takim stanie rzeczy Starosta Rzeszowski, decyzją z [...] grudnia 2010 r. nr GNI-72211-19/2010 (wskazaną na wstępie), orzekł o zwrocie na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli działek o numerach [...], [...], [...], [...] i [...]/1 (pozostałej z podziału działki 2254), odmówił zwrotu działek nr [...] i [...] w uzasadnieniu wyjaśniając, że działka nr [...] stanowi własność "[...]" S.A., na działce nr [...] znajduje się rura ciepłownicza, a wywłaszczenie nastąpiło na budowę sieci cieplnej, natomiast na pozostałych działkach cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Starosta poinformował też, że nie orzekł o zwrocie zwaloryzowanego odszkodowania, bowiem z operatu szacunkowego wynika, że wyniosłoby ono 9005,82 zł, zaś na skutek działań podjętych po wywłaszczeniu wartość działek zmniejszyła się o 34.877 zł.
Odwołanie złożyli: 1) Gmina Miasto Rzeszów, podnosząc, że na działkach wybudowana została infrastruktura niezbędna do prawidłowego funkcjonowania zabudowy dzielnicy magazynowo-przemysłowej, 2) "[...]" S.A. w części dotyczącej zwrotu działki nr [...], zauważając, że stanowi ona drogę dojazdową na teren jej oddziału, a także że znajduje się na niej wjazd i parking.
Wojewoda Podkarpacki, decyzją z [...] maja 2011 r. nr [...] (wskazaną na wstępie), utrzymał w mocy decyzję Starosty, wyjaśniając, że art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wskazuje jako negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości zajęcia jej przez infrastrukturę techniczną, natomiast jeśli idzie o usytuowanie drogi dojazdowej, wjazdu na teren Oddziału Spółki "[...]" nie może uzasadniać odmowy zwrotu, bowiem takie instalacje nie uniemożliwiają korzystania z działki spadkobiercom poprzednich właścicieli.
Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła Gmina Miasto Rzeszów, podając, że stan faktyczny nie został należycie wyjaśniony oraz "[...]" S.A. w części dotyczącej zwrotu działki nr [...], podkreślając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, zatem zwrotowi mogłaby podlegać tylko część działki nr [...].
Oddalając skargi, Wojewódzki Sąd podkreślił, że działka nr [...] była wywłaszczona pod drogę dojazdową do bazy magazynowej, która nigdy nie powstała, kwestia dojazdu do działki nr [...] może być rozwiązana w postępowaniu cywilnym, natomiast zarzuty Miasta są ogólnikowe, lecz nie można ich podzielić.
Reprezentowane przez radcę prawnego, [...] S.A. w Kielcach wniosło skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania i zarzucając, na podstawie art. 174 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "p.p.s.a.":
- 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię:
- – art. 136 ust. 1 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez nietrafne przyjęcie, że nieruchomość nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz że cel wywłaszczenia w żadnym stopniu nie został zrealizowany,
- – art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że nieruchomość nie została nawet w części zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, pomimo tego że cel został zrealizowany na części wywłaszczonej nieruchomości, a tym samym ewentualnemu zwrotowi podlegać mogły co najwyżej pozostałe części działki nr [...];
- 2) naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ 2 p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. wobec niedostrzeżenia przez Sąd, że zaskarżona decyzja została wydana wskutek dowolnej i nieprawidłowej oceny materiału dowodowego, a w szczególności przyjęcia, że droga urządzona na części działki nr [...] oraz parking są żwirowe i stanowią zagospodarowanie nietrwałe, które da się usunąć. Okoliczność ta nie znalazła uzasadnienia w dodatkowych ustaleniach dowodowych, co doprowadziło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd winien był zastosować środek określony w ustawie i uchylić zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że część działki nr [...] została wykorzystana na cel określony przy wywłaszczeniu jako droga dojazdowa i stanowi obecnie drogę publiczną, będącą w zarządzie miasta Rzeszowa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona i to nie tylko dlatego, że ani zaskarżony wyrok, ani decyzje, które podlegały jego ocenie nie naruszają prawa, ale także i z innej przyczyny.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z przepisu tego wynika, że stronami postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są obecni i poprzedni właściciele lub spadkobiercy poprzedniego właściciela. Przeszkody zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przewiduje art. 229 tej ustawy, zgodnie z którym roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, które zostanie ujawnione w księdze wieczystej. Z mocy tego przepisu stronami postępowania o zwrot są takie podmioty, o których w nim mowa. Krąg zatem stron postępowania zakreślają ww. przepisy, przy czym obecni właściciele nieruchomości, niegdyś wywłaszczonej, są stronami co do takiej jej części, jaka wynika z ich tytułu prawnego.
