Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 1075/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. P. i K. P. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia [...] września 2009 r. Prezydent Miasta Olsztyna, po rozpatrzeniu wniosku M. B., odmówił przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córki wnioskodawczyni K. P. i P. P. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, iż z dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych od dłużnika za okres dwóch miesięcy jest bezskuteczna. Mimo to wnioskowane świadczenie nie może być przyznane, z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, określonego w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725,00 zł, natomiast w rodzinie wnioskodawczyni dochód ten wyniósł 779,46 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie, po rozpatrzeniu odwołania M. B., decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy ustalił, że M. B. jest samotną matką wychowującą dwoje dzieci w wieku szkolnym: córki K. i P., a miesięczny dochód na osobę w rodzinie w roku 2008, poprzedzającym okres zasiłkowy wyniósł 779,46 zł. Na rzecz dzieci zasądzone są alimenty, których egzekucja okazała się bezskuteczna. Organ II instancji powołał się na przepisy art. 9 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stwierdzając, że w świetle obowiązujących przepisów nie jest możliwe przyznanie wnioskowanych świadczeń w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wskazało, iż dochód rodziny wnioskodawczyni za rok 2008 został ustalony na podstawie zaświadczenia Urzędu Skarbowego w Olsztynie z dnia 19 sierpnia 2009 r. Zgodnie z tym zaświadczeniem dochód rodziny, po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu, podatku dochodowego od osób fizycznych, składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, wyniósł 28.060,53 zł. Tym samym uzyskano kwotę przeciętnego miesięcznego dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie w wysokości 779,46 zł. Kwota ta przekracza określone w ustawie kryterium dochodowe, uprawniające do uzyskania prawa do świadczeń alimentacyjnych.
Organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem odwołującej się, że do kwoty umorzonych świadczeń - w wysokości 11.430,10 zł - zwiększającej przychód strony w roku 2008, winno się stosować w odniesieniu do roku 2009 przepisy dotyczące dochodu utraconego.
Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie kwota umorzonych nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (wraz z odsetkami) stanowi nieodpłatne świadczenie, które jest przychodem dla osób, którym to świadczenie umorzono. Przychód ten należy traktować jako przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U z 2000r. Nr 14, poz. 176 ze zmianami).
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego - art. 9 ust. 2 oraz art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną wykładnię pojęcia przychodu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że organy administracji publicznej nie miały podstawy prawnej aby ustalić dochód rodziny skarżącej w wysokości innej, aniżeli wykazana w zaświadczeniu organu podatkowego o dochodach osiągniętych przez M. B. w 2008 r. Podstawy takiej nie dawał organom przepis art. 9 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który zezwala na ustalenie dochodu, pomniejszonego o dochód utracony. Na przeszkodzie zastosowania tego przepisu stoi, zdaniem Sądu I instancji, art. 2 pkt 17 ustawy, który enumeratywnie wymienia okoliczności, które powodują utratę dochodu. Jest to katalog zamknięty i jego rozszerzenie przez organ byłoby działaniem nieuprawnionym.
Ponadto WSA w Olsztynie zwrócił uwagę, że skoro przepis art. 3 pkt 1 lit "a" ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, mający w sprawie zastosowanie z mocy art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, odsyła do przepisów podatkowych, to w przepisach ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) należy poszukiwać odpowiedzi na pytanie, czy umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest dochodem, czy też wartość tegoż umorzenia nie powinna być do niego wliczona.
Stosownie do art. 9 ust. 1 tej ustawy opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Umorzenie przedmiotowego nienależnego świadczenia nie jest zaliczone do żadnego z wymienionych wyżej wyjątków. W art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawodawca wskazuje, że źródłem przychodu są inne źródła, nie wymienione w pkt - ach 1 – 8. Do nich należy zaliczyć wartość przysporzenia majątkowego, które strona otrzymała wskutek umorzenia nienależnie pobranych wcześniej świadczeń rodzinnych.
Sąd I instancji podkreślił również, że żaden przepis ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie wyłącza, jako źródła przychodu umorzonych należności z tego tytułu. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska strony skarżącej, że pojęcie dochodu ma inne znaczenie dla celów podatkowych, a inaczej winno być rozumiane przy ustalaniu uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. To z woli ustawodawcy, wyrażonej w art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i art. 3 pkt 1 lit. "a", pojęcie dochodu obejmuje wszelkie przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił też, ogólnikowo sformułowanego przez stronę skarżącą, zarzutu nie wzięcia pod uwagę przez organy regulacji, zawartych w art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz Konwencji o Ochronie Praw Dziecka.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. B., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych.
Wnosząca skargę kasacyjną przedmiotowemu wyrokowi zarzuciła:
- 1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 3 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w zw. z art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, iż pojęcie "dochodu" obejmuje swym zakresem wartość umorzonego świadczenia;
- 2) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędne jego zastosowanie, tj. art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez uznanie, iż dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę 725 zł.
W uzasadnieniu wskazano, powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, że niedopuszczalne jest różnicowanie terminu "dochód" zdefiniowanego w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w zależności od konkretnej sytuacji, bądź w zależności czy wykorzystywany jest on tylko na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych, czy już dla ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Umorzenie nienależnego świadczenia nie powoduje, w ocenie wnoszącej skargę kasacyjną, wzrostu aktywów jej majątku. Nie otrzymuje ona w ten sposób, wbrew twierdzeniu WSA, korzyści majątkowych, które mogłaby wydatkować na utrzymanie swojej rodziny. W związku z czym umorzenia tego nie można traktować jako faktycznego, rzeczywistego dochodu.
Tym samym należy kwotę umorzonego świadczenia wyłączyć z kwoty dochodu stanowiącego podstawę do obliczenia dochodu członka rodziny, zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Konsekwencją błędnej wykładni art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych było błędne zastosowanie art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dochód rodziny skarżącej po prawidłowym określeniu, tj. z wyłączeniem kwoty 11.340,10 zł stanowiącej wartość umorzonego świadczenia, nie przekracza w przeliczeniu na jednego członka rodziny kwoty 725 zł.
Naczelny Sad Administracyjny zważył co następuje; zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, przesłanki nieważności postępowania wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia, albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia te przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (ust. 2).
Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że organy prawidłowo przyjęły dochód skarżącej uzyskany w roku 2008 r. w wysokości wskazanej w zaświadczeniu o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych. wystawionym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Olsztynie. Według tego dokumentu dochód w przeliczeniu na członka rodziny skwarzącej w 2008r wynosił 779zł i 45 gr.
Do przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym o osób fizycznych (Dz.U. 2000r Nr14 poz.176 ze zm) odsyła przepis art.3 ust.1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (DZ.U. 2006 Nr 19 poz. 992). Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 wspomnianej wyżej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Umorzenie nienależnego świadczenia nie jest zaliczone do żadnego z wymienionych w powyższych przepisach wyjątków. W art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawodawca wskazuje, że źródłem przychodu są inne źródła, nie wymienione w pkt 1 – 8 tego przepisu. Do tych innych źródeł należy zaliczyć wartość przysporzenia majątkowego, które strona otrzymała wskutek umorzenia nienależnie pobranych wcześniej świadczeń rodzinnych. Z takim stanowiskiem przemawia brak przepisu w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, który by pozwalał wyłączyć, jako źródła przychodu, umorzone nienależnie pobrane należności.
Konkludując dochód skarżącej za 2008r. został ustalony prawidłowo przez organy administracji, zaś Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie co prowadzi do oddalenia skargi na podstawie art. 184 p.p.s.a.