Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 327/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, po rozpoznaniu skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego, oddalił skargę.
Wyrok powyższy zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Toruniu, działając na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 pkt 3, 10, art. 25, art. 27 ust. 1 i 2 oraz art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), decyzją znak [...] z dnia [...] listopada 2011 r. orzekł o odmowie umorzenia G. K., dalej także skarżący, należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 7 113,15 zł wraz z należnymi odsetkami, które na dzień wydania niniejszej decyzji wynosiły 716,23 zł oraz z kosztami upomnienia w kwocie 8,80 zł.
Organ ten ustalił, że skarżący został zwolniony z aresztu śledczego w dniu 15 września 2011 r. w związku z uchyleniem tymczasowego aresztowania. Skarżący mieszka z konkubiną i wspólnym dzieckiem w mieszkaniu należącym do konkubiny. Konkubina skarżącego jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Skarżący także jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy i otrzymuje miesięcznie 609,20 zł brutto zasiłku dla osób bezrobotnych, tj. 478,40 zł netto miesięcznie. Skarżący wspólnie z konkubiną ponosi następujące wydatki z tytułu czynszu średnio miesięcznie: 313,67 zł; telewizja kablowa: 38,00 zł miesięcznie; telefon średnio miesięcznie: 110,97 zł, przy czym uwzględniono kwotę jedynie do wysokości 50,00 zł miesięcznie za jeden numer telefonu; opłaty za energię elektryczną za okres 3 miesięcy w wysokości 228,13 zł, tj. średnio 76,04 zł miesięcznie; alimenty na rzecz małoletniego syna M. K. w kwocie 350,00 zł miesięcznie. Łącznie miesięczne wydatki gospodarstwa domowego skarżącego wynoszą: 827,71 zł. Wydatki gospodarstwa domowego wnioskodawcy przewyższają dochody o kwotę 349,31 zł. Skarżący posiada prawo jazdy akt. B. Posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu położonego w Toruniu przy ul. L. o pow. 32 m2.
Na dzień wydania decyzji przez organ I instancji zadłużenie skarżącego wynikające z wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosiło: w okresie świadczeniowym 2009/2010 1 715,13 zł + odsetki w wysokości 285,42 zł + koszty upomnienia 8,80 zł; w okresie świadczeniowym 2010/2011 wynosiło 5 400,00 zł + odsetki w wysokości 430,81 zł, co łącznie daje kwotę 7 840,16 zł.
Mając na uwadze zebrane w sprawie dowody organ uznał, że sytuacja dochodowa, zdrowotna i rodzinna skarżącego jest trudna i nie pozwala na spłacanie należności w całości. Ponadto według oświadczenia skarżącego, w 2007 r. uległ on wypadkowi, wskutek którego odniósł następujące obrażenia: pęknięcie podstawy czaszki, wstrząs mózgu, krwiak na mózgu, utrata słuchu, uszkodzone kręgi szyjne, błędnik. Skarżący nie przedstawił jednak żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej powyższe zdarzenie. Oświadczył również, że w maju 2009 r. został tymczasowo aresztowany na okres do września 2011 r., tj. na 2 lata 4 miesiące i 7 dni, co miało wpływ na brak możliwości wywiązywania się przez niego z obowiązku świadczenia alimentów na rzecz małoletniego syna M. K.. Skarżący podniósł, że sytuacja, w której się znalazł, jest szczególna i przemawia za umorzeniem zobowiązania powstałego wskutek przyznania osobie uprawnionej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ponieważ do dnia orzekania przez organ nie został wydany wyrok w sprawie, w której jest oskarżony. Zastosowanie środka zapobiegawczego, jakim było tymczasowe aresztowanie na okres przekraczający 2 lata jest zdaniem skarżącego działaniem państwa, które uniemożliwiło mu płacenie alimentów. Skarżący stwierdził również, że kolejny środek zapobiegawczy jaki ustanowił Sąd, tj. zakaz opuszczania miejsca zamieszkania powoduje brak możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia. Zdaniem skarżącego, ograniczenie możliwości poszukiwania pracy poza granicami kraju, jak i poza Toruniem jest równoznaczne z całkowitym pozbawieniem go możliwości zarobkowania.
Organ zgodził się z faktem, że ograniczenie możliwości poszukiwania pracy jedynie do obszaru miasta Torunia stanowi dla skarżącego utrudnienie w znalezieniu zatrudnienia, jednak nie podzielił stanowiska, że stan taki pozbawia skarżącego możliwości uzyskania dostępu do zatrudnienia w ogóle.
