Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 583/11, po rozpoznaniu skargi H.S. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Szczecinie z dnia 1 kwietnia 2011 r., nr [..] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie, uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że w dniu 21 lutego 2011 r. działający z upoważnienia Komendanta Powiatowego Policji w [..], Pierwszy Zastępca Komendanta Powiatowego Policji w [..], po zakończeniu wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego, wydał decyzję nr [..] o skierowaniu H.S. na badania lekarskie z powodu kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu.
Jako podstawę prawną wydania tej decyzji wskazano art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997. r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn. zm.) w zw. z § 2 ust: 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15).
Podstawą faktyczną powyższego rozstrzygnięcia było natomiast "kierowanie przez H.S. w dniu [..] stycznia 2011 r., w ruchu lądowym w [..] gm. [..] ciągnikiem rolniczym marki [..] nr rej. [..], w stanie nietrzeźwości odpowiadającym 0,78 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu".
W sprawie popełnienia przez H.S. przestępstwa drogowego, opisanego w art. 178 a § 1 kk, Posterunek Policji w [..] przeprowadził postępowanie przygotowawcze sygn. [..], pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w [..]. W dniu 28 marca 2011 r. akt oskarżenia w tej sprawie skierowano do II Wydziału Karnego Sądu Rejonowego w [..], gdzie został zarejestrowany pod sygn. akt IIK 247/11. Do dnia wydania w/w decyzji nie wyznaczono terminu rozprawy.
Od powyższej decyzji H.S. złożył odwołanie, wnosząc o jej uchylenie. W odwołaniu tym podniósł m.in., iż w związku z toczącym się postępowaniem przed sądem, wydanie przez Komendanta Powiatowego Policji w [..] decyzji kierującej na badania lekarskie jest przedwczesne. Jest podejrzany o prowadzenie ciągnika rolniczego w stanie nietrzeźwości, jednak zarzutu tego nie uprawdopodobniono. Alkohol spożył po zakończeniu jazdy. Został zatrzymany na terenie własnej posesji po długim czasie od prowadzenia pojazdu. W czasie zatrzymania, ani też bezpośrednio przed nim, nie kierował ciągnikiem. Zdaniem wnoszącego odwołanie nie istnieją ani podstawy faktyczne, ani prawne, do wydania zaskarżonej decyzji.
Po rozpatrzeniu odwołania Komendant Wojewódzki Policji w Szczecinie decyzją nr [..] z dnia 1 kwietnia 2011r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego – dalej "kpa" oraz art. 122 ust. 2 pkt 3 lit. b ustawy z dnia z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym w zw. z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, iż stan zdrowia kierowcy i jego predyspozycja psychofizyczna stanowią poważne przesłanki bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Wśród zagrożeń ruchu drogowego, obok zagrożeń technicznych, istotną rolę odgrywają zagrożenia osobowe, czyli groźne stany indywidualnego uczestnika ruchu drogowego, a w szczególności kierującego pojazdem. Najczęściej błędna ocena sytuacji na drodze popełniona przez kierującego skutkuje zaistnieniem poważnego zdarzenia drogowego.
Skierowanie kierowcy na badania lekarskie ma na celu stwierdzenie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych do kierowania pojazdem silnikowym oraz ograniczenie wpływu zagrożeń psychicznych na kierowcę. Badania lekarskie i psychologiczne kierowcy mają charakter badań okolicznościowo - sytuacyjnych i mają za cel ocenę stanu zdrowia kierowcy i jego predyspozycji psychologicznych odnośnie określonej sytuacji w jakiej się on znalazł (kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości, uczestniczenia w wypadku drogowym lub innych zdarzeniach drogowych), a ponadto wymagają sprawdzenia lub weryfikacji stanu zdrowia badanego jako czynnika mającego istotny wpływ na bezpieczeństwo i porządek na drodze.
