Wyrok NSA z 24 listopada 2021 r., I OSK 710/21

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 24 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. M.

Od orzeczenia

od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 17 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 221/20

Skład

Sędzia NSA Iwona Bogucka przewodniczący
Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska
Sędzia NSA Marian Wolanin sprawozdawca

Sprawa

w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego: oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z 17 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 221/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] stycznia 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik D. M. zarzucił:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej ppsa, naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 7 kpa przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, in concreto przekroczenie granic uznania administracyjnego, polegające na zaakceptowaniu stanowiska organu w zakresie oceny przesłanek, które miały uzasadnić słuszność decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wobec pewnego przyjęcia, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, na które zobowiązany nie ma wpływu, co w przypadku skarżącego przejawiać ma się brakiem orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy, istniejących rokowań poprawy stanu zdrowia wobec nietrwałego charakteru niepełnosprawności, zaś sytuacja w jakiej znalazł się skarżący (bezapelacyjnie obiektywna oraz niezależna od skarżącego) nie wyróżnia go spośród innych dłużników alimentacyjnych, którzy co do zasady borykają się z problemami finansowymi, co finalnie, w świetle także uzasadnienia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego, prowadzi do wniosku, że wobec skarżącego istnieją widoki na poprawę stanu zdrowia i ewentualną możliwość spłacenia długu w przyszłości, co - zdaniem skarżącego - stanowi orzekanie nie wedle stanu rzeczy istniejącego na datę wydania orzeczenia, lecz wedle stanu mogącego zaistnieć w przyszłość (okoliczności przyszłe i niepewne), podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz właściwa subsumpcja pod obowiązujące przepisy materialnoprawne prowadzą do wniosków istotnie odmiennych i skutkujących przyjęciem, że spełnione zostały materialnoprawne przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a to wobec niezaprzeczalnych faktów wskazujących na zdecydowanie obiektywną, niezależną oraz ciężką sytuację zdrowotną, a w ślad za tym także i dochodową oraz rodzinną skarżącego, brakiem rokowań co do poprawy tej sytuacji i możliwości odzyskania zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy w przyszłości, przy jednoczesnym założeniu, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być ferowane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem orzeczenia.
2. art. 80 kpa w zw. z art. 77 kpa polegające na wyprowadzeniu z materiału dowodowego wniosków niepoprawnych logicznie i nie znajdujących pełnego pokrycia w tym materiale, co też w konsekwencji doprowadziło do przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów oraz granic uznania administracyjnego, a dalej do sprzeczności istotnych ustaleń z treścią materiału dowodowego zebranego w sprawie, tj. niezgodności ze stanem faktycznym, skutkujące zaakceptowaniem stanowiska organu w zakresie oceny przesłanek, które miały uzasadnić słuszność decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wobec pewnego przyjęcia, że wobec skarżącego istnieją widoki na poprawę stanu zdrowia i ewentualną możliwość spłacenia długu w przyszłości, co wynikać ma z braku orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy, istniejących rokowań poprawy stanu zdrowia wobec nietrwałego charakteru niepełnosprawności, a sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący nie wyróżnia go spośród innych dłużników alimentacyjnych na tyle, aby zastosowanie ulgi spełniało przesłanki "wyjątkowego charakteru".
3. art. 8 § 2 kpa przez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, a polegające na rozstrzygnięciu sprawy skarżącego w sposób istotnie odmienny od spraw tego samego rodzaju, podczas gdy przepis ten wymaga związanie utrwaloną praktyką rozstrzygania spraw, przez którą należy rozumieć zgodne z prawem, akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych (naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa).
4. art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 107 § 3 kpa i art. 11 kpa przez ogólnikowe wskazanie oraz przyjęcie - jako swojego - lapidarnego w istocie rzeczy uzasadnienia organu w zakresie braku wyjątkowego charakteru sytuacji skarżącego, który zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, na które zobowiązany nie ma wpływu, co w przypadku skarżącego przejawiać ma się brakiem orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy, istniejących rokowań poprawy stanu zdrowia wobec nietrwałego charakteru niepełnosprawności, zaś sytuacja w jakiej znalazł się skarżący nie wyróżnia go spośród innych dłużników alimentacyjnych, którzy co do zasady borykają się z problemami finansowymi, co finalnie, w świetle także uzasadnienia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego, prowadzi do wniosku, że wobec skarżącego istnieją widoki na poprawę stanu zdrowia i ewentualną możliwość spłacenia długu w przyszłości.
5. art. 104 kpa przez uchybienie obowiązku wydania decyzji (orzeczenia) z uwzględnieniem naczelnej zasady prawdy materialnej, a polegające w szczególności na merytorycznym i błędnym rozstrzygnięciu sprawy w oparciu o stan przyszły oraz niepewny, podczas gdy organ administracji publicznej, w tym Sąd orzekający, zobowiązany jest do oceny stanu faktycznego sprawy według chwili wydania decyzji administracyjnej (orzeczenia).

2. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa, naruszenie przepisów prawa materialnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r. poz. 670 ze zm.) przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na mylnym zanegowaniu związku, jaki zachodzi pomiędzy ustalonymi w postępowaniu faktami a przepisami prawa, przejawiające się w konkluzji unicestwieniem wyjątkowego charakteru sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący, mimo niezaprzeczalnych faktów wskazujących na zdecydowanie obiektywną, niezależną oraz ciężką sytuację zdrowotną, a w ślad za tym także i dochodową oraz rodzinną, skarżącego, brakiem rokowań co do poprawy tej sytuacji i możliwości odzyskania zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy w przyszłości, przy jednoczesnym założeniu, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, winno być ferowane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem orzeczenia, nie stan przyszły i niepewny.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zawarto argumenty mające przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Skarga kasacyjna stanowi sformalizowany środek zaskarżenia, dlatego rozpoznanie zawartych w niej zarzutów jest możliwe tylko wtedy, gdy zostały sformułowane w sposób odpowiadający ustawowym wymogom określonym w art. 174 ppsa. Z przepisu tego wynika, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skargę kasacyjną należy więc oprzeć na zarzutach naruszenia prawa przez Sąd I instancji. Sąd administracyjny kontroluje bowiem prawidłowość wydania decyzji administracyjnej przez pryzmat zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów prawa proceduralnego. Naruszenie przepisów procedury administracyjnej może być zatem przedmiotem zarzutu kasacyjnego wobec Sądu I instancji przy wykazaniu, że Sąd ten dokonał błędnej ich wykładni lub niewłaściwie je zastosował. Przepisy procedury administracyjnej normują bowiem postępowanie przed organami administracji, a nie przed sądem administracyjnym, dlatego ich naruszenie przez sąd administracyjny może być oceniane jedynie w sposób określony w art. 174 pkt 1 ppsa.

W związku z powyższym Sąd I instancji nie mógł naruszyć przepisów procedury administracyjnej w sposób wskazany w zarzutach kasacyjnych, skoro przepisy te nie normują postępowania przed tym Sądem.

Zgodnie zaś z art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z cytowanej treści wynika, że decyzja o umorzeniu zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego zapada w ramach uznania administracyjnego.

Z akt sprawy wynika, że organy administracji wyjaśniły stan faktyczny sprawy w sposób dokładny i szczegółowy i wydały decyzje na podstawie tych ustaleń. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że nie naruszyły granic uznania administracyjnego.

Organy wzięły pod uwagę, że orzeczenie o niepełnosprawności skarżącego ma charakter czasowy, dlatego nie można stwierdzić czy sytuacja zdrowotna skarżącego nie ulegnie poprawie. Gdyby bowiem Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności w P. uznał, że stan zdrowia skarżącego nie może ulec poprawie orzeczenie o niepełnosprawności miałoby charakter bezterminowy. Prawidłowo zatem Sąd I instancji stwierdził, że organy, opierając się na orzeczeniu o niepełnosprawności skarżącego wydanym na okres do 30 czerwca 2023 r. przyjęły, że nie jest wykluczona poprawa stanu zdrowia skarżącego, a co za tym idzie czy nie będzie on miał możliwości zarobkowania i spłacenia długu wobec funduszu alimentacyjnego.

W sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, jakkolwiek ciężkiej, nie można jednak przesądzić, że nie ulegnie ona poprawie, dlatego umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego byłoby przedwczesne. Skarżący może natomiast w terminie późniejszym, w razie braku poprawy swojej sytuacji, ponownie ubiegać się o umorzenie należności oraz o odroczenie terminu spłaty lub rozłożenie spłaty na raty.

Również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący ogólnikowego uzasadnienia wyroku, mającego niespełniać wymogów art. 141 § 4 ppsa, nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku znalazły się bowiem wszystkie elementy określone w tym przepisie - zawiera ono przedstawienie stanu sprawy, wystarczającą argumentację dotyczącą oceny decyzji organów obu instancji oraz podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie.

W związku z powyższym, na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.