Wskazał ponadto, że świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniego M. K. podlegają zwrotowi, ponieważ nie są bezzwrotnymi świadczeniami z pomocy społecznej. Organ wskazał, że zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, skarżący jako ojciec dziecka jest zobowiązany (wspólnie z matką dziecka) do dostarczenia dziecku środków utrzymania i wychowania, a także do świadczeń alimentacyjnych, jeżeli dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego mają tylko i wyłącznie charakter zastępczy. Prawo do ww. świadczeń było przyznane na podstawie prawomocnego orzeczenia Sądu przy jednoczesnej bezskuteczności prowadzonej egzekucji komorniczej, a więc w sytuacji kiedy strona zobowiązana do alimentacji w określonej kwocie, ustalonej przez sąd prawomocnym wyrokiem, nie wywiązywała się ze swoich zobowiązań. W ocenie organu, fakt pozostawania w areszcie w żaden sposób nie ogranicza obowiązku alimentacyjnego dłużnika, choć w niniejszej sprawie taka sytuacja pozbawiła wnioskodawcę możliwości bieżącego regulowania zobowiązań z powodu utraty źródła dochodu. W związku z brakiem możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacji, państwo w celu ochrony interesu dziecka wypłacało świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresach świadczeniowych 2009/2010 i 2010/2011.
W tej sytuacji organ I instancji podał, że w świetle obowiązujących przepisów nie znalazł powodu uzasadniającego przerzucenie zobowiązania alimentacyjnego skarżącego na ogół podatników, a tym samym przeniesienia obowiązku rodzica względem jego dziecka na Skarb Państwa. Organ podniósł, że pomimo skomplikowanej sytuacji skarżącego, nie można traktować świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako świadczeń z pomocy społecznej o charakterze bezzwrotnym i obciążać kosztami utrzymania dziecka Skarb Państwa.
Od w/w decyzji skarżący złożył odwołanie. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Toruniu zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że organ I instancji nie wykroczył poza granice uznania administracyjnego, a poczynione w sprawie ustalenia oraz wydana na ich podstawie decyzja jest prawidłowa.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący, uznając decyzje obu instancji za krzywdzące, wniósł o umorzenie w całości zaległości alimentacyjnych, podtrzymując zarzuty podniesione w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Po rozpatrzeniu powyższej skargi Sąd I instancji uznał, że jest ona bezzasadna.
Wskazał, że przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie był wniosek skarżącego będącego dłużnikiem alimentacyjnym o umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. małoletniego M. K..
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych w okresie świadczeniowym 2009/2010 i 2010/2011 w łącznej kwocie 7113,15 wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji organu I instancji wyniosły 716,23 zł oraz kosztami upomnienia w kwocie 8,80 zł.
Sąd I instancji wskazał, że podstawę materialno-prawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.).
Zgodnie z art. 27 ust. 1 owej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, wraz z ustawowymi odsetkami. Stosownie zaś do art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Sąd I instancji wskazał, że decyzja oparta na powyższym przepisie prawa wydawana jest w ramach uznania administracyjnego. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznając temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie nie oznacza, jak wskazuje orzecznictwo, całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Oznacza to, że organy administracji publicznej obowiązane są, w szczególności w odniesieniu do decyzji uznaniowych, do przestrzegania wszystkich zasad postępowania administracyjnego, które są następstwem zasady określonej w art. 7 k.p.a.
W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu I instancji, organ wyjaśnił i rozważył wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności a to, że nie podzielił stanowiska skarżącego i nie uwzględnił jego wniosku nie może świadczyć o wadliwości decyzji. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że organ rozważył wszelkie istotne okoliczności, także te wskazywane przez stronę, dotyczące sytuacji osobistej i dochodowej skarżącego z punktu widzenia zarówno interesu strony, jak i interesu społecznego.
Sąd ten podkreślił, że nie można abstrahować od przyczyn leżących po stronie zainteresowanego, które spowodowały sytuację w jakiej się on obecnie znajduje, tym samym sam fakt przebywania w areszcie nie może prowadzić do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za zapewnienie środków finansowych na utrzymanie własnego dziecka.
Trudności finansowe i brak pracy w obecnej chwili stanowią, że sytuacja ta ma charakter przejściowy. Skarżący opuścił areszt. Ma możliwość podjęcia zatrudnienia i realizowania ciążących na nim zobowiązań. Organ nie zaprzecza, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna. Skarżący ma jednak szanse na znalezienie zatrudnienia.
