Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 września 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 977/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] z siedzibą w K. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddalił skargę.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa (zwany dalej Ministrem), utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej m. K. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia [...] października 1972 r., nr [...] ustanawiającej służebność przechodu podziemiem dla pieszych o powierzchni [...] m2, przez działkę położoną w K., oznaczoną nr [...].
Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister podzielił swe uprzednie stanowisko o zasadności odmowy wszczęcia postępowania i zastosowaniu art. 61 a Kodeksu postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy żądanie wszczęcia przedmiotowego postępowania nieważnościowego wniesione zostało przez podmiot niebędący stroną, czyli Wspólnotę Mieszkaniową przy ul. [...] w K. Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że stosownie do art. 157 § 2 k.p.a. żądanie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przysługuje tylko stronie.
Zdaniem Wspólnoty, legitymuje się ona interesem prawnym do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem, bowiem zaskarżona decyzja ustanawia prawo rzeczowe na nieruchomości stanowiącej współwłasność właścicieli lokali w budynku przy ul. [...] (nieruchomość wspólną), którą zarządza Wspólnota Mieszkaniowa, a zatem ma interes prawny w weryfikacji poprawności wydania decyzji administracyjnej, która ogranicza jej prawa właścicielskie.
Odnosząc się do stanowiska Wspólnoty organ powołując się na aktualny wypis z księgi wieczystej nr [...], z którego wynika, że części wspólne budynku przy ul. [...] w K. są własnością właścicieli wyodrębnionych lokali podkreślił, że skarżąca nie była właścicielką nieruchomości objętej decyzją z dnia [...] października1972 r., jej następcą prawnym, aktualnym właścicielem nieruchomości, a także nie wykazała, że przysługuje jej tytuł prawno-rzeczowy do tej nieruchomości, a w rezultacie stwierdził, że nie przysługuje jej przymiot strony w przedmiotowej sprawie.
Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. [...] z siedzibą w K. złożyła skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Jednocześnie wniosła o uchylenie obu postanowień Ministra w całości i zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- - art. 28 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że Skarżąca nie jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1972 r., jako że Wspólnota mieszkaniowa nie jest właścicielem nieruchomości wspólnej, ani następcą prawnym byłych właścicieli nieruchomości wywłaszczonej, na której ustanowiono służebność, podczas gdy Wspólnota mieszkaniowa będąca wyłącznym podmiotem uprawnionym do zarządzania nieruchomością wspólną właścicieli lokali - posiada interes prawny w stwierdzeniu nieważności orzeczenia z 1972 r. Powyższe naruszenie doprowadziło w konsekwencji do bezpodstawnego zastosowania przez organ art. 61 a § 1 k.p.a.
Strona skarżąca wyjaśniła, że służebność ustanowiona jest na nieruchomości gruntowej, na której usytuowany jest budynek przy ul. [...] w K. Służebność wykonywana jest w ten sposób, że w budynku przy ul. [...] w K. (znajdującym się na nieruchomości obciążonej), na poziomie parteru, wyłączono część nieruchomości z użytku właścicieli i wykonano w miejsce pomieszczeń podcienie w celu przeprowadzenia nimi ruchu pieszego.
W ocenie skarżącej artykuł 28 k.p.a. wprowadza szersze rozumienie strony postępowania. Interes prawny Wspólnoty wynika z art. 18 i następnych ustawy o własności lokali.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzasadniając wymieniony na wstępie wyrok powołał się na treść art. 28 k.p.a. definiujący pojęcie strony, którą wedle tego przepisu jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Przyjmuje się jednolicie, że interes prawny w postępowaniu administracyjnym musi wynikać z przepisu prawa powszechnie obowiązującego.
W ocenie Sądu I instancji skarżąca Wspólnota Mieszkaniowa nie mogła powołać się na istnienie interesu prawnego w żądaniu wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej m. K. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia [...] października 1972 r. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy bowiem odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. [...] w K. jest bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej. Tego zainteresowania nie może jednak poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodził się, że niewątpliwie wspólnota mieszkaniowa działa na podstawie ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Zgodnie z art. 6 tej ustawy, stanowi ją ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości. Jej uprawnienia sprowadzają się jednak tylko do zarządzania i administrowania nieruchomością wspólną (art. 1 ust. 1 i art. 18 i nast. cyt. ustawy). Wbrew stanowisku skarżącej interesu prawnego Wspólnoty Mieszkaniowej w kwestionowaniu orzeczenia z 1972 r. nie można wywodzić z art. 18 i następnych ustawy o własności lokali.