Poddanie kierującego badaniom lekarskim na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym związane jest z podejrzeniem uzależnienia kierującego pojazdem od spożywania alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. Samo badanie ma definitywnie wykluczyć u badanej osoby aktywną formę uzależnienia od alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu, albowiem takie uzależnienie stanowi przeciwwskazanie zdrowotne do kierowania pojazdem i zgodnie z art. 91 Prawa o ruchu drogowym jest podstawą faktyczną do odmowy wydania prawa jazdy przez właściwego starostę. Aktywna forma uzależnienia od alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu to stan chorobowy, który w istotny sposób wpływa na ograniczenie sprawności psychicznej kierującego pojazdem. Uzależnienie od psychoaktywnego środka chemicznego jakim jest alkohol etylowy, narkotyk lub inny podobnie działający środek, przejawia się w okresowym lub stałym przymusie przyjmowania powyższej substancji w oczekiwaniu na efekt jej działania dla uniknięcia przykrych objawów jej braku w organizmie człowieka. Nie chodzi przy tym o sporadyczne spożywanie powyższych używek lecz o ich używanie nałogowe czyli nagminne.
Badania lekarskie wykonuje na własny koszt osoba skierowana przez organ kontroli ruchu drogowego. Jednoznacznie wskazują na to przepisy art. 122 ust. 6 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Z kolei przepisy wykonawcze do ustawy, tj. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. nie przewidują zwolnień od pobierania opłat za badania lekarskie od osób badanych przez uprawnionego lekarza.
Na podstawie art. 2 pkt 20 ustawy prawo o ruchu drogowym za kierującego uznaje się osobę, która kieruje jakimkolwiek pojazdem (samochodem osobowym lub ciężarowym, autobusem, ciągnikiem rolniczym, motocyklem, motorowerem, rowerem, pojazdem zaprzęgowym) lub zespołem pojazdów, a ponadto osobę prowadzącą kolumnę pieszych, jadącą wierzchem albo pędzącą zwierzęta pojedynczo lub w stadzie.
Obligatoryjne kierowanie na badania lekarskie wszystkich kierujących pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu, bez względu na fakt posiadania uprawnień do kierowania pojazdami nakazuje art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym. Szczegółowo problematykę badań lekarskich kierowców reguluje wydane na podstawie art. 123 cytowanej powyżej ustawy rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami.
Organ wydający skierowanie nie może przy jego wydawaniu kierować się tzw. uznaniem administracyjnym, rozpatrując indywidualnie daną sprawę, ponieważ związany jest przymusem administracyjnym, poprzez bezwzględnie obligatoryjny obowiązek wydania skierowania. Przepisy Prawa o ruchu drogowym oraz przepisy wykonawcze dotyczące problematyki skierowań na badania lekarskie nie przewidują możliwości zwolnienia ze strony organów Policji od przeprowadzenia badań kierującego pojazdem w stanie nietrzeźwości.
Zgromadzony w toku postępowania odwoławczego materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że H.S. w dniu [..][ stycznia 2011 r. kierował w ruchu lądowym, w [..] gm. [..] ciągnikiem rolniczym, znajdując się w stanie nietrzeźwości odpowiadającym 0,78 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu.
Z analizy akt postępowania administracyjnego wynika, że organ I instancji w toku postępowania administracyjnego nie naruszył procedury administracyjnej oraz praw strony zagwarantowanych w art. 10 § 1 kpa, w art. 61 § 4 kpa i w art. 73 § 1 kpa.
Podniesione przez stronę w odwołaniu z dnia 24 lutego 2011 r. argumenty nie mogą być uwzględnione z powodu braku podstaw prawnych i faktycznych do ich uwzględnienia. Fakt braku wyroku w sprawie nie uzasadnia odstąpienia od skierowania strony na badania lekarskie. W przedmiotowej sprawie należy przytoczyć wyrok z dnia 4 listopada 2009 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 414/09, w którym wskazano m.in., że "orzeczenie w sprawie karnej nie ma bowiem żadnego znaczenia w sprawie dotyczącej wydania przez właściwy organ kontroli drogowej skierowania na badanie lekarskie, nie stanowi bowiem zagadnienia wstępnego dla tego rozstrzygnięcia. Postępowanie karne jest postępowaniem odrębnym, niezależnym od postępowania administracyjnego w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie".
