Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 21 marca 2005 r. (sygn. II SA/Wr 1495/03) po rozpatrzeniu sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nabycia własności nieruchomości – uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] nr [...].
Przedmiotem skargi była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...],odmawiającą nieodpłatnego nabycia przez P. B. prawa własności gruntu położonego w [...] przy ul. [...], stanowiącego działkę nr 85/1 k.m.28. Odmowa uwzględnienia wniosku w decyzji I instancji nastąpiła w oparciu o przepis art. 1 ust.2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz.1209), wobec ustalenia, że wnioskodawca nie posiadał prawa użytkowania wieczystego w dacie 26 maja 1990 r. gdyż prawo to nabył na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 26 maja 1996 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po R. B., zmarłym w dniu 5 stycznia 1996 r. Organ odwoławczy utrzymując w mocy tę decyzje stwierdził, że skoro P.B., który był użytkownikiem wieczystym w dniu 24 października 2001 r., nie posiadał tego prawa w dniu 26 maja 1990 r., gdyż przysługiwało ono wówczas jego ojcu,to nie mógł skutecznie ubiegać się o nieodpłatne nabycie przedmiotowej działki gruntu na mocy powołanej ustawy.
W skardze na tę decyzję P.B. zakwestionował stanowisko organów obu instancji w kwestii tożsamości użytkownika wieczystego w dwu granicznych datach z uwagi na to, że nie może być mowy o tożsamości osób w sytuacji gdy mowa o prawach podmiotowych spadkobierców i podnosił ratio legis powoływanej ustawy oraz noweli do pow. Ustawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał obie decyzje za niezgodne z prawem. Przepis art. 1 ust.1 pow. ustawy określa krąg podmiotów uprawnionych do roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności, przysługuje ono osobom, którym w dwóch datach granicznych (w dacie 26 maja 1990 r. i w dniu wejścia w życie ustawy – 24 października 2001 r. przysługiwało prawa wieczystego użytkowania. W tym kontekście trzeba oceniać sytuację osoby, która w drodze spadkobrania weszła w miejsce użytkownika wieczystego, któremu prawo to przysługiwało w dniu 26 maja 1990 r., a który zmarł przed dniem 24 października 2001 r. Sąd powołał się na zasadę sukcesji generalnej i poglądy doktryny, ostatecznie uznając, że roszczenie o nieodpłatne nabycie nieruchomości odnosi się nie tylko do dat granicznych ale i do okresu między nimi. W razie zgonu osób, będących użytkownikami wieczystymi w dacie początkowej rozpoczął się bieg okresu skutkującego wskazanym roszczeniem. W razie zgonu tych osób przed drugą z dat granicznych, realizacja drugiego elementu stanu faktycznego następowała po ich śmierci, a zatem skutki prawne mogą działać wobec ich spadkobierców, będących kontynuatorami ich praw z tytułu sukcesji generalnej. Tym samym wskazane roszczenie przechodziło na spadkobierców. Sąd powołał także wyroki NSA z dnia 17 listopada 2004 r.(OSK 754/04) i z dnia 29 listopada 2004 r.(OSKL 804/04).
W pierwszej dacie granicznej prawo użytkowania wieczystego przysługiwało R. B., który zmarł w dniu 5 stycznia 1996 r. a syn P. B. stał się jego spadkobiercą i był użytkownikiem wieczystym w dniu 24 października 2001 r. Tym samym służyło mu roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości. Ponadto Sąd powołał się na okoliczności związane z faktem, że żona R. B. była współużytkownikiem wieczystym nieruchomości i po śmierci męża wstąpiła,wraz z synem P. B. i córką R. W. w prawa dotyczące użytkowania wieczystego a ponadto zachowała służące jej od 1968 r. prawo użytkowania wieczystego w odniesieniu do 3/6 nieruchomości. Współużytkowanie działki zostało zniesione w drodze umowy notarialnej z dnia 10 kwietnia 2000 r., mocą której P. B. stał się wyłącznym użytkownikiem wieczystym działki i tym samym po jego stronie spełnione zostały warunki do uzyskania przedmiotowego roszczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżyło powyższy wyrok w całości, i wniosło o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jako podstawę skargi kasacyjnej powołano naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1 ust.1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości polegającą na przyjęciu, że spadkobierca osoby fizycznej, która w dacie 26 maja 1990 r. była użytkownikiem wieczystym nieruchomości i zmarła przed wejściem w życie pow. ustawy jest kontynuatorem jej prawa w zakresie użytkowania wieczystego i jako taki spełnia warunki do nabycia prawa własności tej nieruchomości, o ile był jej użytkownikiem w dacie wejścia ustawy w życie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium podniosło, że powołana ustawa jest rozwiązaniem szczególnym i jej przepisy trzeba interpretować ściśle, stosując wykładnię językową i do innych regulacji sięgając tylko pomocniczo. Zdaniem Kolegium, można skutecznie występować o nabycie prawa jako następca prawny ale tylko od osób, które nieprzerwanie były użytkownikami wieczystymi nieruchomości w obu granicznych datach. Kolegium zarzuciło także wadliwe rozumienie sukcesji uniwersalnej, gdyż poprzednik P. B. nie miał uzasadnionych prawnie nadziei na nieodpłatne nabycie własności nieruchomości, w dacie jego śmierci nie obowiązywały przedmiotowe przepisy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną P. B. wnosił o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zarzut skargi kasacyjnej nie może być uznany za zasadny a tym samym brak było podstaw do jej uwzględnienia. Wykładni Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w kwestii istnienia po stronie P. B. roszczenia o nieodpłatne nabycie nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. (Dz.U.Nr 113,poz.1209 ze zm.), szeroko uzasadnionej, nie można uznać za nieuprawnioną.Naczelny Sąd Administracyjny taką wykładnię w pełni podziela. Istotnie, ma rację Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że uregulowania zawarte w powołanej ustawie mają charakter szczególny. Użytkowanie wieczyste jest instytucją prawa cywilnego. Nie można zatem kwestionować interpretacji, która – nie naruszając wbrew stanowisku Kolegium przepisów pow. ustawy – uwzględnia także aspekty cywilnoprawne, związane z sytuacją prawną spadkobierców w tym zasadą sukcesji generalnej oraz ze zniesieniem współużytkowania wieczystego nieruchomości. Dostrzega to także Kolegium bo, powołując się na poglądy doktryny, wskazuje że spadkobiercy wchodzą w sytuację prawną w jakiej pozostawał spadkodawca i w stosunku do spadkobierców działać będą instytucje prawne, które działałyby w odniesieniu do spadkodawcy. Takie stanowisko nie pozwala uznać za prawidłową wykładni, która uwzględnia tylko wybrane aspekty sytuacji prawnej spadkobierców w sytuacji gdy spadkodawca był użytkownikiem wieczystym nieruchomości w pierwszej dacie granicznej a po jego śmierci, w drugiej z dat (24 października 2001 r.), użytkownikiem wieczystym był jego następca prawny. Przepisy art. 1 ust.1 i 2 należy interpretować łącznie, inna wykładnia prowadzi bowiem do naruszenia konstytucyjnej zasady równości,naruszenia konstytucyjnie chronionej własności oraz prawa do dziedziczenia. Przyjęty przez Sąd kierunek interpretacji potwierdzają przepisy nowej ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.(Dz.U. Nr 175,poz.1459).
Z uwagi na powyższe, na podstawie art.184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm.)należało orzec jak w sentencji.