Sąd podzielił ugruntowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że wspólnota mieszkaniowa ma jedynie stosowne uprawnienia przede wszystkim związane z budynkiem, a nie z całą nieruchomością, na której on się znajduje.
Podsumowując, Sąd I instancji stwierdził, że Wspólnota Mieszkaniowa w K. nie jest właścicielką nieruchomości objętej decyzją z dnia [...] października 1972 r., ani następcą prawnym, nie jest aktualnym właścicielem nieruchomości, a także nie wykazała, że przysługuje jej tytuł prawno-rzeczowy do nieruchomości, na której ustanowiono ograniczone prawo rzeczowe. W tym stanie rzeczy za bezskuteczną uznał uchwałę podjętą przez właścicieli lokali znajdujących się w tym budynku, na podstawie której upoważniono zarząd Wspólnoty Mieszkaniowej do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia.
Pełnomocnik Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] w K. zaskarżył powyższy wyrok w całości oraz wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Powołując się na treść art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucił w skardze kasacyjnej naruszenie prawa materialnego – art. 28 k.p.a. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżąca – Wspólnota Mieszkaniowa, nie jest i nie może być stroną nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości, stanowiącej element nieruchomości wspólnej tej Wspólnoty, z uwagi na fakt, że nie była ona stroną postępowania wywłaszczeniowego lub osobą, której obecnie przysługuje prawo rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości, podczas gdy w świetle prawa, w szczególności ustawy o własności lokali art. 6 i art. 18 wspólnota jest podmiotem uprawnionym do występowania w charakterze strony w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, co wynika z jej istoty i celu w jakim została powołana oraz ugruntowanej linii orzeczniczej.
Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej wyżej ustawy, tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Skarżący zarzucił Sądowi I instancji błędną wykładnię przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 k.p.a. polegającą na przyjęciu, że skarżąca – Wspólnota Mieszkaniowa, nie jest i nie może być stroną nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutów skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny w wielu orzeczeniach wskazywał, że stroną postępowania administracyjnego w sprawie oceny legalności decyzji wywłaszczeniowej są osoby, które uczestniczyły w postępowaniu wywłaszczeniowym lub ich następcy prawni oraz osoby, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo zdefiniował "interes prawny" i trafnie zauważył, że Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. [...] w K. posiada interes faktyczny w przedmiotowej sprawie i żadne przepisy prawa materialnego nie stanowią podstawy żądań Wspólnoty Mieszkaniowej.
Wspólnota Mieszkaniowa nie jest bowiem, jak słusznie stwierdzono w wyroku WSA w Warszawie, właścicielką nieruchomości objętej decyzją z dnia [...] października 1972 r. o ustanowieniu służebności przechodu podziemiem dla pieszych ani też następcą prawnym w stosunku do nieruchomości.
W myśl art. 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.), ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, tworzy wspólnotę mieszkaniową. Jednak jej uprawnienia sprowadzają się do zarządzania i administrowania nieruchomością wspólną (art. 1 ust. 1 i art. 18 i nast. cyt. ustawy). Wspólnota mieszkaniowa ma zatem uprawnienia związane z budynkiem, a nie z gruntem.
Jak już wcześniej zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny z powyższych względów orzecznictwo sądowoadministracyjne, nie przyznaje wspólnocie mieszkaniowej statusu strony w sprawach dotyczących, m.in. wywłaszczeń, służebności czy podziału nieruchomości (patrz też wyrok: NSA z 8 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 2724/14).
W związku z powyższym należało stwierdzić, że zarzut kasacyjny polegający na naruszeniu art. 28 k.p.a., ponieważ został zgłoszony przez podmiot, który nie miał w tej sprawie statusu strony, nie mógł odnieść zamierzonego rezultatu.
Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny - z mocy art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.