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja –skierowanie na badania lekarskie, wydana z upoważnienia Komendanta Powiatowego Policji w [..] przez Pierwszego Zastępcę Komendanta Powiatowego Policji w [..], wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami. W jej treści nie sposób jest doszukać się wad prawnych powodujących możliwość jej uchylenia bądź zmiany przez organ II instancji. Zgodnie z dyspozycją art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym obligatoryjnym obowiązkiem organu kontroli ruchu drogowego było - w tej sytuacji - wydanie decyzji o skierowaniu strony na badania lekarskie z powodu kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości.
Powyższą decyzję ostateczną H.S. zaskarżył skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
- 1) obrazę przepisów prawa materialnego, w szczególności:
- a) art. 124 ust. 1 pkt 2 lit.a ustawy prawo o ruchu drogowym,
- b) art. 122 ust. 1 pkt 3 lit.b ustawy prawo o ruchu drogowym poprzez ich nieuzasadnione zastosowanie, gdy z okoliczności nie wynika aby prowadził on pojazd w ruchu lądowym pod wpływem alkoholu
- c) art. 2 ust. 20 ustawy prawo o ruchu drogowym poprzez uznanie go za kierującego pojazdem, w sytuacji gdy w czasie zatrzymania i tuż przed nim żadnym pojazdem nie kierował.
- 2) obrazę przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
Zdaniem skarżącego nie spełnia on wymogów ustawowych nakładających obligatoryjny obowiązek skierowania go na badania lekarskie i psychologiczne.
Odpowiadając na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Sąd I instancji uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że z notatki urzędowej, sporządzonej przez funkcjonariusza Policji wynika, iż skarżący został zatrzymany na terenie swej posesji, nie prowadząc w tym czasie ciągnika. Badania wykazały zawartość alkoholu w wydychanym przez niego powietrzu 0,78 mg/l. W aktach postępowania administracyjnego znajduje się m.in. protokół przesłuchania podejrzanego H.S., w którym przesłuchiwany stwierdza m.in. cyt.: "Nadmieniam, że ja jechałem drogami gruntowymi, częściowo po polu. Od miejsca zamieszkania E.L. do mojego domu jedzie się drogą gruntową, polną, nie uczęszczaną przez żadne samochody i inne pojazdy, nawet ciągnikiem jest problem z przejechaniem (...)".
Zdaniem Sądu, powyższe okoliczności, poza wynikiem badania zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu, nie znalazły odbicia w treści decyzji kierującej skarżącego na badania lekarskie. Stwierdza się w niej ogólnie, iż "podstawą faktyczną rozstrzygnięcia było kierowanie przez stronę w dniu [..] stycznia 2011r. w ruchu lądowym w [..] gm. [..] ciągnikiem rolniczym (...) znajdując się w stanie nietrzeźwości, odpowiadającym 0,78 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu".
Sąd podał, że art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b, ustawy Prawo o ruchu drogowym, przywołany w zaskarżonej decyzji jako prawna podstawa rozstrzygnięcia, stanowi, iż badaniu lekarskiemu przeprowadzonemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazać zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem, skierowany przez organ kontroli ruchu drogowego, jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po spożyciu środka działającego podobnie do alkoholu.
Ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wymaga ścisłego zrekonstruowania normy prawnej zawartej w wyżej przytoczonym przepisie ustawy Prawo o ruchu drogowym.
Z treści zaskarżonej decyzji wynika, iż wydający ją organ kontroli ruchu drogowego uważa, iż każdy przypadek stwierdzenia przez ten organ, iż określona osoba kierowała pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po spożyciu środka działającego podobnie do alkoholu uprawnia ten organ do wydania wobec tej osoby skierowania na badania lekarskie, o których mowa w art. 122 ust. 1 ustawy o ruchu drogowym.
