Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14.02.2006 r. sygn. akt II SA/Lu 19/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Wójta Gminy [...] z dnia [...] nr [...], odmawiająca B. B. przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku. Jako podstawę materialnoprawną decyzji organy powołały art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz.2255 ze zm.), zgodnie z którym prawo do zasiłków rodzinnych nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, chyba że drugi z rodziców nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że z akt sprawy wynika, iż B. B. jest osobą samotnie wychowującą troje dzieci, bezrobotną, nie mającą żadnych dochodów, ojciec dzieci jest również bezrobotny, nie łoży na ich utrzymanie, a świadczenie alimentacyjne na rzecz dzieci nie zostało zasądzone.
Uchylając decyzje Wojewódzki Sąd stwierdził, że wobec braku jakichkolwiek wyjaśnień dotyczących uznania B. B. za osobę samotnie wychowującą dzieci sądzić należy, że podłożem oceny był art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawierający definicję takiej osoby, jednak przepis ten został uznany za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 27 Konwencji o prawach dziecka, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.05.2005 r. K 16/04 i stracił moc obowiązującą dnia 31.12.2005 r. Rozstrzygnięcie Trybunału Wojewódzki Sąd uznał za zasadnicze dla sprawy z tego względu, że stanowi ono podstawę do wznowienia postępowania. Następnie Wojewódzki Sąd przeprowadził obszerny wywód dot. art. 190 ust. 4 Konstytucji i instytucji wznowienia postępowania, omawiając i powołując wyroki Trybunału z dnia 27.10.2004 r., 2.03.2004 r., 14.04.2004 r. i 9.06.2003 r. W konkluzji Sąd doszedł do wniosku, iż istnieje podstawa do wznowienia postępowania, a co za tym idzie, do uchylenia decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), gdyż fakt, że utrata mocy obowiązującej art. 3 pkt 17 nastąpiła po dacie wydania ostatecznej decyzji nie ma znaczenia.
Skargę kasacyjna od tego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], zarzucając naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że jedną z podstawowych zasad postępowania przed sądami administracyjnym jest zasada orzekania wg stanu prawnego obowiązującego w dacie podjęcia decyzji i nie można zarzucić organowi naruszenia prawa, jeżeli okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania nie istniały w dacie wydania decyzji. Samorządowe Kolegium stwierdziło też, że organy nie orzekały na podstawie art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w 2004 r. ale na podstawie już znowelizowanego tego przepisu, ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732), a ten przepis nie utracił mocy obowiązującej z dniem 31.12.2005 r. i podkreśliło, że wyrok Trybunału dotyczy art. 3 pkt 17 sprzed tej nowelizacji, co Trybunał wprost zaznaczył w uzasadnieniu wyroku. W sprawie zatem nie zaistniała podstawa do wznowienia postępowania i uchylenia decyzji - skonkludowało Kolegium.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodzić należy się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie, iż zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stwierdzenie przez wojewódzki sąd administracyjny, że w rozpoznawanej przez niego sprawie wystąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Przyczynami wznowienia postępowania są okoliczności wskazane przez art. 145 § 1 kpa i art. 145a § 1 kpa. Przesłanka, o której mowa w art. 145a § 1 kpa to orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Stwierdzenie zatem przez wojewódzki sąd, że przepis, który stanowił podstawę prawną decyzji Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z ww. aktami, powoduje uchylenie tej decyzji już tylko z tego powodu, bowiem jest to podstawa do wznowienia postępowania. Jednakże każda sprawa administracyjna jest indywidualna i ta generalna zasada może doznać załamania w konkretnych okolicznościach konkretnej sprawy. W niniejszej sprawie miała miejsce taka sytuacja.
Zaskarżona przez B. B. decyzja w sprawie zasiłku rodzinnego została wydana na podstawie art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Przepis ten posługuje się pojęciem "osoby samotnie wychowującej dziecko", które definiuje art. 3 pkt 17 tej ustawy.
Art. 3 pkt 17 w brzmieniu nadanym tekstem ustawy ogłoszonym w Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255, został zaskarżony przez Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego jako niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o Prawach dziecka i wyrokiem z dnia 18.05.2005 r. K 16/04 Trybunał uznał niezgodność tego przepisu i określił, że traci on moc obowiązującą z dniem 31.12.2005 r., zatem wydawałoby się, że można mówić o podstawie do wznowienia postępowania. Jednak utrata mocy obowiązującej tego przepisu została określona przez Trybunał Konstytucyjny na dzień 31.12.2005 r., a nadto zaistniała inna okoliczność, która została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zupełnie pominięta.
Z dniem 1.09.2005 r. weszła w życie ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732), która nadała nowe brzmienie art. 3 pkt 17. Do faktu tego Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku odniósł się w ten sposób, że wyraźnie podkreślił, iż jego ocena dotyczy zaskarżonego przepisu, tj. art. 3 pkt 17 w brzmieniu sprzed nowelizacji, zaś nie odnosi się do brzmienia nadanego ustawą z dnia 22.04.2005 r. W związku z tym w dacie orzekania przez organy, przepis ten miał brzmienie nadane tą ustawą, gdyż tylko brzmienie z tekstu pierwotnego straciło moc obowiązującą.
Zgodzić należy się zatem z zarzutem skargi kasacyjnej, iż w sprawie nie było podstawy do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145a § 1 kpa, a tym samym do uchylenia zaskarżonej decyzji tylko z tego powodu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa, bez dokonania oceny co do wykazania zaistnienia bądź nie, przesłanek z art. 7 pkt 5 w zw. z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 ppsa, a uwzględniając sytuację B. B. odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania na rzecz skarżącego Samorządowego Kolegium, na podstawie art. 207 § 2 ppsa.