W niniejszej sprawie spadkobiercy poprzednich właścicieli domagali się zwrotu nieruchomości położonej w Rzeszowie, oznaczonej jako działki o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...] i części [...] – obecnie [...]/1. Działki te są własnością Gminy Miasto Rzeszów, z wyjątkiem działki nr [...], która stanowi własność skarżącego [...] S.A. zs. w Kielcach. Podmioty te zatem, obok spadkobierców poprzednich właścicieli, są stronami postępowania o zwrot, toczącego się z wniosku tych ostatnich, przy czym Miasto Rzeszów co do działek nr [...], [...], [...], [...], 2524 i [...]/1, a [...] do działki nr [...].
Z akt sprawy wynika, że [...] S.A. wniosła zarówno odwołanie jak i skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie jedynie co do części decyzji dotyczącej działki nr [...]. W tej zaś części sprawy [...] stroną postępowania nie jest, bowiem jej interes prawny, wynikający z tytułu prawnorzeczowego – prawa własności do wywłaszczonej nieruchomości dotyczy tylko działki nr [...]. W tej też części sprawy ma prawo do uczestniczenia w postępowaniu i obrony swych interesów. Co do pozostałych działek, które są własnością Gminy Miasto Rzeszów [...] nie jest stroną postępowania, bowiem w tej części stronami są Miasto i spadkobiercy poprzednich właścicieli – Miasto z racji tytułu pranego, spadkobiercy z tytułu roszczenia, służącego im na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Skargą kasacyjną [...] S.A. zaskarżony został w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jednak zarówno z jej podstaw, jak i ich uzasadnienia wynika, że w istocie dotyczy ona działki nr [...]. [...] S.A. ma tytuł własności tylko do działki nr [...], skarga kasacyjna dotycząca działki nr [...] nie może być uznana jako wniesiona przez podmiot będący stroną postępowania w znaczeniu materialnoprawnym, tak jeśli idzie o postępowanie administracyjne, sądowoadminsitracyjne, jak i ze skargi kasacyjnej.
[...] S.A. była stroną postępowania o zwrot, bowiem dotyczył on również działki, która w trakcie tego postępowania została zbyta przez Gminę Miasto Rzeszów temu podmiotowi. Jednak, jak podniesiono wyżej, zarówno odwołanie, jak i skarga do Wojewódzkiego Sądu dotyczyły wyraźnie, tak bowiem zaznaczono w tych środkach prawnych, tej części decyzji, które orzekały o działce nr [...]. Skarga kasacyjna, co również z niej wyraźnie wynika, bez konieczności uciekania się do jej interpretacji czy wykładania, dotyczy tej części sprawy, co do której [...] interesem prawnym się nie legitymuje. Organ odwoławczy i Wojewódzki Sąd Administracyjny przez swoje rozstrzygnięcia "przyznały" [...] tę legitymację, co jednak było błędem. Na etapie skargi kasacyjnej należy zatem traktować udział [...] co do działki nr [...] w kategoriach wyłącznie procesowych, co nie daje podstawy do uznania, że jest w tej części stroną postępowania.
Stwierdzić zatem należy, że skarga kasacyjna, która wniesiona została w istocie tylko w zakresie zwrotu działki nr [...] nie została wniesiona przez podmiot będący stroną postępowania.
Stosownie do art. 173 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej "p.p.s.a.", skargę kasacyjną musi wnieść strona, jest to jeden z wymogów dopuszczalności, jak zatem wniesie ją podmiot niemający takiego przymiotu, skarga kasacyjna podlega odrzuceniu. Jednak o ile podmiot niebędacy stroną został do postępowania dopuszczony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skarga nie może podlegać odrzuceniu, jakkolwiek podmiot taki przez to dopuszczenie nie nabywa cech strony postępowania, bowiem z prawa materialnego nie wynika jego interes prawny. Wniesienie skargi kasacyjnej przez taki podmiot ma taki skutek, że nie może ona zostać odrzucona, podlega natomiast oddaleniu (uchwała NSA z 11 kwietnia 2005 r. OPS 1/04).
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a.