Takie stanowisko, w ocenie Sądu I instancji, nie jest uprawnione.
Sąd wskazał, iż rekonstrukcja konkretnej normy prawnej, regulującej daną sytuację, nie może opierać się na brzmieniu jednego przepisu ustawy. Przepis ten musi być zawsze analizowany w kontekście innych przepisów, ich systematyki oraz celów społecznych, których osiągnięciu mają służyć. Jednym z istotnych etapów ustalenia treści każdej normy prawnej jest ustalenie jej zakresu podmiotowego i przedmiotowego. Zakresy te wyznaczają przeważnie ogólne przepisy danego aktu prawnego. W przypadku ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym, na którą w niniejszej sprawie powołuje się organ, jest to art. 1 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy, stwierdzający, iż ustawa ta określa zasady ruchu na drogach publicznych, w strefach zamieszkania oraz strefach ruchu.
Zawarte w art. 1 ust.1 pkt 1 ustawy określenia zakresu przedmiotowego definiują z kolei art. 2 pkt 1a, 16 i 16a, wskazując, że droga publiczna to droga w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych. Strefa zamieszkania – to obszar obejmujący drogi publiczne lub inne drogi, na których obowiązują szczególne zasady ruchu drogowego, a wjazdy i wyjazdy oznaczone są odpowiednimi znakami drogowymi. Strefa ruchu zaś to obszar obejmujący co najmniej jedną drogę wewnętrzną na której wjazdy i wyjazdy oznaczone są odpowiednimi znakami drogowymi.
Zakres podmiotowy obejmuje uczestników ruchu w w/w obszarach, zdefiniowanych w pkt 17 art. 2 ustawy.
Zdaniem Sądu, takie określenie zakresu przedmiotowego ustawy o ruchu drogowym determinuje również treść pozostałych przepisów ustawy i warunkuje ich zastosowanie w konkretnej sytuacji faktycznej. W świetle powyższych przepisów używanie ciągnika rolniczego w pracach gospodarczych (np. polowych, leśnych itp.) oraz kierowanie nim poza miejscami wskazanymi w art. 1 ust.1 pkt 1 lub ust.2 ustawy Prawo o ruchu drogowym nie podlega regulacjom tej ustawy.
Sąd I instancji zwrócił uwagę, iż ustawodawca w art. 1 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym dopuścił stosowanie przepisów tej ustawy do ruchu odbywającego się poza miejscami wymienionymi w ust. 1 pkt 1, ale tylko w zakresie:
- 1) koniecznym do usunięcia zagrożenia dla bezpieczeństwa osób,
- 2) wynikającym ze znaków i sygnałów drogowych.
Oznacza to – a contrario – iż wskazany w ustawie o ruchu drogowym organ kontroli ruchu drogowego nie jest uprawniony do podejmowania wskazanych w tej ustawie działań w innych, niż wskazane w w/w przepisach, sytuacjach.
Sąd podkreślił, że organ kontroli ruchu drogowego kontrolując przestrzeganie przepisów ustawy o ruchu drogowym i wykonując jej przepisy, nie może wykraczać poza jej zakres przedmiotowy wskazany w art. 1 ust.1 pkt 1 tej ustawy. Wynika to z kardynalnej zasady konstytucyjnej, wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP, stwierdzającej, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Konkretyzację tej zasady stanowi art. 6 Kpa stanowiący, iż organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Organy te nie mogą zatem domniemywać swych uprawnień i kompetencji. Muszą one mieć oparcie w konkretnych, jednoznacznych normach prawa.
Sąd I instancji wyjaśnił, że organ policyjny, jako organ kontroli ruchu drogowego uprawniony m.in. do wydania skierowania o którym mowa w art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b, lub w art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym posiada taką kompetencję tylko w przypadku objętym regulacją określoną w przepisie art. 1 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Oczywiście nie ogranicza to uprawnień organów policyjnych w zakresie ochrony bezpieczeństwa, wynikających z innych przepisów prawa.