Na aprobatę zdaniem Sądu I instancji zasługuje pogląd, że z punktu widzenia ochrony interesu społecznego, nie można premiować (poprzez umorzenie należności) niezgodnych z prawem zachowań, które doprowadzają do powstania zadłużenia wobec własnych dzieci i państwa, a więc w konsekwencji obciążających społeczeństwo.
Sąd ten zgodził się również z organem, że podniesiony przez skarżącego zły stan zdrowia spowodowany urazami, nie został w żaden sposób potwierdzony dokumentacją lekarską. Brak jest również zaświadczenia lekarskiego, które potwierdzałoby istnienie w związku z doznanym uszczerbkiem na zdrowiu niezdolności do wykonywania pracy w większości zawodów.
Sąd I instancji zauważył, że wskazana przez organ argumentacja w pełni znajduje oparcie w judykaturze. Orzecznictwo sądowe jednoznacznie wskazuje, że umorzenie należności, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu i tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności o charakterze alimentacyjnym. Okolicznością taką w ocenie tego Sadu nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będąca skutkiem niezgodnych z prawem i nie akceptowanych społecznie działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji.
Konkludując, Sąd I instancji podkreślił, że kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcie nie narusza prawa, a wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone wnikliwym zebraniem materiału dowodowego i jego dogłębną analizą, przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania, wynikających bezpośrednio z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. Organ orzekający w niniejszej sprawie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko, przedstawił wszelkie argumenty za i przeciw, opisał poczynione ustalenia i ustosunkował się do nich. Przeprowadził wszechstronną ocenę okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
W świetle powyższego Sąd ten uznał, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów w pełni zasługuje na uwzględnienie.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wyznaczony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu, zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania:
- w szczególności art. 106 § 3, 4 i 5 p.p.s.a. i przyjęcie, że organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i trafnie rozważyły przesłanki umorzenia należności;
- naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie, a w konsekwencji niezastosowanie zasady uwzględnienia słusznego interesu strony w niniejszej sprawie,
- naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie, a w konsekwencji działanie nieuwzględniające zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Powołując się na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez umorzenie skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podniósł, powołując się na wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 22.12.2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 531/10, że ustawodawca, otwierając poprzez ustanowienie w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów możliwości ubiegania się o umorzenie należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzależnił takiej możliwości od oceny postawy zobowiązanego względem jego obowiązku alimentacyjnego. Z tych względów odmowa umorzenia nie może być dokonywana przez pryzmat naganności tego postępowania, ponieważ z woli ustawodawcy o umorzenie może się ubiegać i uzyskać je każdy dłużnik alimentacyjny niezależnie od tego, w jakich okolicznościach i z jakich przyczyn stał się dłużnikiem alimentacyjnym. Podniósł, że organy orzekające w sprawie uznały jednak, że chociaż sytuacja skarżącego jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na skarżącym należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych.
Oceny tej, zdaniem skarżącego kasacyjnie, w okolicznościach faktycznych sprawy nie można podzielić. Autor skargi kasacyjnej podniósł, że aktualnie dochód skarżącego stanowią głównie świadczenia udzielane w ramach pomocy społecznej, które zapewniają skarżącemu i jego rodzinie jedynie minimum egzystencji.
Skarżący kasacyjnie podniósł, że w orzecznictwie dotyczącym spraw odnoszących się do umorzenia należności alimentacyjnych podkreśla się, że rozstrzygnięcie organu winno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy oraz jej analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w przepisach k.p.a. Zdaniem skarżącego, organy orzekające w niniejszej sprawie niedostatecznie wyjaśniły sytuację rodzinną i dochodową wnioskodawcy, a także jego stan zdrowia, w konsekwencji odmawiając umorzenia wypłaconych uprawnionemu świadczeń.
Skarżący zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że decyzje podejmowane na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego, co jednak nie może oznaczać dowolności. Podkreślił, że zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.
Nie sposób zdaniem autora skargi kasacyjnej uznać, że organy administracyjne przeprowadziły wyczerpującą analizę sytuacji wnioskodawcy.
Pełnomocnik skarżącego podniósł, że w toku postępowania administracyjnego organy winny także respektować zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W orzecznictwie podkreśla się, że nie jest dopuszczalne wyjście z założenia, że interes społeczny przewyższa swą rangą interes prywatny. Wskazał, że w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. III SA 3118/01 (publ. POP 2004/4/77) Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że uchylanie się skarżącego od alimentacji nie miało charakteru uporczywego, a jedynie związane było z jego fizyczną izolacją, która faktycznie uniemożliwiała mu sprostanie obowiązkowi alimentacyjnemu, natomiast obecnie sytuacja dochodowa zobowiązanego w żaden sposób nie pozwala mu na spłatę zaległych należności.