Tymczasem, zdaniem Sądu, treść zaskarżonej decyzji, jak też akta postępowania, nie zawierają ustaleń organu policyjnego w zakresie miejsca, w którym skarżący kierował ciągnikiem będąc w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu. W decyzji organu I instancji ogólnie tylko stwierdza się, że miało to miejsce w miejscowości [..], gm. [..]. Organ II instancji w uzasadnieniu swej decyzji podaje, iż podstawą faktyczną rozstrzygnięcia "było kierowanie przez stronę w dniu [..] stycznia 2011r. w ruchu lądowym w [..], gm. [..] ciągnikiem rolniczym (...) znajdując się w stanie nietrzeźwości (...)". Należy zauważyć, że ustawa Prawo o ruchu drogowym nie posługuje się pojęciem "ruchu lądowego".
W zaskarżonej decyzji nie odniesiono tych ustaleń do zakresu przedmiotowego ustawy Prawo o ruchu drogowym, wynikającego z art. 1 ust.1 pkt 1 ustawy. W ocenie Sądu, miało to istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zastosowania przez organ art. 122 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy Prawo o ruchu drogowym, w szczególności w kontekście twierdzeń skarżącego, iż kierował ciągnikiem na drodze polnej, nie uczęszczanej przez jakiekolwiek inne pojazdy. Brak ustaleń w tym zakresie Sąd I instancji uznał za istotne naruszenie art. 6 i 7 kpa, mogące mieć w tym wypadku istotny wpływ na wynik sprawy.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę kasacyjną złożył Komendant Wojewódzki Policji w Szczecinie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) przez przyjęcie, że badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu na podstawie skierowania organu kontroli ruchu drogowego na podstawie tego przepisu prawa podlega kierujący pojazdem w stanie nietrzeźwości poruszający się wyłącznie po drogach publicznych, strefach zamieszkania i strefach ruchu oraz w miejscach określonych w art. 1 ust. 2 ustawy — Prawo o ruchu drogowym, i w konsekwencji przyjęcie, że wydanie decyzji o skierowaniu na to badanie wymaga ustalenia, że drogi, po których poruszał się kierujący w stanie nietrzeźwości, stanowią drogi publiczne, strefy zamieszkania lub strefy ruchu albo ww. miejsca.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. — Prawo o ruchu drogowym, wskazującym zakres przedmiotowy tej ustawy, ustawa ta określa nie tylko zasady ruchu na drogach publicznych, w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu (pkt 1), zasady i warunki dopuszczenia pojazdów do tego ruchu (pkt 2), do których odnosi się ruch na drogach publicznych oraz w miejscach określonych w tych punktach 1 i 2 oraz w ust. 2, ale także wymagania w stosunku do osób kierujących pojazdami (pkt 3), szczegółowo uregulowane w dziale IV ustawy pt. "Kierujący", stanowiące niezależny od określonych w pozostałych punktach zakres regulacji ustawy. W ramach tego działu zawiera się rozdział 4 pt. "Sprawdzanie stanu zdrowia i predyspozycji psychicznych do kierowania pojazdami", którego przepisy w art. 124 ust. 1 pkt 2 lita, oraz w art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b ww. ustawy, zarówno w odniesieniu do badań psychologicznych, jak i badań lekarskich, w zakresie przesłanek skierowania na te badania kierującego pojazdem w stanie nietrzeźwości, nie przewidują w hipotezach tych norm kierowania w tym stanie pojazdami po drogach publicznych lub w miejscach określonych w art. 1 ust. 2 tej ustawy.
Zdaniem organu, z usytuowania tych przepisów w ustawie, w tym z porównania z pkt 4 ust. 1 art. 124, dotyczącego kierującego skierowanego przez lekarza, jeżeli w wyniku badania lekarskiego stwierdzona zostanie konieczność przeprowadzenia badania psychologicznego, oraz z pkt 4 ust. 1 art. 122, dotyczącego kierującego pojazdem skierowanego na badania lekarskie decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia, można wnioskować, że skierowanie takie może być, i jest, niezależne od kierowania pojazdem po drogach publicznych, a jego celem jest sprawdzenie predyspozycji psychicznych i zdrowotnych do kierowania pojazdami wskutek zaistnienia okoliczności w postaci stanu nietrzeźwości, które mogą stanowić podstawę powstania wątpliwości, czy takie predyspozycje kierujący posiada.
Czyn, którego dopuścił się skarżący, w związku z którym został skierowany na badania psychologiczne w trybie powołanych wcześniej przepisów ustawy - Prawo o ruchu drogowym, stanowi także przestępstwo opisane w art. 178a § 1 kodeksu karnego, zgodnie z którym, karze podlega ten, kto znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, dla przestępstwa określonego w art. 178a § 1 k.k. nie jest znamienne prowadzenie pojazdu mechanicznego po drodze publicznej. Przestępstwo to może być popełnione wszędzie tam, gdzie odbywa się ruch pojazdów; nie tylko na drogach publicznych, ale również na dojazdach, terenach budowlanych, lotniskach oraz innych miejscach, w których odbywa się ogólny czy lokalny ruch pojazdów.
Wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, akta postępowania zawierają ustalenia w zakresie miejsca, w którym skarżący kierował ciągnikiem będąc w stanie nietrzeźwości. W aktach tych znajduje się protokół przesłuchania skarżącego, w którym znajduje się opis jego przejazdu ciągnikiem po spożyciu alkoholu drogami gruntowymi i polnymi od posesji E.L. do posesji skarżącego przez posesję sąsiadów skarżącego, odpowiadający opisowi czynu, za który skarżący został skazany w postępowaniu karnym. W świetle prezentowanego przez organ stanowiska, ustalenia te były wystarczające do skierowania skarżącego na badania psychologiczne i lekarskie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna złożona przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w Szczecinie jest zasadna.
Zdaniem Sądu I instancji organ nie ustalił precyzyjnie miejsca, w którym skarżący kierował ciągnikiem będąc w stanie nietrzeźwości, a ogólne stwierdzenie, że miało to miejsce w miejscowości [..] i nieodniesienie tego ustalenia do zakresu przedmiotowego ustawy Prawo o ruchu drogowym, określonego w art. 1 ust. 1 pkt. 1, uniemożliwia sądową kontrolę zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji odwołał się do wyjaśnień skarżącego z których wynika, że kierował ciągnikiem na drodze polnej, co w myśl art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym wyłącza stosowanie do skarżącego przepisów ustawy.
Przede wszystkim nie można zgodzić się z oceną Sądu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie został ustalony jednoznacznie i dlatego niemożliwa jest sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji.
Z protokołu przesłuchania k – 8 akt administracyjnych wynika, że w dniu [..] stycznia 2011r. skarżący po spożyciu alkoholu poruszał się drogami gruntowymi, częściowo po polu oraz że wjechał na teren posesji sąsiada, z której nie mógł wyjechać. Postanowił więc zostawić ciągnik i udać się do domu. Odchodząc od ciągnika został zatrzymany przez Policję. Skarżący podpisując protokół nie zgłosił zarzutów odnośnie jego treści. Złożone przez skarżącego wyjaśnienia częściowo korespondują z notatką służbową asp. S.C. z dnia [..] stycznia 2011r., z której wynika, że zatrzymał nietrzeźwego skarżącego przy stodole sąsiada, przy której stał też ciągnik. Silnik ciągnika był jeszcze ciepły. Chociaż skarżący później zmieniał swoje wyjaśnienia i podawał różne wersje zdarzenia, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwala jednoznacznie stwierdzić, że skarżący będąc pod wpływem alkoholu kierował ciągnikiem w dniu [..] stycznia 2011r. oraz, że nie miało to miejsca na drogach publicznych, w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu.