Mając powyższe na uwadze wniósł o uwzględnienie wniosków skargi w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna z przesłanek nieważności postępowania w niniejszej sprawie nie występuje. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny może poruszać się tylko w ramach przytoczonych zarzutów wyjaśnionych w uzasadnieniu, gdyż ten element skargi należy traktować jako całość.
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają między innymi wymienione w art. 176 p.p.s.a. podstawy kasacyjne, które zgodnie z art. 174 tej ustawy mogą stanowić: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom pisma procesowego oraz m.in. wskazywać podstawy kasacyjne przez powołanie konkretnych przepisów prawa, którym według strony skarżącej uchybił sąd oraz określenie sposobu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, dodatkowo wykazać, że wskazywane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skoro Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, rygoryzm formalny w stosunku do tej skargi służyć ma ustaleniu w sposób nie budzący wątpliwości zakresu rozpoznania sprawy przez ten Sąd. Sąd nie powinien się domyślać intencji skarżącego i formułować za niego zarzuty pod adresem zaskarżonego wyroku. Z drugiej jednak strony granice tego rygoryzmu wyznaczają standardy dwuinstancyjnego postępowania sądowego, odnoszące się również do postępowania przed sądami administracyjnymi (art. 176 ust. 1 Konstytucji RP). Obejmują one realny dostęp do środka odwoławczego (skargi kasacyjnej), rozumiany zarówno jako prawo do wniesienia takiej skargi, jak i prawo do merytorycznego jej rozpatrzenia.
W niniejszej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną wyłącznie na podstawie wskazanej w pkt. 2 art. 174 p.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów postępowania. Formułując zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, autor skargi kasacyjnej wskazał jako przepisy, które zostały naruszone wyrokiem tego Sądu, art. 106 § 3, 4 i 5 p.p.s.a., a także na przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.
Należy wyjaśnić, że wskazane w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. przepisy postępowania odnoszą się do ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem przepisy tej ustawy regulują postępowanie przed sądami administracyjnymi. To te przepisy a nie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stosuje sąd, prowadząc postępowanie, w ramach którego dokonuje oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Sąd zatem przy rozpoznawaniu skargi sądowoadministracyjnej bezpośrednio nie stosuje przepisów procedury administracyjnej, choć dokonując kontroli legalności aktu administracyjnego stanowiącego przedmiot skargi bada, czy organ administracji publicznej rozpoznając indywidualną sprawę prawidłowo przepisy tej procedury zastosował.
Zgodnie z utrwalonym już w tym względzie orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, adresatem sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa, zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania, może być tylko sąd I instancji. Wskazanie przepisów naruszonych przez organ administracyjny nie jest wykonaniem obowiązku przytoczenia podstaw kasacyjnych. Przedmiotem kontroli w postępowaniu kasacyjnym jest bowiem orzeczenie sądu, a nie decyzja administracyjna, ani inny akt administracyjny (por. np.: wyrok NSA z dnia 19 maja 2004r., FSK 80/04, ONSA WSA 2004, nr 1, poz. 12, a także wyrok NSA z dnia 31 maja 2004r., FSK 103/04, POP 2005, nr 3 poz. 57). W wyroku z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2088/12 (lex nr 1291377) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Zarzucając naruszenie przepisów postępowania, ze względu na kompetencje sądów administracyjnych, należy powiązać naruszenie przepisów postępowania przed organami administracji z odpowiednimi przepisami regulującymi postępowanie przed sądem administracyjnym."
Powyższy błąd autora skargi kasacyjnej nie uniemożliwia merytorycznego rozpoznania skargi, gdyż z kontekstu jej treści wynika, że zarzuca się w niej naruszenie art. 151 p.p.s.a, polegające na błędnym uznaniu przez Sąd I instancji, że skargę wniesioną w niniejszej sprawie należy oddalić, podczas gdy w toku postępowania administracyjnego organy dopuściły się naruszenia wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a Sąd I instancji rozpoznając skargę naruszenia tego nie wziął pod uwagę i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę mimo, że winien był w tej sytuacji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylić wydane w sprawie decyzje administracyjne.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może jednak odnieść zamierzonego skutku podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 106 § 3, 4 i 5 p.p.s.a. Zgodnie z § 3 omawianego przepisu prawa, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten w § 4 stanowi, że fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony. W myśl zaś § 5 art. 106 p.p.s.a., do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.