Z żadnego fragmentu uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, że Sąd I instancji kwestionuje fakt kierowania przez skarżącego w stanie nietrzeźwości ciągnikiem. Wątpliwości Sądu dotyczą wyłącznie obszaru na jakim miało to miejsce, w kontekście możliwości zastosowania ustawy Prawo o ruchu drogowym. W sytuacji gdy organy administracji publicznej nie twierdzą, że ruch ciągnika odbywał się w strefach określonych w art. 1 ust. 1 ustawy, Sąd I instancji winien ocenić, czy jazda skarżącego w stanie nietrzeźwości ciągnikiem przez drogi gruntowe, pola, a następnie wjazd na podwórko sąsiada, uzasadnia zastosowanie przepisów ustawy oraz czy w ogóle dla zasadności zastosowania przepisów ustawy dotyczących skierowania na badania psychologiczne i lekarskie konieczne jest prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości w warunkach określonych art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. (Dz. U. z 2005r. Nr. 108, poz. 908 ze zm.) ustawa określa:
- 1) zasady ruchu na drogach publicznych, w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu;
- 2) zasady i warunki dopuszczenia pojazdów do tego ruchu, a także działalność właściwych organów i podmiotów w tym zakresie;
- 3) wymagania w stosunku do innych uczestników ruchu niż kierujący pojazdami;
- 4) zasady i warunki kontroli ruchu drogowego.
Stosownie do ust. 2 przepisy ustawy stosuje się również do ruchu odbywającego się poza miejscami wymienionymi w ust. 1 pkt 1, w zakresie:
- 1) koniecznym dla uniknięcia zagrożenia bezpieczeństwa osób;
- 2) wynikającym ze znaków i sygnałów drogowych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w stanie faktycznym sprawy przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym znajdują zastosowanie z mocy jej art. 1 ust. 2 tj. z uwagi na konieczność uniknięcia zagrożenia bezpieczeństwa osób. Dla zastosowania ustawy Prawo o ruchu drogowym poza obszarami wymienionymi w art. 1 ust. 1 pkt. 1 ustawy istotna jest konieczność wdrożenia jej uregulowań w celu wyeliminowania zagrożenia bezpieczeństwa osób. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzenie pojazdu przez nietrzeźwego kierowcę nawet po polu, czy podwórku niesie za sobą realne niebezpieczeństwo dla innych osób.
Ponadto należy zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, że przepisy określające wymagania w stosunku do osób kierujących pojazdami o jakich mowa w art. 1 ust. pkt. 3 ustawy, które zostały szczegółowo uregulowane w jej dziale IV i stanowią regulacje odrębną, niezależną od zasad ruchu w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt.
1. Przepisy art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. a, oraz art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy, zarówno w odniesieniu do badań psychologicznych, jak i badań lekarskich, w zakresie przesłanek skierowania na te badania kierującego pojazdem w stanie nietrzeźwości, nie przewidują w hipotezach tych norm wymogu kierowania w tym stanie pojazdami nie tylko po drogach publicznych ale też w miejscach określonych w art. 1 ust. 2 ustawy.
Z porównania pkt 4 ust. 1 art. 124, dotyczącego kierującego skierowanego przez lekarza, jeżeli w wyniku badania lekarskiego stwierdzona zostanie konieczność przeprowadzenia badania psychologicznego oraz pkt 4 ust. 1 art. 122, dotyczącego kierującego pojazdem skierowanego na badania lekarskie decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia, istotnie można wnioskować, że skierowanie takie może być i jest niezależne od kierowania pojazdem po drogach publicznych, a jego celem jest sprawdzenie predyspozycji psychicznych i zdrowotnych do kierowania pojazdami wskutek zaistnienia okoliczności w postaci stanu nietrzeźwości, które mogą stanowić podstawę powstania wątpliwości, czy takie predyspozycje kierujący posiada.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze, że skarga kasacyjna w swej podstawie powołuje się wyłącznie na zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego na podstawie art. 188 Ppsa i art. 203 pkt. 2 Ppsa orzekł jak w sentencji.