Podnosząc zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 106 § 3, 4 i 5 p.p.s.a. autor skargi kasacyjnej nie wskazał, jakich dowodów uzupełniających z dokumentów Sąd I instancji rozpatrujący sprawę nie przeprowadził z urzędu lub na wniosek skarżącego. Nie wykazał też, że przeprowadzenie tych dowodów było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, jak tego wymaga art. 106 § 3 p.p.s.a. Nie wskazał też, jakie fakty powszechnie znane Sąd rozpoznający sprawę w pierwszej instancji winien wziąć pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony. Nie wyjaśnił również, na czym miałoby polegać naruszenie przez Sąd I instancji § 5 art. 106 p.p.s.a., który w swej treści odsyła w zakresie postępowania dowodowego do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Zważyć należy, że rozpatrując skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związanym granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a,), nie ma kompetencji dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną konkretyzowania skargi kasacyjnej, ani jej uściślania, czy korygowania.
Wbrew także odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego, w niczym także nie doszło do naruszenia w sprawie art. 7 i art. 8 k.p.a.
Zważyć należy, że przepis art. 7 k.p.a. ustanawia zasadę uwzględnienia interesu publicznego i słusznego interesu obywateli. W przepisie zaś art. 8 k.p.a. ustanowiona została zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Pierwszy z wymienionych wyżej przepisów zobowiązuje organy administracji publicznej do podejmowania z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przepis zaś art. 8 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, by rozpoznając sprawę organy administracji uzależniły możliwość ubiegania się przez skarżącego o umorzenie należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego od oceny postawy zobowiązanego względem jego obowiązku alimentacyjnego.
Za niezasadny także uznać należy zarzut skarżącego niedostatecznego wyjaśnienia sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego oraz okoliczności dotyczących jego stanu zdrowia, jak również zarzut niedostatecznego rozważenia ww. sytuacji życiowej skarżącego pod kątem istnienia w sprawie przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1, poz. 7 ze zm.).
Wbrew bowiem zarzutom skargi w sprawie zostały wyjaśnione i rozważone wszystkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, także te wskazywane przez skarżącego, dotyczące jego sytuacji osobistej i dochodowej, co Sąd I instancji trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zgodzić się należy ze stanowiskiem tego Sądu, że to, że organ nie uwzględnił wniosku skarżącego i nie umorzył należności z funduszu alimentacyjnego, nie może świadczyć o wadliwości wydanej decyzji. Wbrew także stanowisku skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji ocenił sytuację życiową skarżącego w jakiej się on obecnie znajduje i trafnie zauważył, tak jak uczyniły to organy rozpatrujące sprawę, że sytuacja ta ma charakter przejściowy. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że skarżący nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia i realizowania ciążących na nim zobowiązań. Ustalając sytuację zdrowotną skarżącego trafnie wskazano w sprawie, że podniesiony przez skarżącego zły stan zdrowia spowodowany urazami, nie został w żaden sposób potwierdzony dokumentacją lekarską.
Trafnie także, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, Sąd I instancji wskazał, że z orzecznictwa tego jednoznacznie wynika, że umorzenie należności, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu i tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności o charakterze alimentacyjnym. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że okoliczności takie w niniejszej sprawie nie wystąpiły.
Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie, prawidłowo Sąd I instancji uznał, że będące przedmiotem kontroli tego Sądu w niniejszej sprawie decyzje administracyjne nie naruszają prawa. Wydanie owych decyzji zostało poprzedzone wnikliwym zebraniem materiału dowodowego i jego wszechstronną analizą, przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. Trafnie także zauważa Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, że organ orzekający w niniejszej sprawie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko, przedstawił wszelkie argumenty za i przeciw, poczynił prawidłowe ustalenia i właściwie je ocenił. Przeprowadził wszechstronną ocenę okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
W tej sytuacji nie można skutecznie postawić w sprawie zarzutu dowolności jej rozstrzygnięcia i przekroczenia granic uznania administracyjnego.
W świetle powyższego podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty uznać należało za nieusprawiedliwione. Skarga kasacyjna podlegała zatem oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o wniosku wyznaczonego dla skarżącego kasacyjnie pełnomocnika z urzędu w przedmiocie przyznania temuż pełnomocnikowi kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, albowiem stosownie do art. 250, art. 258 § 2 pkt 8 i § 3 oraz art. 259 i art. 260 p.p.s.a., orzekanie o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi wyznaczonemu dla strony z urzędu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy należy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.